ประวัติศาสตร์​การ​ค้า​เม​โส​โป​เต​เมีย จาก​นับ​ของ​สู่​จด​ชื่อ​คนใน​บัญชี

ก่อน​มี​ตัว​อักษร คนใน​ดิน​แดน​ระหว่าง​แม่น้ำ​ไท​กริ​สกับ​ยู​เฟร​ที​สนับ​ข้าว​และ​แกะ​ด้วย​ก้อน​ดิน​เหนียว​รูป​ทรง​ต่าง ๆ ก้อน​หนึ่ง​แทน​ข้าว​หนึ่ง​หน่วย สาม​ก้อน​แทน​สาม​หน่วย ระบบ​นี้​บอก​ได้​ว่า​มี​ของ​เท่าไร แต่​ไม่​บอก​ว่า​ของ​นั้น​เป็น​ของ​ใคร ร้าน​ที่​ส่ง​สินค้า​ให้​ตัวแทน​ต่าง​จังหวัด​วัน​นี้​หลาย​ร้าน​ยัง​จด​แบบ​เดียวกัน คือ​จด​ว่า​ส่ง​ออก​ไป​กี่​กล่อง​และ​ได้​เงิน​กลับ​มา​เท่าไร โดย​ไม่รู้​ว่า​ตัวแทน​คน​ไหน​ขาย​ให้​ลูกค้า​แบบ​ไหน เรื่อง​เล่า​ใน​บท​นี้​เดิน​สอง​ช่วง ช่วง​แรก​คือ​ตอน​ที่​บัญชี​ของ​เมือง​เริ่ม​จด​ชื่อ​คน ช่วง​ที่​สอง​คือ​จดหมาย​ของ​พ่อค้า​ที่​ส่ง​ผ้า​ข้าม​ภูเขา​ไป​ขาย​ไกล​บ้าน

หลัก​ฐาน​มา​จาก​งาน​ของ Denise Schmandt-Besserat นัก​โบราณคดี​จาก​มหาวิทยาลัย​เทกซัส​ที่​ออสติน ในบทความ From Accounting to Writing จากบทความ​ของ Robert Englund เรื่อง​บัญชี​ใน​แผ่น​จารึก​ยุค​แรก ที่​เผย​แพร่​บน​เว็บ​ของ​โครงการ Cuneiform Digital Library Initiative และ​จากบทความ​ของ Cécile Michel ใน The Ancient Near East Today ซึ่ง​เขียน​เมื่อ​มิถุนายน 2564 จาก​งาน​แปล​จดหมาย​ของ​พ่อค้า​อัส​ซีเรีย

Schmandt-Besserat ระบุ​ช่วง​เวลา​ของ​โท​เคน​ไว้​ราว 7500 ถึง 3350 ปี​ก่อน​คริสตกาล เกษตรกร​ยุค​แรก​ใน​ตะวันออกใกล้​ใช้​ก้อน​ดิน​เหนียว​ขนาด​เล็ก​แทน​สินค้า​ที่​ผลิต กรวย​แทน​ข้าว​หน่วย​เล็ก ทรง​กลม​แทน​ข้าว​หน่วย​ใหญ่ แผ่น​กลม​แทน​แกะ จำนวน​ของ​แสดง​ด้วย​จำนวน​ก้อน​แบบ​หนึ่ง​ต่อ​หนึ่ง ระบบ​นี้​ใช้​ต่อ​เนื่อง​ราว​ห้า​พันปี ตั้งแต่​ซีเรีย​ถึง​อัฟกานิสถาน

เมื่อ​เมือง​เกิด​ขึ้น​ราว 3500 ปี​ก่อน​คริสตกาล รูป​ทรง​ของ​โท​เคน​เพิ่ม​เป็น​ราว 300 แบบ เพื่อ​แทน​สินค้า​ที่​ผลิต​ใน​โรงงาน​ของ​เมือง บาง​ก้อน​มี​เส้น​ขีด​หรือ​จุด​บน​หน้า เพื่อ​แยก​ชนิด​ของ​ผ้า​และ​เสื้อผ้า ถึง​จะ​ละเอียด​ขึ้น โท​เคน​ก็​ยัง​ตอบ​ได้​เพียง​คำถาม​เดียว คือ​ของ​ชนิด​ไหน​มี​เท่าไร

ซอง​ดิน​ที่​กด​รอย​ไว้​ด้าน​นอก​แก้​ปัญหา​อะไร

นครรัฐ​ยุค​แรก​ใช้​โท​เคน​คุม​การ​เก็บ​ส่วย เมื่อ​คน​หนึ่ง​ยัง​ชำระ​ไม่​ได้ โท​เคน​ที่​แทน​หนี้​ของ​เขา​ถูก​เก็บ​ไว้​ใน​ซอง​ดิน​เหนียว​ทรง​กลม ปัญหา​คือ​ถ้า​จะ​ดู​ว่า​ข้าง​ใน​มี​อะไร ต้อง​ทุบ​ซอง​ทิ้ง คน​ทำ​บัญชี​จึง​กด​โท​เคน​ลง​บน​ผิว​ซอง​ก่อน​ปิด กรวย​ทิ้ง​รอย​รูป​ลิ่ม แผ่น​กลม​ทิ้ง​รอย​วงกลม ใคร​ก็​อ่าน​จำนวน​จาก​ด้าน​นอก​ได้​โดย​ไม่​ต้อง​เปิด

Schmandt-Besserat เรียก​การ​ย่อ​โท​เคน​สาม​มิติ​ลง​เป็น​รอย​สอง​มิติ​นี้​ว่าการ​ประดิษฐ์​ตัว​เขียน หลัง​จาก​นั้น​ไม่​นาน คน​ทำ​บัญชี​ก็​เลิก​ใส่​โท​เคน​ใน​ซอง แล้ว​กด​รอย​ลง​บน​แผ่น​ดิน​เหนียว​แทน แผ่น​รุ่น​แรก​ยัง​บันทึก​ของ​ชนิด​เดิม คือ​ข้าว​และ​สัตว์ สำหรับ​ยุ้ง​ฉาง​และ​คอก​สัตว์​ของ​วิหาร​เหมือน​เดิม ช่วง​นี้​อยู่​ราว 3350 ถึง 3100 ปี​ก่อน​คริสตกาล

ราว 3000 ปี​ก่อน​คริสตกาล ฝ่าย​บริหาร​ของ​เมือง​อู​รุก​เริ่ม​ใส่​ชื่อ​บุคคล​ลง​ใน​แผ่น​บัญชี Schmandt-Besserat เขียน​ว่า​ฝ่าย​บริหาร​ไม่​พอใจ​กับ​รายการ​ว่า​วิหาร​รับ​หรือ​จ่าย​ของ​อะไร​อีก​ต่อ​ไป และ​เริ่ม​บันทึก​ว่า​ใคร​เป็น​คน​ให้ และ​ใคร​เป็น​คน​รับ

การ​จด​ชื่อ​คน​สร้าง​ปัญหา​ใหม่​ให้​คน​ทำ​บัญชี ชื่อ​คน​ไม่มี​รูป​ทรง​โท​เคน​ให้​ใช้ แทนที่​จะ​คิด​เครื่องหมาย​ใหม่​ที​ละ​ชื่อ พวก​เขา​ใช้​ภาพ​เล็ก ๆ ที่​เสียง​อ่าน​ตรง​กับ​พยางค์​ใน​ชื่อ แล้ว​นำ​มา​ต่อ​กัน​แบบ​ปริศนา​ภาพ ชื่อ​ที่​แปล​ว่า "อัน​คือ​ชีวิต​ของ​ฉัน" เขียน​ด้วย​รูป​ดาว​ซึ่ง​แทน​เทพ​อัน ตาม​ด้วย​รูป​ลูก​ศร เพราะ​คำ​ว่า​ลูก​ศร​กับ​คำ​ว่า​ชีวิต​ใน​ภาษา​สุ​เม​เรียน​ออก​เสียง​เหมือน​กัน เครื่องหมาย​แทน​เสียง​นี้ Schmandt-Besserat ถือว่า​เป็น​จุด​ที่​การ​เขียน​เชื่อม​กับ​ภาษา​พูด​เป็น​ครั้ง​แรก

เอกสาร​ยุค​แรก​เป็น​บัญชี​กี่​ส่วน

บทความ​ของ Englund ระบุ​ว่า​ตัวเลข​ที่​อ้าง​กัน​บ่อย คือ​เอกสาร​บริหาร 85% และ​เอกสาร​รายการ​คำ​ศัพท์ 15% เป็น​ค่า​เฉลี่ย​ของ​ทั้ง​ยุค แผ่น​จารึก​รุ่น​แรก​สุด​ของ​อู​รุก​ที่​นัก​วิชาการ​เรียก​ว่า Uruk IV มี​เอกสาร​รายการ​คำ​ศัพท์​ไม่​ถึง 1% ส่วน​รุ่น​ถัด​มา​คือ Uruk III มี​ราว 20% รายการ​คำ​ศัพท์​เป็น​ราย​ชื่อ​เครื่องหมาย​ตาม​หมวด เช่น ต้นไม้ อาชีพ และ​เมือง Schmandt-Besserat อธิบาย​ว่า​คน​ทำ​บัญชี​ใช้​รายการ​เหล่า​นี้​เป็น​คู่มือ​อ้างอิง​หรือ​แบบ​ฝึก เนื้อหา​ที่​เหลือ​เกือบ​ทั้งหมด​ของ​ยุค​แรก​จึง​เป็น​บัญชี​รับ​จ่าย

อีก​พัน​กว่า​ปี​ต่อ​มา พ่อค้า​จาก​เมือง​อัส​ซูร์​ทาง​เหนือ​ของ​เม​โส​โป​เต​เมีย​ตั้ง​ชุมชน​การ​ค้า​ใน​เมือง​คา​เนช ซึ่ง​ปัจจุบัน​คือ​เนิน​โบราณ​คดี​คุล​เท​เป​ใน​อ​นา​โต​เลีย​ตอน​กลาง ประเทศ​ตุรกี บทความ​ของ Cécile Michel ระบุ​ว่า​สอง​เมือง​ห่าง​กัน​ราว​พัน​กิโลเมตร พ่อค้า​ซื้อ​ดีบุก​จาก​ชาว​อี​ลาม​และ​ผ้า​จาก​ชาว​บา​บิ​โลน​ใน​อัส​ซูร์ แล้ว​บรรทุก​ขบวน​ลา​ไป​ขาย​ต่อ​ใน​คา​เนช​และ​เมือง​อื่น​ขอ​งอ​นา​โต​เลีย​ด้วย​กำไร​สูง บาง​ขบวน​มี​หิน​ลาพิสลาซูลี​และ​คาร์เนเลียน​จาก​ทาง​ตะวันออกไกล​ออก​ไป​ด้วย

บ้าน​บาง​หลัง​ใน​คา​เนช​เก็บ​แผ่น​จารึก​ไว้​มากกว่า​พัน​แผ่น เป็น​เอกสาร​ของ​ครอบครัว​พ่อค้า​หลาย​รุ่น มี​ทั้ง​สัญญา​ครอบครัว​และ​สัญญา​การ​ค้า เอกสาร​คดี​ความ บันทึก​บัญชี และ​จดหมาย รวม​ถึง​จดหมาย​ที่​ผู้​หญิง​ใน​อัส​ซูร์​เขียน​ถึง​สามี​หรือ​พี่​น้อง​ที่​ไป​ค้าขาย​ไกล​บ้าน จดหมาย​ฉบับ​หนึ่ง​ส่ง​เมื่อ​ราว 1860 ปี​ก่อน​คริสตกาล โดย Taram-Kubi ถึง​สามี​ชื่อ Innaya ซึ่ง​ใช้​ชีวิต​เกือบ​ทั้ง​ปี​อยู่​ใน​คา​เนช

คน​ทอ​ผ้า​ที่​บ้าน​รู้​ราคา​ปลาย​ทาง​จาก​จดหมาย

ผู้​หญิง​ใน​อัส​ซูร์​ทอ​ผ้า​ขน​สัตว์​ขาย​ใน​อ​นา​โต​เลีย Michel ยก​ตัวอย่าง​ครัว​เรือน​ของ Lamassi ที่​ทอ​ผ้า​ผืน​ใหญ่​ขนาด​ราว 4.5 × 4 เมตร​ได้​ราว 25 ผืน​ต่อ​ปี สามี​ของ​เธอ​คือ Pushu-ken นำ​ไป​ขาย​ใน​อ​นา​โต​เลีย​ราว 20 ผืน หลัง​หัก​ภาษี​และ​ค่า​วัตถุดิบ ราย​ได้​ต่อ​ปี​อยู่​ที่ 3½ ถึง 4 มิ​นา​ของ​เงิน ซึ่ง​เท่ากับ​ราคา​บ้าน​หลัง​เล็ก​หนึ่ง​หลัง​ใน​อัส​ซูร์ มิ​นา​และ​เช​เกล​ใน​ที่​นี้​เป็น​หน่วย​น้ำ​หนัก​ของ​เงิน

ผู้​หญิง​กลุ่ม​นี้​รู้​ราคา​ผ้า​ใน​ตลาด​ปลาย​ทาง และ​ต่อ​รอง​ผ่าน​จดหมาย Taram-Kubi เขียน​ถึง​พี่​ชาย​ชื่อ Imdi-ilum ว่า​เขา​ส่ง​เงิน​กลับ​มา​เพียง 1 มินา 10 เช​เก​ล​สำหรับ​ผ้า​หก​ผืน ตก​ผืน​ละ​ราว 11⅔ เช​เกล แล้ว​บอก​ว่า​กำลัง​ส่ง​ผ้า​อีก​หก​ผืน​ไป​กับ​คน​ชื่อ Kutallanum และ​ขอ​ให้​ส่ง​กลับ​มา​ไม่​ต่ำ​กว่า​ผืน​ละ 20 เช​เกล จดหมาย​ฉบับ​นี้​บอก​สาม​เรื่อง​พร้อม​กัน ผู้​ผลิต​รู้​ว่า​ตัวแทน​ขาย​ได้​ราคา​เท่าไร รู้​ว่า​สิน​ค้า​ล็อต​ไหน​ไป​กับ​ใคร และ​ตั้ง​ราคา​ขั้น​ต่ำ​ให้​ตัวแทน​เป็น​ตัวเลข

ราย​ได้​จาก​การ​ทอ​ผ้า​ไม่​ได้​อยู่​แค่​ใน​บ้าน Michel ระบุ​ว่า​ผู้​หญิง​ใน​อัส​ซูร์​นำ​เงิน​ที่​หา​ได้​ไป​ลงทุน​ใน​การ​ค้า​ทาง​ไกล​และ​เป็น​หุ้น​ส่วน บาง​คน​เป็น​เจ้า​หนี้ ปล่อย​เงิน​ให้​ทั้ง​ผู้ชาย​และ​ผู้​หญิง​กู้ เช่น Ahatum ให้​ผู้ชาย​ชาว​อัส​ซีเรีย​กู้​เงิน​อย่าง​น้อย​สี่​ครั้ง​ใน​ช่วง​เก้า​ปี รวม 3¼ ปอนด์​ของ​เงิน บาง​คน​เป็น​เจ้าของ​สินค้า​ที่​ขน​ไป​อ​นา​โต​เลีย เมื่อ​สินค้า​เสีย​หาย​ระหว่าง​ทาง เจ้าของ​ต้อง​สาบาน​ยืนยัน​มูลค่า​ของ​ทรัพย์สิน​ต่อ​ศาล

กองทุน​ร่วม​ที่​มอบ​ให้​ตัวแทน​ค้า​หลาย​ปี

Michel บรรยาย​รูป​แบบ​การ​ลงทุน​อีก​แบบ​ว่า​คล้าย​บริษัท​ร่วม​ทุน ผู้​ลงทุน​หลาย​คน​นำ​ทอง​และ​เงิน​มา​รวม​กัน แล้ว​มอบ​กองทุน​นั้น​ให้​ตัวแทน​คน​หนึ่ง​นำ​ไป​ค้าขาย​เป็น​เวลา​หลาย​ปี​เพื่อ​แบ่ง​กำไร ความ​เสี่ยง​ของ​รูป​แบบ​นี้​ปรากฏ​ใน​จดหมาย​ของ​ผู้​หญิง​ชื่อ Ahaha ที่​ตาม​ทวง​หุ้น​ของ​ตัว​เอง​มูลค่า 13 ปอนด์​ของ​เงิน​จาก​พี่​ชาย และ​ขอ​ให้​ส่ง​กลับ​มา​อย่าง​น้อย 10 ปอนด์​ก่อน การ​ค้า​ที่​อาศัย​ตัวแทน​ห่าง​ไกล​จึง​พึ่ง​ทั้ง​บันทึก​ที่​ระบุ​ชื่อ​ผู้​ถือ​หุ้น​และ​ความ​ไว้ใจ​ใน​ครอบครัว แม้​เป็น​พี่​น้อง​กัน Ahaha ก็​ยัง​ต้อง​ทวง​เงิน​คืน​เป็น​ลาย​ลักษณ์​อักษร

อียิปต์​และ​ฟิ​นิ​เชีย​นทิ้ง​หลัก​ฐาน​การ​ค้า​แบบ​ไหน

อียิปต์​ใน​ช่วง​เวลา​ใกล้​กัน​ไม่มี​เหรียญ แต่​ตั้ง​ราคา​สินค้า​ทุก​ชนิด​ด้วย​หน่วย​อ้างอิง เช่น ข้าว ทองแดง และ​เงิน การ​ค้า​ของ​อียิปต์​จึง​ทิ้ง​หลัก​ฐาน​เป็น​รายการ​ราคา​มากกว่า​จดหมาย​ระหว่าง​หุ้น​ส่วน ราย​ละเอียด​อยู่​ในประวัติศาสตร์​การ​ค้า​อียิปต์​โบราณ ไม่มี​เหรียญ​แต่​มี​หน่วย​วัด​ราคา ส่วน​พ่อค้า​ที่​ออก​ทะเล​ไป​ตั้ง​ถิ่นฐาน​ใน​เมือง​ของ​คน​อื่น แล้ว​รวม​ตัว​กัน​เป็น​สมาคม​เพื่อ​ขอ​สิทธิ์​จาก​เมือง​เจ้า​บ้าน อ่าน​ต่อ​ได้​ในประวัติศาสตร์​การ​ค้า​ฟิ​นิ​เชีย​น สมาคม​พ่อค้า​ต่าง​แดน​ที่​เอเธนส์ ทั้ง​สาม​ดิน​แดน​แก้​ปัญหา​เดียวกัน คือ​ทำให้​คน​ที่​ไม่​ได้​อยู่​ใน​ที่​เกิด​เหตุ​เชื่อ​ตัวเลข​ของ​อีก​ฝ่าย​ได้

ข้อ​ควร​รู้​ห้า​ข้อ​ก่อน​นำ​เรื่อง​เล่า​ใน​บท​นี้​ไป​อ้าง​ต่อ

1. ลำดับ​จาก​โท​เคน​สู่​ตัว​เขียน​เป็น​คำ​อธิบาย​ของ Schmandt-Besserat นัก​วิชาการ​ส่วน​ใหญ่​ยอมรับ​ความ​เชื่อม​โยง​ระหว่าง​อุปกรณ์​บัญชี​กับ​แผ่น​จารึก​ยุค​แรก แต่​ราย​ละเอียด​บาง​ขั้น​ยัง​ถก​เถียง​กัน​อยู่ บทความ​ของ​เธอ​เอง​อธิบาย​ว่าการ​เขียน​แบบ​แทน​เสียง​เต็ม​รูป​พัฒนา​ต่อ​ใน​งาน​จารึก​ชื่อ​บน​สิ่งของ​ใน​สุสาน ไม่​ได้​มา​จาก​บัญชี​อย่าง​เดียว
2. ปี​ที่​ระบุ​เป็น​ช่วง​โดย​ประมาณ ตัวเลข​อย่าง 3500 หรือ 3000 ปี​ก่อน​คริสตกาล​เป็นการ​กำหนด​อายุ​ทาง​โบราณคดี ไม่ใช่​วัน​ที่​แน่นอน
3. สัดส่วน 85% กับ 15% เป็น​ค่า​เฉลี่ย Englund เขียน​กำกับ​ไว้​เอง​ว่า​สัดส่วน​ต่าง​กัน​มาก​ระหว่าง​แผ่น​จารึก​รุ่น​แรก​กับ​รุ่น​ถัด​มา
4. เอกสาร​ที่​พบ​ใน​คา​เน​ชมา​จาก​บ้าน​ที่​ขุด​ค้น​แล้ว​เท่านั้น ธุรกรรม​ที่​ตกลง​กัน​ด้วย​วาจา​หรือ​บันทึก​บน​วัสดุ​ที่​ผุ​พัง​ไม่​เหลือ​หลัก​ฐาน ตัวเลข​ราย​ได้​ใน​บท​จึง​เป็น​ตัวอย่าง​ของ​บาง​ครัว​เรือน ไม่ใช่​ค่า​เฉลี่ย​ของ​ทั้ง​ชุมชน
5. บท​นี้​ไม่​แปลง​มิ​นา​และ​เช​เกล​เป็น​เงิน​ปัจจุบัน มูลค่า​ของ​เงิน​โบราณ​เทียบ​กับ​ค่า​ครอง​ชีพ​สมัย​นี้​โดยตรง​ไม่​ได้ บทความ​ต้นทาง​จึง​เทียบ​กับ​ราคา​บ้าน​ใน​อัส​ซูร์​แทน

1. ชื่อ​ตัวแทน​และ​เลข​ล็อต​สินค้า แบบ​เดียว​กับ​ที่ Taram-Kubi ระบุ​ว่า​ผ้า​หก​ผืน​เดิน​ทาง​ไป​กับ​ใคร
2. ราคา​ขั้น​ต่ำ​ที่​ตกลง​ไว้ เขียน​เป็น​ตัวเลข​ต่อ​ชิ้น ไม่ใช่​ยอด​รวม​ทั้ง​ล็อต
3. ชื่อ​หรือ​ประเภท​ผู้​ซื้อ​ปลาย​ทาง อย่าง​น้อย​ให้​รู้​ว่า​เป็น​ร้าน​ค้า โรงแรม หรือ​ผู้​บริโภค และ​อยู่​จังหวัด​ไหน
4. ราคา​ที่​ขาย​ได้​จริง​และ​วัน​ที่​ขาย เพื่อ​เทียบ​กับ​ราคา​ขั้น​ต่ำ​ใน​ข้อ 2 และ​ดู​ว่า​สินค้า​ค้าง​อยู่​กับ​ตัวแทน​นาน​แค่​ไหน

การ​ตรวจ​ว่า​ตัวเลข​สี่​ช่อง​นี้​ครบ​และ​เชื่อ​ได้ เป็น​งาน​ที่​อธิบาย​ไว้​ในData Analyst คือ​อะไร คน​ที่​บอก​ว่า​ตัวเลข​เชื่อ​ได้​แค่​ไหน ส่วน​หน้า​บริการ​ที่​เกี่ยว​กับ​การ​เก็บ​ข้อมูล​ผู้​ซื้อ​คือบริการ​วิจัย​ตลาด

ตัวแทน​ไม่​ยอม​บอก​ชื่อ​ลูกค้า​ปลาย​ทาง ทำ​อย่างไร

ตัวแทน​หลาย​ราย​กังวล​ว่า​เจ้าของ​สินค้า​จะ​ข้าม​ไป​ขาย​ตรง​กับ​ลูกค้า​ของ​ตน ทางออก​ที่​ใช้ได้​คือ​ขอ​เฉพาะ​ข้อมูล​ระดับ​ประเภท เช่น ประเภท​ร้าน​และ​อำเภอ แทน​ชื่อ​และ​เบอร์​โทร แล้ว​เขียน​เงื่อนไข​ใน​ข้อ​ตกลง​ว่า​เจ้าของ​สินค้า​จะ​ไม่​ติดต่อ​ลูกค้า​ของ​ตัวแทน​โดยตรง ข้อมูล​ระดับ​นี้​พอ​ให้​เห็น​ว่า​สินค้า​ขาย​ดี​ใน​พื้นที่​ไหน​และ​กับ​ร้าน​แบบ​ไหน และ​ถ้า​ธุรกิจ​เก็บ​ชื่อ​หรือ​เบอร์​โทร​ของ​ผู้​ซื้อ​เอง ผู้​ซื้อ​ควร​รู้​ว่า​ข้อมูล​ของ​เขา​ถูก​เก็บ​ไว้​ใช้​ทำ​อะไร

การ​บันทึก​ทางการ​ค้า​ใน​เม​โส​โป​เต​เมีย​เริ่ม​จาก​โท​เคน​ดิน​เหนียว​ที่​นับ​ได้​แค่​จำนวน​ของ Schmandt-Besserat ระบุ​ว่า​โท​เคน​ใช้​มา​ราว 7500 ถึง 3350 ปี​ก่อน​คริสตกาล เพิ่ม​เป็น​ราว 300 รูป​ทรง​เมื่อ​เกิด​เมือง แล้วก​ลาย​เป็น​รอย​กด​บน​ซอง​และ​แผ่น​ดิน​เหนียว ราว 3000 ปี​ก่อน​คริสตกาล ฝ่าย​บริหาร​ของ​อู​รุก​เริ่ม​จด​ชื่อ​คน​ให้​และ​คน​รับ ซึ่ง​นำ​ไป​สู่​เครื่องหมาย​แทน​เสียง Englund ระบุ​ว่า​เอกสาร​ยุค​แรก​เป็น​เอกสาร​บริหาร​ราว 85% โดย​เฉลี่ย พัน​กว่า​ปี​ต่อ​มา จดหมาย​ของ​ครอบครัว​พ่อค้า​อัส​ซีเรีย​ใน​คา​เนช​แสดง​การ​ต่อ​รอง​ราคา​ผ้า​ต่อ​ผืน​ข้าม​ระยะ​ทาง​ราว​พัน​กิโลเมตร และ​การ​ลงทุน​ร่วม​ที่​มอบ​เงิน​ให้​ตัวแทน​ค้า​หลาย​ปี บัญชี​ที่​มีชื่อ​คน​ทำให้​ผู้​ผลิต​รู้​ทั้ง​ราคา​ปลาย​ทาง​และ​คน​ที่​ต้อง​ตาม​ทวง