บทความนี้ใช้ พ.ศ. 2553-2558 ครอบปีรอยต่อที่รายงาน Ipsos ฉบับประเทศไทยใช้ คือ Gen Z จบที่คนเกิดปี 2555 ในทะเบียนราษฎรรอบสิ้นปี 2568 มีเด็กอายุ 10-15 ปีกลุ่มนี้ 4,512,004 คน
เด็กรุ่นนี้จะอายุครบ 15 ปีปีละหนึ่งรุ่น ตั้งแต่คนเกิดปี 2553 ในปี 2568 ไปจนถึงคนเกิดปี 2558 ในปี 2573
ตั้งแต่ต้องแจ้งพนักงานตรวจแรงงานภายใน 15 วัน ห้ามทำงานช่วง 22.00-06.00 น. ห้ามทำงานล่วงเวลาหรือวันหยุด ไปจนถึงงานและสถานที่ที่ห้ามให้เด็กทำ
Zalpha คือเด็กรุ่นรอยต่อ Gen Z กับ Gen Alpha เด็กไทยเกิดปี 2553-2558 มี 4.51 ล้านคน และจะอายุครบ 15 ปีที่กฎหมายแรงงานให้จ้างได้ทีละรุ่นจนถึงปี 2573
เด็กรุ่นรอยต่อระหว่าง Gen Z กับ Gen Alpha มักถูกพูดถึงในฐานะผู้บริโภครุ่นถัดไป แต่ภายในห้าปีนี้ เด็กกลุ่มเดียวกันจะเริ่มเข้ามาในธุรกิจอีกบทบาทหนึ่ง คือลูกจ้างพาร์ตไทม์ ผู้ช่วยงานอีเวนต์ และนักแสดงในงานโฆษณา
จำนวนเด็กในบทความมาจากทะเบียนราษฎร ส่วนกติกาการจ้างมาจากตัวบทกฎหมายแรงงาน เมื่อวางปีที่แต่ละรุ่นอายุครบ 15 และ 18 ปีลงบนกติกาเหล่านั้น ธุรกิจจะเห็นว่าต้องเตรียมเรื่องอะไรในปีไหน
Zalpha เป็นคำที่ใช้เรียกเจนย่อยระหว่าง Gen Z กับ Gen Alpha แต่ยังไม่มีนิยามในพจนานุกรมหลัก เมื่อค้นคำนี้ในDictionary.com ระบบพาไปแสดงผลของคำว่า alpha แทน ต่างจาก Zillennial หรือ Xennial ที่มีนิยามแล้ว ช่วงปีเกิดของ Zalpha จึงขึ้นกับว่าแต่ละแหล่งวางรอยต่อระหว่างสองรุ่นไว้ที่ปีไหน
ในชุดบทความเจนของเรา Gen Z กับ Gen Alpha ใช้นิยามจากรายงาน Ipsos Generations Report 2026 ฉบับประเทศไทย ซึ่งให้ Gen Z เป็นคนเกิด ค.ศ. 1996-2012 และ Gen Alpha เริ่มที่คนเกิดปี 2013 รอยต่อจึงอยู่ระหว่าง พ.ศ. 2555 กับ 2556
บทความนี้ใช้สามปีเกิดก่อนและสามปีเกิดหลังรอยต่อนั้น คือ พ.ศ. 2553-2558 หรือ ค.ศ. 2010-2015 เด็กที่เกิด 2553-2555 อยู่ปลายรุ่น Gen Z ส่วนเด็กที่เกิด 2556-2558 อยู่ต้นรุ่น Gen Alpha ตามนิยามของ Ipsos ช่วงหกปีนี้เลือกให้สมดุลทั้งสองฝั่ง ไม่ได้มาจากนิยามของแหล่งใด ถ้าใช้ช่วงอื่น จำนวนเด็กและปีที่แต่ละรุ่นอายุครบ 15 ปีจะเลื่อนตาม
ทะเบียนราษฎรรอบสิ้นปี 2568 ที่สำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง เผยแพร่เป็นไฟล์รายอายุแยกจังหวัด เมื่อรวมทุกจังหวัด เด็กอายุ 10-15 ปีมี 4,512,004 คน หรือ 6.86% ของประชากรตามทะเบียน
| ฝั่งตามนิยามของ Ipsos | ปีเกิด (พ.ศ.) | อายุ ณ สิ้นปี 2568 | จำนวนเด็ก |
|---|---|---|---|
| ปลายรุ่น Gen Z | 2553 | 15 | 756,032 |
| ปลายรุ่น Gen Z | 2554 | 14 | 782,838 |
| ปลายรุ่น Gen Z | 2555 | 13 | 800,200 |
| ต้นรุ่น Gen Alpha | 2556 | 12 | 747,819 |
| ต้นรุ่น Gen Alpha | 2557 | 11 | 732,528 |
| ต้นรุ่น Gen Alpha | 2558 | 10 | 692,587 |
| รวม | 2553-2558 | 10-15 | 4,512,004 |
ฝั่ง Gen Z มี 2,339,070 คน ฝั่ง Gen Alpha มี 2,172,934 คน เด็กที่เกิดปี 2558 น้อยกว่าเด็กที่เกิดปี 2555 อยู่ราว 107,600 คน แนวโน้มจำนวนเกิดที่ลดลงอธิบายไว้แล้วในGen Alpha ไทย เด็กเกิดใหม่ลดลงเกือบครึ่งใน 12 ปี
จำนวนในตารางคือเด็กที่ยังมีชื่อในทะเบียนบ้าน ณ สิ้นปี 2568 ไม่ใช่ยอดเกิดของปีนั้น ตัวเลขจึงสะท้อนการเสียชีวิต การย้ายออกนอกประเทศ และการย้ายกลับเข้ามาตั้งแต่เกิดจนถึงวันที่นับ และไม่รวมเด็กที่ไม่มีสัญชาติไทยซึ่งไฟล์แยกไว้โดยไม่แบ่งอายุ ธุรกิจที่จะใช้ตัวเลขนี้ประเมินขนาดกลุ่มลูกค้าหรือแรงงานในอนาคตควรใช้ตัวเลขทะเบียน เพราะนับคนที่ยังอยู่จริงในระบบ
ไฟล์ฉบับรวมแก้ไขของกฎหมายคุ้มครองแรงงานบนเว็บไซต์กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ระบุในมาตรา 44 ว่าห้ามมิให้นายจ้างจ้างเด็กอายุต่ำกว่าสิบห้าปีเป็นลูกจ้าง และมาตรา 148/1 กำหนดโทษนายจ้างที่ฝ่าฝืนไว้ที่ปรับสี่แสนถึงแปดแสนบาทต่อลูกจ้างหนึ่งคน หรือจำคุกไม่เกินสองปี หรือทั้งจำทั้งปรับ
| ปีเกิด (พ.ศ.) | ปีที่อายุครบ 15 | ปีที่อายุครบ 18 |
|---|---|---|
| 2553 | 2568 | 2571 |
| 2554 | 2569 | 2572 |
| 2555 | 2570 | 2573 |
| 2556 | 2571 | 2574 |
| 2557 | 2572 | 2575 |
| 2558 | 2573 | 2576 |
ในช่วงปี 2569-2573 จะมีเด็กรุ่นนี้อายุครบ 15 ปีเพิ่มขึ้นปีละหนึ่งรุ่น รุ่นละราว 690,000-800,000 คน และตั้งแต่ปี 2571 จะเริ่มมีรุ่นแรกอายุครบ 18 ปี
มาตรา 44 ห้ามการจ้างเด็กอายุต่ำกว่าสิบห้าปีเป็นลูกจ้าง ส่วนงานในครอบครัวที่ไม่มีการจ้างจะเข้าข่ายหรือไม่ต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี บทความนี้ไม่ได้ตอบแทนข้อกฎหมายเฉพาะกรณี ธุรกิจที่ให้เด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีมาช่วยงานหน้าร้าน ควรถามพนักงานตรวจแรงงานในจังหวัดก่อน เพราะโทษตามมาตรา 148/1 คิดต่อลูกจ้างหนึ่งคนและสูงกว่าโทษทั่วไปหลายเท่า
หมวด 4 ของพระราชบัญญัติเดียวกันมีมาตรา 45-52 ว่าด้วยลูกจ้างที่เป็นเด็กอายุต่ำกว่าสิบแปดปี ข้อที่ธุรกิจบริการเจอบ่อยสรุปได้ตามตาราง
| มาตรา | สิ่งที่นายจ้างต้องทำหรือห้ามทำ |
|---|---|
| 45 | แจ้งการจ้างต่อพนักงานตรวจแรงงานภายใน 15 วันนับแต่วันที่เด็กเข้าทำงาน เก็บบันทึกสภาพการจ้างไว้ที่สถานประกอบกิจการ และแจ้งการสิ้นสุดการจ้างภายใน 7 วัน |
| 46 | จัดเวลาพักวันหนึ่งไม่น้อยกว่าหนึ่งชั่วโมงติดต่อกัน หลังทำงานมาแล้วไม่เกินสี่ชั่วโมง |
| 47 | ห้ามให้ทำงานระหว่าง 22.00-06.00 น. ยกเว้นกรณีที่อธิบดีหรือผู้ที่อธิบดีมอบหมายอนุญาตเป็นหนังสือ |
| 48 | ห้ามให้ทำงานล่วงเวลาหรือทำงานในวันหยุด |
| 49 | ห้ามให้ทำงาน 13 ประเภท เช่น งานใช้เลื่อยเดินด้วยพลังไฟฟ้าหรือเครื่องยนต์ งานขับหรือบังคับรถยก งานบนนั่งร้านสูงสิบเมตรขึ้นไป |
| 50 | ห้ามให้ทำงานในโรงฆ่าสัตว์ สถานที่เล่นการพนัน และสถานบริการตามความหมายของกฎหมายสถานบริการ |
| 51 | ห้ามเรียกหลักประกัน และต้องจ่ายค่าจ้างให้เด็กโดยตรง ไม่จ่ายผ่านบุคคลอื่น |
| 52 | เด็กมีสิทธิลาเพื่อประชุม สัมมนา อบรม หรือฝึกงานที่สถานศึกษาหรือหน่วยงานที่อธิบดีเห็นชอบจัด โดยได้ค่าจ้างไม่เกินสามสิบวันต่อปี |
ข้อที่ร้านอาหารและร้านค้าต้องระวังเป็นพิเศษคือมาตรา 47 กับ 48 เพราะกะเย็นที่ปิดร้านหลังสี่ทุ่ม และงานช่วงวันหยุดยาว คือกะที่นักเรียนมักขอทำ
มาตรา 45 เขียนว่าในกรณีที่มีการจ้างเด็กอายุต่ำกว่าสิบแปดปีเป็นลูกจ้าง นายจ้างต้องแจ้งพนักงานตรวจแรงงานภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่เด็กเข้าทำงาน และแจ้งการสิ้นสุดการจ้างภายในเจ็ดวัน ตัวบทไม่ได้ยกเว้นการจ้างระยะสั้น งานที่จ้างและจ่ายค่าตอบแทนเพียงวันเดียวจึงควรถือว่าต้องแจ้งเหมือนการจ้างทั่วไป เว้นแต่พนักงานตรวจแรงงานจะยืนยันเป็นอย่างอื่น การเตรียมรายชื่อ วันเกิด และวันทำงานไว้ตั้งแต่รับสมัครทำให้แจ้งได้ทันเวลา
มาตรา 47 วรรคสองยกเว้นให้นายจ้างให้ลูกจ้างที่เป็นเด็กอายุต่ำกว่าสิบแปดปีซึ่งเป็นผู้แสดงภาพยนตร์ ละคร หรือการแสดงอย่างอื่นที่คล้ายกัน ทำงานระหว่าง 22.00-06.00 น. ได้ โดยต้องจัดให้เด็กได้พักผ่อนตามสมควร ข้อยกเว้นนี้ครอบเฉพาะเรื่องเวลากลางคืน ไม่ได้ยกเว้นมาตรา 48 เรื่องทำงานล่วงเวลาและวันหยุด ส่วนอายุของผู้แสดงในโฆษณาอาหารยังมีกติกาของ อย. อีกชั้นหนึ่ง ซึ่งอธิบายไว้ในการตลาดสำหรับเด็ก โฆษณาบน YouTube Kids และอายุผู้แสดงตาม อย.
เด็กรุ่น Zalpha จะเข้าตลาดแรงงานพาร์ตไทม์ทีละรุ่นในห้าปีนี้ ธุรกิจที่ต้องการกำลังคนชั่วคราวเตรียมได้สามเรื่อง
1. ถามปีเกิดตั้งแต่ใบสมัคร
ใบสมัครที่ถามปีเกิดทำให้รู้ทันทีว่าผู้สมัครต่ำกว่า 15 ปี หรืออยู่ในช่วง 15-17 ปีที่ต้องทำตามมาตรา 45-52
2. แยกกะของลูกจ้างอายุต่ำกว่า 18 ปีออกจากกะปกติ
ตั้งตารางกะให้จบก่อนสี่ทุ่ม ไม่มีงานล่วงเวลา และไม่มีวันหยุดตั้งแต่ตอนจัดตาราง แทนการมาแก้ทีหลัง
3. ตั้งวันแจ้งพนักงานตรวจแรงงานไว้ในปฏิทิน
นับ 15 วันจากวันเริ่มงาน และ 7 วันจากวันสิ้นสุดการจ้าง แบบฟอร์มเป็นไปตามที่อธิบดีกำหนด
4. เก็บหลักฐานยืนยันอายุไว้กับเอกสารการจ้าง
สำเนาบัตรประจำตัวที่เห็นวันเกิดช่วยยืนยันว่าลูกจ้างอายุครบ 15 ปีแล้วในวันเริ่มงาน และใช้คำนวณวันที่ลูกจ้างอายุครบ 18 ปี ซึ่งเป็นวันที่กติกาตามมาตรา 45-52 สิ้นสุดลง
เรื่องการจ้างพนักงานทั่วไป เช่น สัญญาทดลองงาน อ่านต่อได้ที่จ้างพนักงานคนแรก สัญญาทดลองงานตามมาตรา 17 กับวันที่ 120 ส่วนกติกาการขายของให้นักเรียนที่อายุยังไม่ถึงยี่สิบ อยู่ในการตลาดเจาะกลุ่มนักเรียนมัธยม ผู้เยาว์ซื้อเองได้แค่ไหน
ธุรกิจส่วนใหญ่มองเด็กรุ่นนี้ในฐานะลูกค้าในอนาคต แต่ก่อนที่เด็กกลุ่มนี้จะมีรายได้ของตัวเองเต็มที่ หลายคนจะผ่านงานพาร์ตไทม์ในร้านค้า ร้านอาหาร หรืองานอีเวนต์มาก่อน ประสบการณ์ในฐานะลูกจ้างจึงเป็นการรู้จักแบรนด์ครั้งแรกจากอีกด้านหนึ่ง
ร้านที่จัดกะ จ่ายค่าจ้าง และแจ้งการจ้างตามกฎหมายตั้งแต่วันแรก ลดความเสี่ยงจากโทษปรับต่อหัว และได้ลูกจ้างที่อาจกลับมาเป็นลูกค้าในอีกไม่กี่ปี ปี 2571 ที่รุ่นแรกอายุครบ 18 ปีเป็นจุดที่ควรทบทวนอีกครั้ง เพราะลูกจ้างบางคนจะพ้นกติกาหมวด 4 แล้ว ขณะที่รุ่นน้องยังอยู่ในกติกาเดิม ตารางกะของร้านเดียวกันจึงอาจต้องใช้สองชุดพร้อมกันไปอีกหลายปี
Zalpha เป็นรุ่นรอยต่อระหว่าง Gen Z กับ Gen Alpha ที่ยังไม่มีนิยามในพจนานุกรม บทความนี้ใช้ปีเกิด พ.ศ. 2553-2558 ซึ่งมีเด็ก 4,512,004 คนในทะเบียนรอบสิ้นปี 2568 เด็กรุ่นนี้จะอายุครบ 15 ปีทีละรุ่นจนถึงปี 2573 ซึ่งเป็นอายุขั้นต่ำที่มาตรา 44 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานให้จ้างได้ ธุรกิจที่จะจ้างนักเรียนอายุ 15-17 ปีต้องแจ้งพนักงานตรวจแรงงานภายใน 15 วัน จัดกะให้จบก่อนสี่ทุ่ม ไม่ให้ทำงานล่วงเวลาหรือวันหยุด และเลี่ยงงานกับสถานที่ที่มาตรา 49-50 ห้ามไว้
ไม่ใช่กลุ่มเดียวกัน Gen Alpha ตามรายงาน Ipsos ฉบับประเทศไทยเริ่มที่คนเกิด ค.ศ. 2013 ส่วน Zalpha คือช่วงรอยต่อที่คร่อมทั้งปลาย Gen Z และต้น Gen Alpha เด็กที่เกิด พ.ศ. 2556-2558 จึงนับเป็นทั้ง Gen Alpha และ Zalpha ได้พร้อมกัน ขึ้นกับว่ารายงานที่อ่านใช้คำไหน ก่อนนำตัวเลขจากรายงานสองฉบับมาเทียบกัน ให้เปิดดูช่วงปีเกิดที่แต่ละฉบับใช้ทุกครั้ง
เด็กที่เกิดปี 2553 ซึ่งอายุ 16 ปีในปี 2569 จ้างงานพาร์ตไทม์ได้แล้วภายใต้มาตรา 45-52 ส่วนเด็กที่เกิดปี 2554 จะอายุครบ 15 ปีระหว่างปี ขึ้นกับเดือนเกิด นายจ้างจึงควรนับจากวันเกิดจริงในบัตรประชาชน ไม่ใช่จากปีเกิดอย่างเดียว
จ้างได้เพราะอายุเกินสิบห้าปีแล้ว แต่มาตรา 48 ห้ามให้ลูกจ้างที่เป็นเด็กอายุต่ำกว่าสิบแปดปีทำงานในวันหยุด มาตรา 5 นิยามวันหยุดว่าคือวันที่กำหนดให้ลูกจ้างหยุดประจำสัปดาห์ หยุดตามประเพณี หรือหยุดพักผ่อนประจำปี เสาร์อาทิตย์จึงไม่ได้เป็นวันหยุดโดยอัตโนมัติ ต้องดูว่าสัญญากำหนดวันหยุดประจำสัปดาห์ของลูกจ้างคนนั้นไว้วันไหน ควรให้พนักงานตรวจแรงงานยืนยันก่อนจัดตาราง
มาตรา 52 ให้ลูกจ้างที่เป็นเด็กอายุต่ำกว่าสิบแปดปีลาเพื่อเข้าประชุม สัมมนา รับการอบรม รับการฝึก หรือลาเพื่อการอื่นที่สถานศึกษาหรือหน่วยงานที่อธิบดีเห็นชอบจัดได้ โดยต้องแจ้งนายจ้างล่วงหน้าพร้อมหลักฐาน และนายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างเท่าวันทำงาน ปีหนึ่งไม่เกินสามสิบวัน
หน้ารวมกฎหมายบนเว็บไซต์ legal.labour.go.th มีไฟล์พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานทั้งฉบับแรกและฉบับแก้ไข รวมถึงฉบับรวมแก้ไขที่หัวกระดาษระบุสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ไฟล์ฉบับรวมมีเชิงอรรถบอกว่ามาตราไหนแก้ไขโดยกฎหมายฉบับใด เช่น มาตรา 50 แก้ไขโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2551
ให้ PHYGITAL AGENCY ช่วยต่อยอดเรื่องนี้สู่ผลลัพธ์จริง
PHYGITAL AGENCY วางแผนงานอีเวนต์ สัมมนา และกองถ่ายที่มีผู้ช่วยงานหรือนักแสดงอายุต่ำกว่า 18 ปี ให้ตารางเวลา วันหยุด และลักษณะงานสอดคล้องกับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานตั้งแต่ขั้นวางแผน
WRITTEN BY
CHAIRMAN OF PHYGITAL AGENCY
ประธานกรรมการบริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด มีประสบการณ์ดูแลการตลาดที่ผสานโลกจริงและโลกออนไลน์เข้าด้วยกัน ตลอดจนเป็นที่ปรึกษาในการวินิจฉัยธุรกิจ อีกทั้งยังเคยทำงานในสายวิดีโอโปรดักชั่นและภาพยนตร์ไทยอีกด้วย
