ข้ามไปเนื้อหาหลัก

ธุรกิจ​ครอบครัว​รุ่น 3 ห้าง​หุ้น​ส่วน​เลิก​เมื่อ​หุ้น​ส่วน​เสีย​ชีวิต

อัปเดตล่าสุด 27 กันยายน 2569
เวลาอ่านประมาณ 13 นาที
ธุรกิจ​ครอบครัว​รุ่น 3 ห้าง​หุ้น​ส่วน​เลิก​เมื่อ​หุ้น​ส่วน​เสีย​ชีวิต

KEY TAKEAWAYS

3 ประเด็น

ประมวล​กฎหมาย​แพ่ง​และ​พาณิชย์​มาตรา 1055 (5) ให้​ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​เลิก​กัน​เมื่อ​ผู้​เป็น​หุ้น​ส่วน​คน​ใด​คน​หนึ่ง​ตาย

เว้น​แต่​หุ้น​ส่วน​ที่​ยัง​อยู่​รับ​ซื้อ​หุ้น​ของ​ผู้​ตาย​ตาม​มาตรา 1060 สัญญา​หุ้น​ส่วน​จึง​ใช้​ต่อ​ได้​ใน​ระหว่าง​คน​ที่​เหลือ

ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​ที่​ยัง​ดำเนิน​กิจการ​มี 195,287 แห่ง​ใน​ปี 2568

ลด​จาก 199,587 แห่ง​ใน​ปี 2565 ขณะ​ที่​บริษัท​จำกัด​เพิ่ม​จาก 648,661 เป็น 769,590 แห่ง ตาม​ข้อมูล​นิติบุคคล​คง​อยู่​ของ​กรม​พัฒนา​ธุรกิจ​การ​ค้า

ตัวเลข "ธุรกิจ​ครอบครัว​รอด​ถึง​รุ่น 3 แค่ 12%" ไม่ใช่​ข้อมูล​ของ​ไทย

ที่มา​ที่​ถูก​อ้าง​ถึง​คือ​งาน​ของ John Ward ที่​ศึกษา​ผู้​ผลิต 200 ราย​ใน​รัฐ​อิลลินอยส์ ช่วง​ปี 1924-1984

ป.พ.พ. มาตรา 1055 ให้​ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​เลิก​เมื่อ​หุ้น​ส่วน​คน​ใด​ตาย ปี 2568 ยัง​มี​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด 195,287 แห่ง ธุรกิจ​ครอบครัว​ควร​วาง​สัญญา​ก่อน​เปลี่ยน​รุ่น

กิจการ​ครอบครัว​จำนวน​มาก​เริ่ม​จาก​พ่อ​แม่​กับ​ญาติ​ไม่​กี่​คน​ที่​ลง​หุ้น​กัน​แล้ว​จด​ทะเบียน​เป็น​ห้าง​หุ้น​ส่วน ตอน​เริ่ม​ต้น​ไม่มี​ใคร​ถาม​ว่า​ถ้า​หุ้น​ส่วน​คน​หนึ่ง​เสีย​ชีวิต​ห้าง​จะ​เป็น​อย่างไร เพราะ​ทุก​คน​ยัง​แข็ง​แรง​และ​ไว้ใจ​กัน คำถาม​นี้​มัก​มา​ถึง​ตอน​ที่​รุ่น​สอง​กำลัง​ส่ง​ต่อ​ให้​รุ่น​สาม ซึ่ง​จำนวน​หุ้น​ส่วน​และ​ทายาท​เพิ่ม​ขึ้น​หลาย​เท่า

ประมวล​กฎหมาย​แพ่ง​และ​พาณิชย์​ตอบ​คำถาม​นี้​ไว้​ต่าง​กัน​ตาม​รูป​แบบ​นิติบุคคล บท​นี้​อ่าน​ตัว​บท​จากประมวล​กฎหมาย​แพ่ง​และ​พาณิชย์​ฉบับ​รวม​ของ​สำนักงาน​คณะ​กรรมการ​กฤษฎีกา ที่​เผย​แพร่​บน​เว็บไซต์​วุฒิสภา แล้ว​วาง​คู่​กับ​จำนวน​นิติบุคคล​แต่ละ​รูป​แบบ​ที่​ยัง​ดำเนิน​กิจการ​อยู่ ไฟล์​ตัว​บท​ฉบับ​นี้​จัด​ทำ​เมื่อ​ปี 2552 มาตรา​ที่​ยก​มา​ใน​บท​นี้​เป็น​มาตรา​ดั้งเดิม​หรือ​แก้ไข​ก่อน​ปี​นั้น ผู้​ที่​จะ​ใช้​ตัดสิน​ใจ​จริง​ควร​ตรวจ​ฉบับ​ปัจจุบัน​กับ​ทนายความ​อีก​ครั้ง

ตัวเลข 12% มา​จาก​โรงงาน​ใน​รัฐ​อิลลินอยส์

ตัวเลข​ชุด "ร้อย​ละ 30 ส่ง​ต่อ​ถึง​รุ่น​สอง ร้อย​ละ 12 ถึง​รุ่น​สาม และ​ร้อย​ละ 3 ถึง​รุ่น​สี่" ถูก​อ้าง​ซ้ำ​ใน​บทความ​ภาษา​ไทย​จำนวน​มาก​โดย​ไม่​บอก​ที่มา บทความ A Critical Look at 'Survival' Statistics ใน Family Business Magazine เมื่อ 9 พฤษภาคม 2559 ย้อน​ไป​หา​ต้นทาง​และ​พบ​ว่า​มา​จาก​งาน​ของ John Ward แห่ง Kellogg School มหาวิทยาลัย Northwestern

งาน​ของ Ward สุ่ม​ผู้​ผลิต 200 ราย​ใน​รัฐ​อิลลินอยส์​ที่​อยู่​ใน​ราย​ชื่อ​ประจำ​ปี​ช่วง 1924-1984 แล้ว​ดู​ว่า​กิจการ​ยัง​เป็น​อิสระ​ภาย​ใต้​ชื่อ​เดิม​หรือ​ไม่ ข้อความ​ต้นฉบับ​เขียน​ว่า​มี​เพียง 13% ที่​อยู่​รอด "ตลอด" สาม​รุ่น ซึ่ง​ต่าง​จาก​คำ​ว่า "ถึง" รุ่น​สาม​ที่​ถูก​อ้าง​กัน​ทั่วไป

ประเทศไทย​มี​ตัวเลข​อัตรา​รอด​ของ​ธุรกิจ​ครอบครัว​ไหม

บท​นี้​ไม่​พบ​ชุด​ข้อมูล​ทางการ​ของ​ไทย​ที่​นับ​อัตรา​รอด​ของ​ธุรกิจ​ครอบครัว​ข้าม​รุ่น กรม​พัฒนา​ธุรกิจ​การ​ค้า​เผย​แพร่​จำนวน​นิติบุคคล​ที่​ยัง​ดำเนิน​กิจการ แต่​ไม่​ได้​แยก​ว่า​นิติบุคคล​ใด​เป็น​กิจการ​ครอบครัว และ​ไม่​ได้​บอก​ว่า​กิจการ​เปลี่ยน​รุ่น​ผู้​บริหาร​มา​แล้ว​กี่​รุ่น ตัวเลข​ใด​ที่​อ้าง​ว่า​เป็น​อัตรา​รอด​ของ​ธุรกิจ​ครอบครัว​ไทย​จึง​ควร​ถูก​ถาม​ก่อน​ว่า​มา​จาก​การ​สำรวจ​ใคร ปี​ไหน และ​นับ​อะไร​เป็นการ​รอด

งาน​ของ Ward นับ​การ​ขาย​กิจการ​เป็น​ความ​ล้ม​เหลว​หรือ​ไม่

นับ งาน​ศึกษา​นับ​เฉพาะ​กิจการ​ที่​ยัง​เป็น​อิสระ​ภาย​ใต้​ชื่อ​เดิม ครอบครัว​ที่​ขาย​กิจการ​ได้​ราคา​ดี ควบ​รวม​กับ​บริษัท​อื่น หรือ​แยก​ไป​ตั้ง​กิจการ​ใหม่​ที่​เติบโต​กว่า จึง​ถูก​นับ​อยู่​ฝั่ง​ที่​ไม่​รอด​ทั้งหมด ผู้​เขียน​บทความ​วิจารณ์​ชี้​ว่าการ​ขาย​หรือ​ควบ​รวม​บาง​ครั้ง​คือ​การ​วางแผน​ความ​มั่งคั่ง​ของ​ครอบครัว​ที่​สำเร็จ ครอบครัว​ที่​ตัดสิน​ใจ​ขาย​กิจการ​ใน​รุ่น​สอง​จึง​ไม่​ควร​ถูก​จัด​ว่า​ล้ม​เหลว​ด้วย​ตัวเลข​ชุด​นี้

นิติบุคคล​คง​อยู่​ห้า​ปี​ของ​กรม​พัฒนา​ธุรกิจ​การ​ค้า

ชุด​ข้อมูล​จำนวน​นิติบุคคล ของ​กรม​พัฒนา​ธุรกิจ​การ​ค้า​นับ​นิติบุคคล​ทั่ว​ประเทศ​ที่​จด​ทะเบียน​และ​ยัง​ดำเนิน​กิจการ แยก​สี่​รูป​แบบ ตั้งแต่​บริษัท​มหาชน​จำกัด​ลง​ไป​จนถึง​ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​นิติบุคคล ข้อมูล​เรียก​ผ่าน​บริการ openapi.dbd.go.th ราย​ปี ปรับปรุง​ล่าสุด​วัน​ที่ 31 กรกฎาคม 2569

ปี บริษัท​จำกัด ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​นิติบุคคล บริษัท​มหาชน​จำกัด รวม
2564 611,262 195,669 861 1,319 809,111
2565 648,661 199,587 850 1,383 850,481
2566 689,917 198,114 841 1,445 890,317
2567 730,543 195,453 814 1,482 928,292
2568 769,590 195,287 828 1,505 967,210

ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​ลด​ลง แต่​บริษัท​จำกัด​เพิ่ม​ขึ้น​ทุก​ปี

บริษัท​จำกัด​เพิ่ม​ขึ้น 158,328 แห่ง​จาก​ปี 2564 ถึง 2568 ขณะ​ที่​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​ขึ้น​ไป​สูงสุด 199,587 แห่ง​ใน​ปี 2565 แล้ว​ลด​ลง​สาม​ปี​ติด​กัน​เหลือ 195,287 แห่ง ฟิจิ⁠ทัล​คำนวณ​สัดส่วน​ของ​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​ใน​นิติบุคคล​ทั้งหมด​ได้​ราว​ร้อย​ละ 24 ในปี 2564 และ​ราว​ร้อย​ละ 20 ในปี 2568 ข้อมูล​ของ​กรม​ไม่​ได้​บอก​ว่า​ห้าง​ที่​หาย​ไป​เลิก​กิจการ​หรือ​แปร​สภาพ​เป็น​บริษัท และ​ไม่​ได้​บอก​ว่า​ห้าง​ใด​เป็น​กิจการ​ครอบครัว ผู้​ที่​อยาก​เห็น​ว่า​บริษัท​จำกัด​ขนาด​ใหญ่​ใน​ภาค​เหนือ​ทำ​กำไร​จาก​ธุรกิจ​แบบ​ไหน อ่าน​การ​จัด​อันดับ​จาก​งบ​การ​เงิน​ได้​ใน10 บริษัท​กำไร​สูงสุด​ภาค​เหนือ อ่าน​งบ DBD ปี 2568 ให้​ถูก​วิธี

ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​เลิก​เมื่อ​หุ้น​ส่วน​คน​ใด​ตาย

มาตรา 1055 วาง​เหตุ​เลิก​ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​ไว้​ห้า​ข้อ ข้อ (5) คือ​เมื่อ​ผู้​เป็น​หุ้น​ส่วน​คน​ใด​คน​หนึ่ง​ตาย ล้ม​ละลาย หรือ​ตก​เป็น​ผู้​ไร้​ความ​สามารถ หุ้น​ส่วน​ที่​เหลือ​รักษา​ห้าง​ไว้​ได้​ทาง​เดียว​ตาม​มาตรา 1060 คือ​รับ​ซื้อ​หุ้น​ของ​ผู้​ที่​ออก​จาก​หุ้น​ส่วน​ไป เมื่อ​ทำ​เช่น​นั้น สัญญา​หุ้น​ส่วน​ยัง​ใช้ได้​ต่อ​ไป​ระหว่าง​หุ้น​ส่วน​ที่​ยัง​อยู่

มาตรา 1040 เพิ่ม​เงื่อนไข​อีก​ชั้น ห้าม​ชักนำ​บุคคล​อื่น​เข้า​มา​เป็น​หุ้น​ส่วน​โดย​ไม่​ได้​รับ​ความ​ยินยอม​จาก​หุ้น​ส่วน​ทุก​คน เว้น​แต่​หุ้น​ส่วน​ทำ​ข้อ​ตกลง​ไว้​ต่าง​จาก​นี้ ลูก​หลาน​ของ​หุ้น​ส่วน​ที่​เสีย​ชีวิต​จึง​ไม่​ได้​เข้า​มา​แทนที่​ใน​ห้าง​โดย​อัตโนมัติ

หุ้น​ส่วน​ที่​เหลือ​ต้อง​มี​เงิน​ซื้อ​หุ้น​ของ​ผู้​เสีย​ชีวิต​เท่าไร

ตัว​บท​ไม่​ได้​กำหนด​ราคา มาตรา 1060 ระบุ​เพียง​ว่า​หุ้น​ส่วน​ที่​ยัง​อยู่ "รับ​ซื้อ​หุ้น" ของ​ผู้​ที่​ออก​ไป ราคา​และ​วิธี​จ่าย​จึง​มา​จาก​การ​ตกลง​กับ​ทายาท​ของ​ผู้​เสีย​ชีวิต ครอบครัว​ที่​ไม่​เคย​เขียน​วิธี​ตี​ราคา​หุ้น​ไว้​ล่วง​หน้า​ต้อง​เจรจา​ใน​ช่วง​เวลา​ที่​ทุก​คน​ยัง​อยู่​ใน​ความ​เศร้า หลาย​ครอบครัว​จึง​เขียน​สูตร​ตี​ราคา​หุ้น​และ​ระยะ​เวลา​ผ่อน​จ่าย​ไว้​ใน​สัญญา​หุ้น​ส่วน​ตั้งแต่​ตอน​ที่​ทุก​คน​ยัง​คุย​กัน​ได้

หุ้น​ส่วน​สอง​จำพวก​ใน​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด

ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​มี​หุ้น​ส่วน​สอง​จำพวก จำพวก​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​รับ​ผิด​ไม่​เกิน​จำนวน​ที่​ลง​หุ้น ส่วน​จำพวก​ไม่​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​รับ​ผิด​ใน​หนี้​ของ​ห้าง​โดย​ไม่​จำกัด​จำนวน มาตรา 1087 ให้​เฉพาะ​หุ้น​ส่วน​จำพวก​ไม่​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​เป็น​ผู้​จัดการ​ห้าง ใน​กิจการ​ครอบครัว คน​ที่​เป็น​หุ้น​ส่วน​ผู้​จัดการ​จึง​มัก​เป็น​ผู้​ก่อ​ตั้ง​หรือ​คน​ที่​ดูแล​กิจการ​ประจำ​วัน

ตัว​บท​ปฏิบัติ​ต่อ​การ​เสีย​ชีวิต​ของ​สอง​จำพวก​ไม่​เหมือน​กัน มาตรา 1092 ระบุ​ว่าการ​ที่​หุ้น​ส่วน​จำพวก​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​ตาย ล้ม​ละลาย หรือ​ตก​เป็น​คน​ไร้​ความ​สามารถ ไม่​เป็น​เหตุ​ให้​ห้าง​ต้อง​เลิก​กัน เว้น​แต่​มี​ข้อ​สัญญา​ไว้​เป็น​อย่าง​อื่น และ​มาตรา 1093 ให้​ทายาท​ของ​หุ้น​ส่วน​จำพวก​นี้​เข้า​เป็น​หุ้น​ส่วน​แทนที่​ผู้​ตาย

เหตุการณ์ มาตรา​ที่​เกี่ยวข้อง ผล​ตาม​ตัว​บท
หุ้น​ส่วน​จำพวก​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​เสีย​ชีวิต 1092 · 1093 ห้าง​ไม่​เลิก ทายาท​เข้า​แทนที่ เว้น​แต่​สัญญา​กำหนด​ไว้​อย่าง​อื่น
หุ้น​ส่วน​จำพวก​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​โอน​หุ้น 1091 โอน​ได้​โดย​ไม่​ต้อง​ได้​รับ​ความ​ยินยอม​ของ​หุ้น​ส่วน​อื่น
หุ้น​ส่วน​จำพวก​ไม่​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​เสีย​ชีวิต 1080 นำ 1055 (5) และ 1060 มา​ใช้ ต้อง​พิจารณา​ตาม​บท​ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ

หุ้น​ส่วน​ผู้​จัดการ​เสีย​ชีวิต ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​ต้อง​เลิก​ไหม

มาตรา 1080 ให้​นำ​บทบัญญัติ​ของ​ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​มา​ใช้​กับ​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด หาก​หมวด​ของ​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​ไม่​ได้​ยกเว้น​ไว้ ข้อ​ยกเว้น​เรื่อง​การ​เสีย​ชีวิต​ใน​มาตรา 1092 เขียน​ไว้​เฉพาะ​หุ้น​ส่วน​จำพวก​จำกัด​ความ​รับ​ผิด กรณี​หุ้น​ส่วน​ผู้​จัดการ​ซึ่ง​เป็น​จำพวก​ไม่​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​เสีย​ชีวิต จึง​ต้อง​พิจารณา​ตาม​มาตรา 1055 และ 1060 ร่วม​กับ​ข้อ​ตกลง​ใน​สัญญา​หุ้น​ส่วน ครอบครัว​ที่​มี​หุ้น​ส่วน​ผู้​จัดการ​คน​เดียว​ควร​ปรึกษา​ทนายความ​เรื่อง​นี้​ก่อน​เกิด​เหตุ

หุ้น​บริษัท​จำกัด​ตกทอด​ถึง​ทายาท

บริษัท​จำกัด​แยก​ความ​เป็น​เจ้าของ​ออก​เป็น​หุ้น มาตรา 1129 วาง​หลัก​ว่า​หุ้น​โอน​กัน​ได้​โดย​ไม่​ต้อง​ได้​รับ​ความ​ยินยอม​ของ​บริษัท เว้น​แต่​หุ้น​ชนิด​ระบุ​ชื่อ​ที่​ข้อ​บังคับ​ของ​บริษัท​กำหนด​ไว้​เป็น​อย่าง​อื่น การ​โอน​หุ้น​ชนิด​ระบุ​ชื่อ​ต้อง​ทำ​เป็น​หนังสือ ลง​ลายมือ​ชื่อ​ผู้​โอน​กับ​ผู้รับ​โอน และ​มี​พยาน​รับรอง​อย่าง​น้อยห​นึ่ง​คน ไม่​เช่น​นั้น​เป็น​โมฆะ

เมื่อ​ผู้​ถือ​หุ้น​เสีย​ชีวิต หุ้น​เป็น​ทรัพย์​มรดก​ที่​ตกทอด​ไป​ยัง​ทายาท​ตาม​พินัยกรรม​หรือ​ตาม​ลำดับ​ทายาท​โดย​ธรรม บริษัท​จึง​ไม่​ต้อง​เลิก​เพียง​เพราะ​ผู้​ถือ​หุ้น​คน​หนึ่ง​เสีย​ชีวิต แต่​หุ้น​อาจ​กระจาย​ไป​ยัง​ทายาท​หลาย​คน​ที่​ไม่​ได้​ทำงาน​ใน​บริษัท

ข้อ​บังคับ​บริษัท​จำกัด​การ​โอน​หุ้น​ให้​คนนอก​ครอบครัว​ได้​ไหม

ได้​ใน​กรอบ​ของ​มาตรา 1129 ซึ่ง​เปิด​ให้​ข้อ​บังคับ​ของ​บริษัท​กำหนด​เงื่อนไข​การ​โอน​หุ้น​ชนิด​ระบุ​ชื่อ​ไว้​เป็น​อย่าง​อื่น บริษัท​ครอบครัว​หลาย​แห่ง​เขียน​ข้อ​บังคับ​ให้การ​โอน​หุ้น​ต้อง​ได้​รับ​อนุมัติ​จาก​คณะ​กรรมการ หรือ​ให้​ผู้​ถือ​หุ้น​เดิม​มี​สิทธิ​ซื้อ​ก่อน การ​แก้​ข้อ​บังคับ​ต้อง​ทำ​ตาม​ขั้น​ตอน​การ​ประชุม​ผู้​ถือ​หุ้น​และ​จด​ทะเบียน​กับ​กรม​พัฒนา​ธุรกิจ​การ​ค้า เงื่อนไข​ควร​เขียน​ก่อน​มี​หุ้น​ตก​เป็น​มรดก เพราะ​หลัง​จาก​นั้น​ทายาท​จะ​มี​เสียง​ใน​การ​ประชุม​ด้วย

แปร​สภาพ​ห้าง​หุ้น​ส่วน​เป็น​บริษัท​จำกัด

มาตรา 1246/1 ถึง 1246/7 ซึ่ง​เพิ่ม​โดย​พระ​ราช​บัญญัติ​แก้ไข​เพิ่ม​เติม​ประมวล​กฎหมาย​แพ่ง​และ​พาณิชย์ (ฉบับ​ที่ 18) พ.ศ. 2551 เปิด​ทาง​ให้​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จด​ทะเบียน​หรือ​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​แปร​สภาพ​เป็น​บริษัท​จำกัด​ได้​โดย​ความ​ยินยอม​ของ​หุ้น​ส่วน​ทุก​คน โดย​ไม่​ต้อง​เลิก​ห้าง​แล้ว​ตั้ง​บริษัท​ใหม่ ขั้น​ตอน​ตาม​ตัว​บท​ฉบับ​รวม​ที่​อ่าน​มี​ดังนี้

  1. แจ้ง​ความ​ยินยอม​ของ​หุ้น​ส่วน​เป็น​หนังสือ​ต่อ​นาย​ทะเบียน​ภายใน​สิบ​สี่​วัน และ​บอก​กล่าว​เจ้า​หนี้​ให้​ส่ง​คำ​คัดค้าน​ภายใน​สามสิบ​วัน
  2. เมื่อ​ไม่มี​คำ​คัดค้าน หรือ​ห้าง​ชำระ​หนี้​หรือ​ให้​ประกัน​แก่​เจ้า​หนี้​ที่​คัดค้าน​แล้ว หุ้น​ส่วน​ทุก​คน​ประชุม​จัด​ทำ​หนังสือ​บริคณห์สนธิ ข้อ​บังคับ และ​กำหนด​จำนวน​หุ้น​ที่​แต่ละ​คน​ได้
  3. คณะ​กรรมการ​บริษัท​ขอ​จด​ทะเบียน​แปร​สภาพ​ภายใน​สิบ​สี่​วัน​หลัง​ดำเนิน​การ​ครบ
  4. บริษัท​รับ​ไป​ทั้ง​ทรัพย์สิน หนี้ สิทธิ และ​ความ​รับ​ผิด​ของ​ห้าง​เดิม ตาม​มาตรา 1246/6

แปร​สภาพ​แล้ว​หุ้น​ส่วน​เดิม​พ้น​ความ​รับ​ผิด​ใน​หนี้​เก่า​หรือ​ไม่

ไม่​พ้น​ทั้งหมด มาตรา 1246/7 ระบุ​ว่า​ถ้า​บริษัท​ชำระ​หนี้​ที่​รับ​มา​จาก​ห้าง​เดิม​ไม่​ได้ เจ้า​หนี้​บังคับ​ชำระ​หนี้​เอา​จาก​ผู้​เป็น​หุ้น​ส่วน​ใน​ห้าง​เดิม​ได้​ตาม​ความ​รับ​ผิด​ที่​หุ้น​ส่วน​มี​ต่อ​หนี้​ของ​ห้าง หุ้น​ส่วน​ผู้​จัดการ​ที่​รับ​ผิด​ไม่​จำกัด​จึง​ยัง​ผูกพัน​กับ​หนี้​ที่​เกิด​ก่อน​แปร​สภาพ ครอบครัว​ที่​จะ​แปร​สภาพ​ควร​ทำ​บัญชี​หนี้​ทั้งหมด​ของ​ห้าง​และ​คุย​กับ​เจ้า​หนี้​ราย​ใหญ่​ก่อน​ยื่น​เรื่อง

ทายาท​โดย​ธรรม​หก​ลำดับ

มาตรา 1629 กำหนด​ทายาท​โดย​ธรรม​ไว้​หก​ลำดับ แต่ละ​ลำดับ​มี​สิทธิ​ได้​รับ​มรดก​ก่อน​หลัง​ตาม​ลำดับ และ​คู่​สมรส​ที่​ยัง​มี​ชีวิต​อยู่​เป็น​ทายาท​โดย​ธรรม​ภาย​ใต้​บทบัญญัติ​พิเศษ​ของ​มาตรา 1635 ผู้​ถือ​หุ้น​ที่​ไม่​ได้​ทำ​พินัยกรรม หุ้น​หรือ​ส่วน​ได้​เสีย​ใน​กิจการ​จะ​ตก​ไป​ตาม​ลำดับ​นี้

ลำดับ ทายาท​โดย​ธรรม​ตาม​มาตรา 1629
1 ผู้​สืบ​สันดาน
2 บิดา​มารดา
3 พี่​น้อง​ร่วม​บิดา​มารดา​เดียวกัน
4 พี่​น้อง​ร่วม​บิดา​หรือ​ร่วม​มารดา​เดียวกัน
5 ปู่ ย่า ตา ยาย
6 ลุง ป้า น้า อา

ลูก​ที่​ไม่​ได้​ทำงาน​ใน​กิจการ​ได้​หุ้น​เท่ากับ​ลูก​ที่​ทำงาน​ไหม

ถ้า​ไม่มี​พินัยกรรม ผู้​สืบ​สันดาน​ใน​ลำดับ​เดียวกัน​มี​สิทธิ​ใน​มรดก​ตาม​หลัก​ที่​กฎหมาย​กำหนด โดย​ไม่​ได้​ดู​ว่า​ใคร​ทำงาน​ใน​กิจการ ลูก​ที่​ช่วย​พ่อ​แม่​ขาย​ของ​มา​ยี่สิบ​ปี​กับ​ลูก​ที่​ทำงาน​ที่​อื่น​จึง​อาจ​ได้​หุ้น​ใน​สัดส่วน​ที่​ใกล้​กัน ครอบครัว​ที่​ต้องการ​ให้​ผู้​ที่​ทำงาน​ใน​กิจการ​ถือ​หุ้น​มากกว่า ต้อง​วาง​ผ่าน​พินัยกรรม​หรือ​การ​โอน​หุ้น​ระหว่าง​ที่​เจ้าของ​ยัง​มี​ชีวิต ซึ่ง​มี​ผล​ทาง​ภาษี​ที่​ต้อง​ปรึกษา​ผู้​เชี่ยวชาญ

เขียน​สัญญา​หุ้น​ส่วน​ก่อน​เปลี่ยน​รุ่น

ครอบครัว​ที่​กิจการ​ยัง​เป็น​ห้าง​หุ้น​ส่วน​ควร​เปิด​หนังสือ​จด​ทะเบียน​ดู​ก่อน​ว่า​ใคร​เป็น​หุ้น​ส่วน​จำพวก​ใด แล้ว​คุย​กัน​สาม​เรื่อง​ขณะ​ที่​ทุก​คน​ยัง​อยู่​ครบ ถ้า​หุ้น​ส่วน​ผู้​จัดการ​เสีย​ชีวิต ใคร​จะ​รับ​ซื้อ​หุ้น​ตาม​มาตรา 1060 ใน​ราคา​ที่​คิด​อย่างไร ทายาท​คน​ไหน​จะ​เข้า​เป็น​หุ้น​ส่วน​จำพวก​ใด และ​ถึง​เวลา​แปร​สภาพ​เป็น​บริษัท​จำกัด​ตาม​มาตรา 1246/1 แล้ว​หรือ​ยัง การ​คุย​เรื่อง​นี้​ต่อ​หน้า​ผู้​ก่อ​ตั้ง​ช่วย​ให้​คน​รุ่น​หลัง​รู้​ว่า​ผู้​ก่อ​ตั้ง​อยาก​ให้​กิจการ​เดิน​ต่อ​อย่างไร ครอบครัว​ที่​จะ​เปลี่ยน​ชื่อ​กิจการ​พร้อม​การ​แปร​สภาพ ควร​รู้​ด้วย​ว่า​งบ​ทำ​ชื่อ​และ​โลโก้​ใหม่​ลง​บัญชี​เป็น​ค่า​ใช้​จ่าย ไม่​ได้​ขึ้น​เป็น​สินทรัพย์​ของ​กิจการ ตาม​ที่​อธิบาย​ในBranding กับ Marketing ต่าง​กัน​อย่างไร ใน​สายตา​ผู้​ทำ​บัญชี

ก่อน​ตัดสิน​ใจ​เรื่อง​โครงสร้าง ครอบครัว​ที่​ยัง​ไม่​แน่ใจ​ว่า​ปัญหา​ของ​กิจการ​อยู่​ที่ไหน​ควร​ตกลง​ขอบเขต​งาน​กับ​ที่​ปรึกษา​ให้​ชัด​ก่อน ตาม​แนว​ในบริการ​วินิจฉัย​ธุรกิจ เชียงใหม่ ตกลง​อะไร​ก่อน​เซ็น​สัญญา กิจการ​ครอบครัว​ที่​คิด​จะ​ขยาย​สาขา​ด้วย​การ​ขาย​แฟ​รน​ไชส์ ตกลง​เรื่อง​ใคร​เป็น​เจ้าของ​หุ้น​ให้​จบ​ใน​ครอบครัว​ก่อน แล้ว​ค่อย​อ่านซื้อ​แฟ​รน​ไชส์​อา​หาร​และ​เบ​เก​อรี่ ข้อมูล 4 หมวด​ที่​ต้อง​ได้​ก่อน​เซ็น ใน​มุม​ของ​ผู้​ขาย​สิทธิ ส่วน​กิจการ​ขนส่ง​ของ​ครอบครัว​ที่​คน​ขับ​รุ่น​แรก​เริ่ม​เกษียณ ดู​จำนวน​ผู้​ถือ​ใบ​ขับขี่​แต่ละ​ชนิด​ได้​ในธุรกิจ​ขนส่ง​กับ​ใบ​ขับขี่ ท.2 ที่​ยัง​ไม่​หมด​อายุ 774,134 ใบ

สรุป

ประมวล​กฎหมาย​แพ่ง​และ​พาณิชย์​มาตรา 1055 (5) ให้​ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​เลิก​เมื่อ​หุ้น​ส่วน​คน​ใด​ตาย เว้น​แต่​หุ้น​ส่วน​ที่​เหลือ​รับ​ซื้อ​หุ้น​ตาม​มาตรา 1060 ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​ไม่​เลิก​เมื่อ​หุ้น​ส่วน​จำพวก​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​ตาย และ​ทายาท​เข้า​แทนที่​ตาม​มาตรา 1092-1093 ส่วน​หุ้น​บริษัท​จำกัด​ตกทอด​เป็น​มรดก ปี 2568 ยัง​มี​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด 195,287 แห่ง ครอบครัว​ควร​เขียน​สัญญา​หุ้น​ส่วน​หรือ​พิจารณา​แปร​สภาพ​ก่อน​เปลี่ยน​รุ่น ตัวเลข​รอด​ถึง​รุ่น​สาม 12% ไม่ใช่​ข้อมูล​ของ​ไทย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

มาตรา 1055 อยู่​ใน​หมวด​ห้าง​หุ้น​ส่วน​สามัญ​ซึ่ง​ใช้​กับ​ห้าง​ทั้ง​ที่​จด​ทะเบียน​และ​ไม่​จด​ทะเบียน ส่วน​สถิติ​ของ​กรม​พัฒนา​ธุรกิจ​การ​ค้า​นับ​เฉพาะ​ห้าง​ที่​จด​ทะเบียน​เป็น​นิติบุคคล​แล้ว 828 แห่ง​ใน​ปี 2568

มาตรา 1092 เปิด​ให้​ข้อ​สัญญา​กำหนด​ไว้​เป็น​อย่าง​อื่น​ได้​สำหรับ​หุ้น​ส่วน​จำพวก​จำกัด​ความ​รับ​ผิด ส่วน​กรณี​อื่น​ควร​ให้​ทนายความ​ตรวจ​ถ้อยคำ​ใน​สัญญา​เทียบ​กับ​มาตรา 1055 และ 1060 ก่อน​เชื่อ​ว่า​ข้อ​สัญญา​นั้น​ใช้ได้

ไม่​ต้อง มาตรา 1087 ให้​เฉพาะ​หุ้น​ส่วน​จำพวก​ไม่​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​เป็น​ผู้​จัดการ และ​มาตรา 1088 ให้​หุ้น​ส่วน​จำพวก​จำกัด​ความ​รับ​ผิด​ที่​สอด​เข้าไป​จัดการ​งาน​ของ​ห้าง​ต้อง​รับ​ผิด​ใน​หนี้​ของ​ห้าง​โดย​ไม่​จำกัด​จำนวน ทายาท​ที่​ไม่​อยาก​รับ​ความ​เสี่ยง​นี้​จึง​ควร​อยู่​ห่าง​จาก​งาน​จัดการ

บท​นี้​ไม่​ได้​ลง​ราย​ละเอียด​เรื่อง​ภาษี เครื่อง​มือ​ทาง​กฎหมาย​และ​ภาษี​ที่​เกี่ยว​กับ​การ​ส่ง​ต่อ​หุ้น​อยู่​ในแผน​สืบทอด​ธุรกิจ​ครอบครัว บท​เรียน​จาก​การ​เปลี่ยน CEO 5,334 ครั้ง

ชุด​ข้อมูล​จำนวน​นิติบุคคล​บน data.go.th เชื่อม​ไป​ยัง​บริการ openapi.dbd.go.th ซึ่ง​รับ​ปี พ.ศ. แล้ว​คืนตัว​เลข​ห้า​ปี​ย้อน​หลัง​แยก​ตาม​รูป​แบบ​นิติบุคคล

PHYGITAL INSIGHT

ฟิจิ⁠ทัล​ทำงาน​กับ​กิจการ​ครอบครัว​ที่​กำลัง​เปลี่ยน​จาก​ห้าง​หุ้น​ส่วน​จำกัด​เป็น​บริษัท ซึ่ง​ต้อง​เปลี่ยน​คำนำ​หน้า​ชื่อ​บน​หน้า​ร้าน หัว​จดหมาย ใบ​กำกับ​ภาษี และ​ตรายาง​พร้อม​กัน​ทั้งหมด ช่วง​นี้​เป็น​จังหวะ​ที่​รุ่น​สาม​ได้​ร่วม​ตัดสิน​ใจ​ว่า​หน้าตา​ของ​กิจการ​จะ​รักษา​ความ​เป็น​ครอบครัว​ไว้​อย่างไร บริการ​อัต​ลักษณ์​องค์กร​ของ​ฟิจิ⁠ทัล​เก็บ​โลโก้​และ​เรื่อง​ราว​ของ​รุ่น​ก่อ​ตั้ง​ไว้ แล้ว​วาง​ระบบ​การ​ใช้​ชื่อ​ใหม่​ให้​ครบ​ทุก​ชิ้น​งาน​ใน​รอบ​เดียว

ให้ PHYGITAL AGENCY ช่วยต่อยอดเรื่องนี้สู่ผลลัพธ์จริง

กิจการ​ครอบครัว​ที่​แปร​สภาพ​จาก​ห้าง​หุ้น​ส่วน​เป็น​บริษัท​มัก​เปลี่ยน​ชื่อ​บน​เอกสาร​ที​ละ​ชิ้น​ไป​เรื่อย ๆ จน​ลูกค้า​เห็น​ชื่อ​เก่า​กับ​ชื่อ​ใหม่​ปน​กัน​หลาย​ปี

ให้ PHYGITAL AGENCY วาง​อัต​ลักษณ์​องค์กร​ชุด​ใหม่​ของ​กิจการ​ครอบครัว​คุณ​ให้​ครบ​ทุก​ชิ้น​งาน​ใน​รอบ​เดียว

PARANATH PANARATANA

WRITTEN BY

PARANATH PANARATANA

CHAIRMAN OF PHYGITAL AGENCY

ประธานกรรมการบริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด มีประสบการณ์ดูแลการตลาดที่ผสานโลกจริงและโลกออนไลน์เข้าด้วยกัน ตลอดจนเป็นที่ปรึกษาในการวินิจฉัยธุรกิจ อีกทั้งยังเคยทำงานในสายวิดีโอโปรดักชั่นและภาพยนตร์ไทยอีกด้วย