เชียงใหม่​สู่​มรดก​โลก UNESCO 45 แหล่ง​มรดก​กับ​กฎหมาย​โบราณ​สถาน

เมือง​เก่า​เชียงใหม่ ดอย​สุ​เทพ และ​เวียง​สวน​ดอก ถูก​เสนอ​ให้​เป็น​แหล่ง​มรดก​โลก​ทาง​วัฒนธรรม​ใน​ชื่อ​เดียวกัน ธุรกิจ​ที่​อยู่​ใน​พื้นที่​เหล่า​นี้​มัก​ถูก​เล่า​เรื่อง​ใน​แง่​โอกาส​จาก​นัก​ท่อง​เที่ยว แต่​เรื่อง​ที่​กระทบ​การ​ทำงาน​ประจำ​วัน​มากกว่า​คือ​กฎหมาย​ที่​ใช้​กับ​โบราณ​สถาน​ซึ่ง​มี​ผลอ​ยู่​แล้ว​วัน​นี้ ไม่​ว่า​เชียงใหม่​จะ​ได้​ขึ้น​ทะเบียน​มรดก​โลก​เมื่อไร

บริษัท ฟิจิ⁠ทัล เอ​เจน​ซี จำกัด (PHYGITAL AGENCY) อ่านหน้า​ข้อมูล​แหล่ง​มรดก​เชียงใหม่​ของ​สำนักงาน​นโยบาย​และ​แผน​ทรัพยากรธรรมชาติ​และ​สิ่ง​แวดล้อม (สผ.) บัญชี​ตำแหน่ง​โบราณ​สถาน​ของ​กรม​ศิลปากร​บน data.go.th และพระ​ราช​บัญญัติ​โบราณ​สถาน โบราณ​วัตถุ ศิลป​วัตถุ และ​พิพิธภัณฑสถาน​แห่ง​ชาติ พ.ศ. 2504 ฉบับ​ที่​กรม​ศิลปากร​เผย​แพร่ ตัวเลข​และ​เลข​มาตรา​ทุก​ตัว​ใน​บท​นี้​มา​จาก​ไฟล์​ทั้ง​สาม​ชุด

หน้า​ข้อมูล​ของ สผ. จัด​แหล่ง​นี้​ไว้​ใน​กลุ่ม "แหล่ง​มรดก​ที่​อยู่​ใน​บัญชี​ราย​ชื่อ​เบื้อง​ต้น ของ​ศูนย์​มรดก​โลก" ประเภท​วัฒนธรรม ระบุ​วัน​ที่​ขึ้น​ทะเบียน​ปี 2015 หรือ พ.ศ. 2558 และ​เสนอ​คุณค่า​ความ​เป็น​สากล​ตาม​เกณฑ์ 4 ข้อ

บัญชี​ราย​ชื่อ​เบื้อง​ต้น​เป็น​ขั้น​ก่อน​การ​เสนอ​ขึ้น​ทะเบียน ยัง​ไม่ใช่​สถานะ​มรดก​โลก รายงาน​การ​ประชุม​คณะ​กรรมการ​แห่ง​ชาติ​ว่า​ด้วย​อนุสัญญา​คุ้มครอง​มรดก​โลก ครั้ง​ที่ 1/2563 ระบุ​ว่า​ขณะ​นั้น​ไทย​มี​แหล่ง​มรดก​โลก​ทาง​วัฒนธรรม 3 แหล่ง คือ นคร​ประวัติศาสตร์​พระนครศรีอยุธยา เมือง​ประวัติศาสตร์​สุโขทัย​และ​เมือง​บริวาร และ​แหล่ง​โบราณคดี​บ้าน​เชียง

เชียงใหม่​เป็น​มรดก​โลก​แล้ว​หรือ​ยัง

ตาม​หน้า​ข้อมูล​ของ สผ. ที่​ปรับปรุง​เมื่อ 23 พฤษภาคม 2566 เชียงใหม่​ยัง​อยู่​ใน​กลุ่ม​แหล่ง​มรดก​ที่​อยู่​ใน​บัญชี​ราย​ชื่อ​เบื้อง​ต้น ซึ่ง​เป็น​ขั้น​ที่​รัฐ​ภาคี​แจ้ง​ศูนย์​มรดก​โลก​ว่า​จะ​เสนอ​แหล่ง​นี้​ใน​อนาคต ผล​การ​พิจารณา​ขึ้น​ทะเบียน​มา​จาก​คณะ​กรรมการ​มรดก​โลก​ใน​การ​ประชุม​ประจำ​ปี ผู้​ที่​ต้องการ​สถานะ​ล่าสุด​ควร​ตรวจ​หน้า​ข้อมูล​ของ สผ. หรือ​ประกาศ​ของ​กระทรวง​วัฒนธรรม​ก่อน​นำ​ไป​ใช้​ใน​การ​ตลาด เพราะ​ข้อความ​ว่า "เมือง​มรดก​โลก" ใช้ได้​เมื่อ​มี​มติ​ขึ้น​ทะเบียน​แล้ว​เท่านั้น

หน้า​ข้อมูล​ของ สผ. แบ่ง​พื้นที่​ที่​จังหวัด​เชียงใหม่​กำหนด​ไว้​เป็น​พื้นที่​แหล่ง​มรดก (Property) กับ​พื้นที่​กันชน (Buffer Zone) และ​ระบุ​แหล่ง​มรดก​ที่​เป็น​องค์​ประกอบ​ของ​เอกสาร​ข้อ​เสนอ​ขึ้น​ทะเบียน

ใน​หน้า​เดียวกัน​ยัง​มี​ตัวเลข​ชุด​ที่​สอง​ใน​ย่อหน้า​ที่​อธิบาย​ขอบเขต คือ​พื้นที่​แหล่ง​มรดก 18.03 ตร.กม. และ​พื้นที่​กันชน 183.12 ตร.กม. ผู้​ที่​นำ​ตัวเลข​ไป​อ้าง​ควร​ระบุ​ว่า​ใช้​ชุด​ใด

แหล่ง​มรดก 45 แห่ง​ใน​พื้นที่​แหล่ง​มรดก​แบ่ง​เป็น 3 กลุ่ม และ​มี​องค์​ประกอบ​ที่​เชื่อม​ต่อ​อีก 13 แห่ง​ใน​พื้นที่​กันชน

พื้นที่​กันชน​มรดก​โลก​เชียงใหม่​ครอบคลุม​ถึง​ไหน

หน้า​ข้อมูล​ของ สผ. อธิบาย​ว่า​พื้นที่​กันชน​สร้าง​ขอบเขต​จาก​แนว​เขต​อุทยาน​แห่ง​ชาติ​ดอย​สุ​เทพ-ปุย เขต​เทศบาล​นคร​เชียงใหม่ และ​เขต​ผังเมือง​รวม​เมือง​เชียงใหม่ ปี 2556 ใน​แนว​ถนน​ซู​เปอร์​ไฮเวย์-วงแหวน​รอบ​ที่ 1 และ​ระบุ​ว่า​ยัง​ไม่มี​การ​กำหนด​พิกัด​พื้นที่​นำ​เสนอ​ที่​แน่ชัด พื้นที่​กันชน​ตาม​เอกสาร​นำ​เสนอ​จึง​เป็น​เครื่อง​มือ​ใน​การ​เสนอ​ขึ้น​ทะเบียน ไม่​ได้​สร้าง​ข้อ​ห้าม​ทาง​กฎหมาย​ต่อ​ที่ดิน​แปลง​ใด​โดย​ตัว​เอง ข้อ​ห้าม​ที่​มี​ผล​จริง​มา​จาก​กฎหมาย​ไทย เช่น พ.ร.บ.โบ​ราณ​สถานฯ และ​ผังเมือง​รวม

บัญชี​ตำแหน่ง​โบราณ​สถาน​ของ​กรม​ศิลปากร ที่​เผย​แพร่​ใน​ชุด​ข้อมูล "ข้อมูล​บัญชี​ตำแหน่ง​โบราณ​สถาน" บน data.go.th (ปรับปรุง 27 พฤษภาคม 2568) มี​รายการ​ใน​จังหวัด​เชียงใหม่ 170 แห่ง ขึ้น​ทะเบียน​แล้ว 107 แห่ง และ​อยู่​ระหว่าง​รอ​พิจารณา​ขึ้น​ทะเบียน 63 แห่ง

รายการ​ที่​ขึ้น​ทะเบียน​แล้ว​ใน​อำเภอ​เมือง​รวม​ถึง​วัด​พระ​สิงห์​หลวง วัด​เจดีย์​หลวง วัด​เชียง​มั่น วัด​สวน​ดอก วัด​เจ็ด​ยอด วัด​เก​ตกา​ราม และ​กำแพง​กับ​คูเมือง​เชียงใหม่ ทุก​แถว​ใน​ไฟล์​มี​เลข​เล่ม​และ​ตอน​ของ​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา​ที่​ประกาศ​ขึ้น​ทะเบียน​และ​กำหนด​เขต​ที่ดิน​โบราณ​สถาน ซึ่ง​เป็น​เอกสาร​ที่​ใช้​ตรวจ​แนว​เขต​จริง

ตรวจ​ได้​อย่างไร​ว่า​อาคาร​อยู่​ใน​เขต​โบราณ​สถาน

เปิด​ไฟล์​บัญชี​ตำแหน่ง​โบราณ​สถาน​ของ​กรม​ศิลปากร​แล้วก​รอง​ตาม​ตำบล จะ​ได้​ชื่อ​โบราณ​สถาน สถานะ​การ​ขึ้น​ทะเบียน พิกัด และ​เลข​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา​ที่​กำหนด​เขต​ที่ดิน จาก​นั้น​เปิด​ประกาศ​ฉบับ​นั้น​เพื่อ​ดู​แผนที่​แนว​เขต ถ้า​แนว​เขต​ครอบคลุม​แปลง​ที่ดิน​หรือ​บาง​ส่วน​ของ​แปลง การ​ก่อสร้าง​หรือ​ต่อ​เติม​ต้อง​ได้​รับ​อนุญาต​จาก​อธิบดี​กรม​ศิลปากร​ก่อน สำนักงาน​ศิลปากร​ใน​พื้นที่​ตอบ​คำถาม​เรื่อง​แนว​เขต​ได้​โดยตรง

พ.ร.บ.โบ​ราณ​สถานฯ มี​สอง​มาตรา​ที่​กำหนด​สิ่ง​ที่​เจ้าของ​ที่ดิน​และ​ผู้​ประกอบ​การ​ทำ​ไม่​ได้​ใน​เขต​โบราณ​สถาน​ที่​ขึ้น​ทะเบียน โดย​ไม่​ขึ้น​กับ​สถานะ​มรดก​โลก

มาตรา 7 วรรค​สอง​ยัง​กำหนด​ว่า ถ้า​โบราณ​สถาน​มี​เจ้าของ​หรือ​ผู้​ครอบ​ครอง อธิบดี​ต้อง​แจ้ง​เป็น​หนังสือ​ก่อน​ขึ้น​ทะเบียน และ​เจ้าของ​ที่​ไม่​พอใจ​ร้อง​ต่อ​ศาล​ได้​ภายใน 30 วัน​นับ​แต่​ได้​รับ​แจ้ง

ร้าน​ค้า​ที่​เช่า​อาคาร​ใกล้​วัด​เก่า​ต้อง​ขอ​อนุญาต​กรม​ศิลปากร​ทุก​ครั้ง​หรือ​ไม่

ไม่​ทุก​ครั้ง มาตรา 7 ทวิ และ​มาตรา 10 ใช้​กับ​เขต​โบราณ​สถาน​ที่​อธิบดี​ประกาศ​ขึ้น​ทะเบียน​และ​กำหนด​เขต​ที่ดิน​ไว้​เท่านั้น อาคาร​ที่​อยู่​ใกล้​วัด​แต่​อยู่​นอก​แนว​เขต​ใน​ประกาศ​ไม่​อยู่​ใน​สอง​มาตรา​นี้ แต่​ยัง​ต้อง​ทำ​ตาม​กฎหมาย​ควบคุม​อาคาร​และ​ผังเมือง​รวม​ตาม​ปกติ ผู้​เช่า​จึง​ควร​ขอ​ให้​เจ้าของ​อาคาร​ยืนยัน​แนว​เขต​จาก​ประกาศ​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา​ก่อน​ออกแบบ​งาน​ตกแต่ง​ที่​มี​การ​ต่อ​เติม

ธุรกิจ​บาง​ประเภท​ตั้ง​อยู่​ใน​อาคาร​ที่​เป็น​โบราณ​สถาน​เอง เช่น อาคาร​เก่า​ที่​ขึ้น​ทะเบียน​และ​ถูก​ใช้​เป็น​ที่พัก​หรือ​ร้าน​ค้า พ.ร.บ.โบ​ราณ​สถานฯ กำหนด​หน้าที่​ของ​เจ้าของ​ไว้​หลาย​ข้อ

1. มาตรา 9 เมื่อ​โบราณ​สถาน​ที่​ขึ้น​ทะเบียน​ชำรุด หัก​พัง หรือ​เสีย​หาย เจ้าของ​ต้อง​แจ้ง​อธิบดี​เป็น​หนังสือ​ภายใน 30 วัน
2. มาตรา 9 ทวิ ถ้า​เก็บ​ค่า​เข้า​ชม​หรือ​ค่า​บริการ​จาก​โบราณ​สถาน​เป็น​ปกติ​ธุระ เจ้าของ​ต้อง​เสีย​ค่า​ใช้​จ่าย​ใน​การ​ซ่อมแซม​ทั้งหมด​หรือ​บาง​ส่วน​ตาม​ที่​อธิบดี​กำหนด
3. มาตรา 11 อธิบดี​สั่ง​ให้​ซ่อมแซม​หรือ​บูรณะ​เพื่อ​รักษา​สภาพ​เดิม​ได้ โดย​แจ้ง​เจ้าของ​เป็น​หนังสือ​ก่อน
4. มาตรา 12 เมื่อ​โอน​โบราณ​สถาน​ที่​ขึ้น​ทะเบียน ผู้​โอน​ต้อง​แจ้ง​อธิบดี​ภายใน 30 วัน ผู้รับ​มรดก​ต้อง​แจ้ง​ภายใน 60 วัน
5. มาตรา 13 วรรค​สอง การ​เปิด​ให้​เข้า​ชม​โดย​เก็บ​ค่า​เข้า​ชม ต้อง​แจ้ง​อธิบดี​เป็น​หนังสือ​ก่อน

ซื้อ​อาคาร​เก่า​ที่​เป็น​โบราณ​สถาน​มา​ทำ​ที่พัก ต้อง​แจ้ง​ใคร

ต้อง​แจ้ง​อธิบดี​กรม​ศิลปากร มาตรา 12 ให้​ผู้​โอน​แจ้ง​การ​โอน​เป็น​หนังสือ​ภายใน 30 วัน​นับ​แต่​วัน​โอน พร้อม​ชื่อ​และ​ที่​อยู่​ของ​ผู้รับ​โอน ถ้า​ที่พัก​จะ​เปิด​ให้​คน​ทั่วไป​เข้า​ชม​โดย​เก็บ​ค่า​เข้า​ชม มาตรา 13 วรรค​สอง​กำหนด​ให้​แจ้ง​ก่อน และ​ถ้า​จะ​ปรับปรุง​อาคาร มาตรา 10 กำหนด​ให้​ขอ​อนุญาต​เป็น​หนังสือ​ก่อน​ลงมือ งบ​ประมาณ​และ​เวลา​เปิด​กิจการ​จึง​ต้อง​รวม​ขั้น​ตอน​ขอ​อนุญาต​ไว้​ตั้งแต่​ต้น

รายงาน​การ​ประชุม​คณะ​กรรมการ​แห่ง​ชาติ​ว่า​ด้วย​อนุสัญญา​คุ้มครอง​มรดก​โลก ครั้ง​ที่ 2/2563 ซึ่ง​เผย​แพร่​ในชุด​ข้อมูล​มติ​คณะ​กรรมการ​แห่ง​ชาติ​ว่า​ด้วย​อนุสัญญา​คุ้มครอง​มรดก​โลก บันทึก​กรณี​สถานี​รถไฟ​ความเร็ว​สูง​อยุธยา​ไว้​ดังนี้

1. ศูนย์​มรดก​โลก​มี​หนังสือ​ลง​วัน​ที่ 7 กันยายน 2563 สอบถาม​ข้อ​เท็จ​จริง​เรื่อง​โครงการ​รถไฟ​ความเร็ว​สูง​และ​การ​พัฒนา​พื้นที่​รอบ​สถานี​ที่​อยู่​ติด​แหล่ง​มรดก​โลก​นคร​ประวัติศาสตร์​พระนครศรีอยุธยา หลัง​ได้​รับ​ข้อมูล​จาก​บุคคล​ภายนอก
2. การ​ประชุม​คณะ​กรรมการ​มรดก​โลก​สมัย​สามัญ ครั้ง​ที่ 43 วาระ​ที่ 7B.76 ขอ​ให้​รัฐ​ภาคี​แจ้ง​แผน​โครงการ​ก่อสร้าง​ขนาด​ใหญ่​ที่​อาจ​กระทบ​คุณค่า​ความ​โดด​เด่น​อัน​เป็น​สากล​ก่อน​ที่​โครงการ​จะ​เริ่ม​และ​แก้ไข​ไม่​ได้
3. เอกสาร​แนวทาง​การ​อนุวัต​ตาม​อนุสัญญา​ระบุ​การ​ประเมิน​ผลก​ระ​ทบ​สิ่ง​แวดล้อม (EIA) การ​ประเมิน​ผลก​ระ​ทบ​ต่อ​แหล่ง​มรดก (HIA) หรือ​การ​ประเมิน​ผลก​ระ​ทบ​เชิง​ยุทธศาสตร์ (SEA) เป็น​ข้อ​กำหนด​เบื้อง​ต้น​ของ​โครงการ​ใน​หรือ​รอบ​แหล่ง​มรดก​โลก
4. ศูนย์​มรดก​โลก​ขอรับ​ข้อมูล​ภายใน 1 เดือน

ถ้า​เชียงใหม่​ได้​เป็น​มรดก​โลก ธุรกิจ​ทั่วไป​จะ​ถูก​ตรวจ​แบบ​เดียวกัน​หรือ​ไม่

กรณี​อยุธยา​เป็น​โครงการ​ก่อสร้าง​ขนาด​ใหญ่​ของ​รัฐ​ที่​อยู่​ติด​แหล่ง​มรดก​โลก และ​เข้า​ข่าย​ต้อง​ทำ​รายงาน​ผลก​ระ​ทบ​สิ่ง​แวดล้อม​อยู่​แล้ว สิ่ง​ที่​คณะ​กรรมการ​มรดก​โลก​ขอ​คือ​ให้​รัฐ​ภาคี​แจ้ง​โครงการ​ลักษณะ​นี้​ล่วง​หน้า ไม่​ได้​กำหนด​กระบวนการ​ใหม่​สำหรับ​ร้าน​ค้า​หรือ​ที่พัก​ขนาด​เล็ก สิ่ง​ที่​ธุรกิจ​ทั่วไป​ต้อง​ทำ​ตาม​ยัง​คง​เป็น​กฎหมาย​ไทย ได้แก่ พ.ร.บ.โบ​ราณ​สถานฯ กฎหมาย​ควบคุม​อาคาร และ​ผังเมือง​รวม ส่วน​โครงการ​ขนาด​ใหญ่​ใน​พื้นที่​แหล่ง​มรดก​หรือ​พื้นที่​กันชน​ควร​เผื่อ​เวลา​สำหรับ​การ​ประเมิน​ผลก​ระ​ทบ​ต่อ​แหล่ง​มรดก

ธุรกิจ​ใน​เมือง​เก่า​เชียงใหม่​ที่​จะ​ปรับปรุง​หน้า​ร้าน​หรือ​ต่อ​เติม​อาคาร ควร​แยก​งาน​ออก​เป็น​สาม​กลุ่ม​ตั้งแต่​ขั้น​ออกแบบ เพราะ​แต่ละ​กลุ่ม​อยู่​ใต้​กฎหมาย​คนละ​ฉบับ

เกณฑ์​ต่อ​เติม​ที่​ไม่​ถือ​เป็นการ​ดัดแปลง​อาคาร​อธิบาย​ไว้​ในสมรภูมิ​ค้า​ปลีก​วัสดุ​ก่อสร้าง​เชียงใหม่ เกณฑ์​ต่อ​เติม 5 ตร.ม. ซึ่ง​ใช้ได้​เฉพาะ​อาคาร​ที่​อยู่​นอก​เขต​โบราณ​สถาน ส่วน​ร้าน​ใน​ย่าน​คูเมือง​ที่​ขาย​ของ​ที่​ระลึก​มี​ข้อมูล​การ​ใช้​จ่าย​ของ​นัก​ท่อง​เที่ยว​อยู่​ในทำเล​คูเมือง ช้าง​ม่อย กาด​หลวง ถนน​คน​เดิน กับ​ค่า​ซื้อ​ของ​ที่​ระลึก และ​วัด​ใน​ทะเบียน​ของ​สำนักงาน​พระพุทธ​ศาสนา​แห่ง​ชาติ​แยก​ราย​อำเภอ​อยู่​ในเศรษฐกิจ​สา​ยมู​เชียงใหม่ อ่าน​ทะเบียน​วัด 1,350 แห่ง​ราย​อำเภอ วัด​เกตุ​กา​ราม​ซึ่ง​อยู่​ใน​ราย​ชื่อ​องค์​ประกอบ​พื้นที่​กันชน​ตั้ง​อยู่​ใน​ย่าน​เดียว​กับ​สถานี​รถไฟ​ที่​อธิบาย​ไว้​ในสถานี​รถไฟ​ความเร็ว​สูง​เชียงใหม่ ย่าน​วัด​เกต​ใน​ผล​ศึกษา​ปี 2556

ธุรกิจ​ที่​จะ​เปิด​หรือ​ปรับปรุง​ร้าน​ใน​เมือง​เก่า​เชียงใหม่ ดอย​สุ​เทพ หรือ​เวียง​สวน​ดอก ควร​ตรวจ​สถานะ​ของ​ที่ดิน​กับ​กฎหมาย​โบราณ​สถาน​ก่อน​ตกลง​เช่า​หรือ​ซื้อ ลำดับ​งาน​ที่​ตรง​กับ​เอกสาร​คือ

1. เปิด​บัญชี​ตำแหน่ง​โบราณ​สถาน​ของ​กรม​ศิลปากร กรอง​ตาม​ตำบล​ของ​อาคาร
2. เปิด​ประกาศ​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา​ที่​กำหนด​เขต​ที่ดิน​ของ​โบราณ​สถาน​ใกล้​เคียง
3. ถ้า​แปลง​อยู่​ใน​เขต ยื่น​ขอ​อนุญาต​ตาม​มาตรา 10 ก่อน​ออกแบบ​งาน​ต่อ​เติม
4. เทียบ​กับ​ราย​ชื่อ 45 แหล่ง​มรดก​และ 13 องค์​ประกอบ​ใน​หน้า​ข้อมูล​ของ สผ. เพื่อ​รู้​ว่า​อาคาร​อยู่​ใกล้​องค์​ประกอบ​ใด
5. ใช้​ข้อความ "เมือง​มรดก​โลก" ใน​การ​ตลาด​เมื่อ​มี​มติ​ขึ้น​ทะเบียน​แล้ว​เท่านั้น

เชียงใหม่​อยู่​ใน​บัญชี​ราย​ชื่อ​เบื้อง​ต้น​ของ​ศูนย์​มรดก​โลก​ตั้งแต่​ปี 2558 มี​พื้นที่​แหล่ง​มรดก 18.30 ตร.กม. พื้นที่​กันชน 182.85 ตร.กม. และ​แหล่ง​มรดก 45 แห่ง ขณะ​ที่​กรม​ศิลปากร​มี​โบราณ​สถาน​ใน​เชียงใหม่ 170 แห่ง ขึ้น​ทะเบียน​แล้ว 107 แห่ง มาตรา 7 ทวิ และ​มาตรา 10 ห้าม​ปลูก​สร้าง​หรือ​ต่อ​เติม​ใน​เขต​โบราณ​สถาน​ที่​ขึ้น​ทะเบียน​โดย​ไม่​ได้​รับ​อนุญาต ข้อ​ห้าม​นี้​มี​ผลอ​ยู่​แล้ว​ไม่​ว่า​เชียงใหม่​จะ​ขึ้น​ทะเบียน​มรดก​โลก​เมื่อไร ธุรกิจ​ใน​เมือง​เก่า​จึง​ควร​ตรวจ​แนว​เขต​ก่อน​ออกแบบ