แนว​เพลง Jazz คือ​อะไร สมอง​นัก​เปีย​โน​ตอน​ด้น​สด​ใน​เครื่อง MRI

เจ้าของ​ร้าน​ที่​อยาก​ให้​พนักงาน​หน้า​ร้าน​คุย​กับ​ลูกค้า​ได้​เป็น​ธรรมชาติ มัก​ต้อง​เลือก​ระหว่าง​ให้​ท่อง​สคริปต์​ทั้งหมด​หรือ​ปล่อย​ให้​พูด​เอง บท​นี้​ใช้​งาน​วิจัย​ที่​สแกน​สมอง​นัก​เปีย​โน​แจ๊ส​ขณะ​ด้น​สด ดู​ว่าการ​คิด​สด​ต่าง​จาก​การ​เล่น​ท่อน​ที่​จำ​ไว้​อย่างไร แล้ว​แปลง​เป็น​วิธี​วาง​โครง​ที่​เปิด​ให้​พนักงาน​ด้น​ได้

นัก​เปีย​โน​แจ๊ส​ที่​เล่น​เพลง​เดิม​สอง​รอบ​จะ​ไม่​เล่น​ท่อน​โซ​โล​ซ้ำ​กัน เพราะ​เขา​คิด​ท่อน​นั้น​ใหม่​ขณะ​เล่น คำถาม​ที่​นัก​วิจัย​ของ​สถาบัน​สุขภาพ​แห่ง​ชาติ​สหรัฐฯ (NIH) ตั้ง​ไว้​คือ ระหว่าง​ที่​นัก​ดนตรี​คิด​โน้ต​ใหม่​สด ๆ สมอง​ทำงาน​ต่าง​จาก​ตอน​เล่น​ท่อน​ที่​จำ​ไว้​แล้ว​อย่างไร

บท​นี้​ใช้งาน​วิจัย Neural Substrates of Spontaneous Musical Performance: An fMRI Study of Jazz Improvisation เป็น​แหล่ง​หลัก Charles J. Limb และ Allen R. Braun จาก​สถาบัน National Institute on Deafness and Other Communication Disorders ของ NIH ตี​พิมพ์​งาน​นี้​ใน​วารสาร PLoS ONE เมื่อ 27 กุมภาพันธ์ 2008 ทุน​วิจัย​มา​จาก​ฝ่าย​วิจัย​ภายใน​ของ​สถาบัน​ทั้งหมด และ​บทความ​เผย​แพร่​เป็น​สาธารณ​สมบัติ ตัวเลข​ทุก​ตัว​ใน​บท​นี้​มา​จาก​งาน​ชิ้น​นี้

แนว​เพลง Jazz คือ​ดนตรี​ที่​มี​การ​ด้น​สด​เป็น​ลักษณะ​เด่น Limb และ Braun เรียก​การ​ด้น​ว่า​เป็น "เครื่องหมาย" ของ​ดนตรี​แจ๊ส ระหว่าง​การ​แสดง นัก​ดนตรี​ใช้​โครง​คอร์ด​และ​ทำนอง​ของ​เพลง​เป็นก​รอบ แล้ว​คิด​ท่อน​โซ​โล​ใหม่​ขณะ​เล่น ผู้​วิจัย​จึง​สรุป​ว่าการ​ด้น​แจ๊ส​สอง​ครั้ง​ไม่มี​ทาง​เหมือน​กัน

ผู้​วิจัย​นิยาม​การ​แสดง​ดนตรี​แบบ​ด้น​สด​ว่า​คือ​การ​คิด​ทำนอง เสียง​ประสาน และ​จังหวะ​ใหม่​ทันที​ภายใน​บริบท​ทาง​ดนตรี​ที่​เกี่ยวข้อง นิยาม​นี้​มี​สอง​ส่วน​ที่​ต้อง​ไป​ด้วย​กัน ส่วน​แรก​คือ​ความ​ใหม่​ของ​โน้ต​ที่​เล่น ส่วน​ที่​สอง​คือ​กรอบ​ที่​โน้ต​ใหม่​ต้อง​เข้า​กัน​ได้ การ​ด้น​แจ๊ส​จึง​มี​กติกา​ชัดเจน​แม้​ผลลัพธ์​จะ​ไม่​ซ้ำ​เดิม

ผู้​วิจัย​เลือก​ศึกษา​การ​ด้น​ดนตรี​เพราะ​มอง​ว่า​เป็นต้น​แบบ​ของ​ความ​คิด​สร้างสรรค์​ที่​เกิด​ขึ้น​ทันที และ​ตั้ง​สมมติฐาน​ว่า​กระบวนการ​นี้​ไม่​ได้​ลึกลับ เป็น​เพียง​การ​ผสม​กระบวนการ​คิด​ธรรมดา​ใน​รูป​แบบ​ใหม่ บทความ​ยัง​ระบุ​ว่าการ​ด้น​ปรากฏ​ใน​พฤติกรรม​มนุษย์​อีก​หลาย​ด้าน​นอก​ดนตรี เช่น การ​ปรับ​ตัว​เมื่อ​สภาพ​แวดล้อม​เปลี่ยน การ​แก้​ปัญหา และ​การ​ใช้​ภาษา​พูด ซึ่ง​ล้วน​เป็น​พฤติกรรม​ที่​ไม่มี​บท​เขียน​ไว้​ล่วง​หน้า

ใน​ภาพ​โน้ต​ประกอบ​งาน​วิจัย ผู้​วิจัย​หมายเหตุ​ไว้​ว่า​โน้ต​ตัว​เขบ็ต​หนึ่ง​ชั้น​ใน​เพ​ลง​แจ๊​สมัก​เล่น​ด้วย​ความ​รู้สึก​แบบ "swing" ซึ่ง​โน้ต​ดนตรี​มาตรฐาน​เขียน​ออก​มา​ได้​ไม่​ตรง​นัก ราย​ละเอียด​ข้อ​นี้​บอก​ว่า​ความ​เป็น​แจ๊ส​ส่วน​หนึ่ง​อยู่​ใน​วิธี​เล่น​ที่​ถ่ายทอด​ผ่าน​การ​ฟัง​และ​การ​ฝึก มากกว่า​ที่​จะ​อ่าน​จาก​กระดาษ​ได้​ครบ

การ​ด้น​สด​ใน​แจ๊ส​ใช้​อะไร​เป็นก​รอบ

ใช้​โครง​คอร์ด​ของ​เพลง ใน​การ​ทดลอง​ชุด​ที่​ซับ​ซ้อน ผู้​วิจัย​แต่ง​ทำนอง​ชื่อ Magnetism ใน​รูป​แบบ​บลูส์ 12 ห้อง แล้ว​ให้​นัก​เปีย​โน​ด้น​โดย​ใช้​ลำดับ​คอร์ด​ของ​เพลง​นี้​เป็น​ฐาน คำ​สั่ง​เดียว​ที่​ให้​คือ​สไตล์​ของ​ท่อน​ด้น​ต้อง​เข้า​กับ​ทำนอง​เดิม ผู้​วิจัย​ตั้ง​กติกา​นี้​เพื่อ​ไม่​ให้​จำนวน​โน้ต ความ​ซับ​ซ้อน​ของ​จังหวะ และ​สไตล์​แตก​ต่าง​กัน​มาก​เกิน​ไป ส่วน​การ​ทดลอง​ชุด​ง่าย​จำกัด​ให้​ด้น​ได้​เฉพาะ​โน้ต​ใน​สเกล C major ภายใน​หนึ่ง​ช่วง​เสียง

ผู้​วิจัย​ให้​นัก​เปีย​โน​แจ๊ส​เล่น​ดนตรี​จริง​ขณะ​อยู่​ใน​เครื่อง​สแกน​สมอง​แบบ fMRI ขนาด 3 เท​สลา เพื่อ​เทียบ​สมอง​ตอน​ด้น​กับ​ตอน​เล่น​ท่อน​ที่​ฝึก​จน​จำ​ได้ นัก​ดนตรี​ที่​เข้า​ร่วม​เป็น​ผู้ชาย​ถนัด​ขวา​หก​คน อายุ 21-50 ปี เฉลี่ย 34.2 ปี ทุก​คน​เป็น​นัก​ดนตรี​อาชีพ​เต็ม​เวลา ทั้ง​นัก​แสดง​และ​อาจารย์​ดนตรี

เครื่อง​ดนตรี​ที่​ใช้​เป็น​คีย์บอร์ด​พลาสติก​ที่​ไม่มี​โลหะ​ซึ่ง​แม่​เหล็ก​ดูด​ได้ มี​คีย์​ขนาด​ปกติ 35 คีย์ ส่ง​สัญญาณ MIDI ไป​ยัง​คอมพิวเตอร์​นอก​ห้อง​สแกน​เพื่อ​เล่น​เสียง​เปีย​โน​คุณภาพ​สูง แล้ว​ส่ง​เสียง​กลับ​เข้าหู​ฟัง​ของ​นัก​ดนตรี​ทันที นัก​ดนตรี​นอน​หงาย วาง​คีย์บอร์ด​บน​ตัก มอง​คีย์​ผ่าน​กระจก​เหนือ​ตา และ​เล่น​ด้วย​มือขวา​เพียง​ข้าง​เดียว

ทำไม​ผู้​วิจัย​จึง​เทียบ​กับ​ตอน​เล่น​ท่อน​ที่​จำ​มา

เพื่อ​ให้​ความ​ต่าง​ที่​เห็น​ใน​ภาพ​สมอง​มา​จาก​การ​ด้น​เพียง​อย่าง​เดียว ผู้​วิจัย​ออกแบบ​ให้​ทั้ง​สอง​แบบ​ใช้​มือ เสียง และ​จังหวะ​ใกล้​กัน แล้ว​บันทึก​ทุก​โน้ต​ด้วย MIDI มา​เทียบ​ทาง​สถิติ ผล​คือ​จำนวน​โน้ต​ไม่​ต่าง​กัน​อย่าง​มี​นัย​สำคัญ ชุด Scale เล่น​เฉลี่ย 348.67 โน้ต​ตอน​เล่น​ท่อน​เดิม เทียบ​กับ 349.17 โน้ต​ตอน​ด้น ส่วน​ชุด Jazz อยู่​ที่ 755.33 เทียบ​กับ 787 โน้ต สิ่ง​เดียว​ที่​ต่าง​กัน​จึง​เป็น​เรื่อง​ที่​ว่า​โน้ต​ถูก​คิด​ขึ้น​สด​หรือ​ถูก​จำ​มา

ผู้​วิจัย​ตัดสิน​อย่างไร​ว่า​บริเวณ​ใด​ทำงาน​เพิ่ม​หรือ​ลด​จริง

ผู้​วิจัย​ตั้ง​เกณฑ์​สอง​ชั้น บริเวณ​ที่​นับ​ว่า​ทำงาน​เพิ่ม​ตอน​ด้น​ต้อง​ทำงาน​มากกว่า​ทั้ง​ตอน​พัก​และ​ตอน​เล่น​ท่อน​ที่​จำ​มา ส่วน​บริเวณ​ที่​นับ​ว่า​ทำงาน​ลด​ลง​ต้อง​ทำงาน​น้อย​กว่า​ทั้ง​สอง​สภาวะ​เช่น​กัน เกณฑ์​นี้​ป้องกัน​การ​อ่าน​ผิด​ใน​กรณี​ที่​ตัวเลข​ต่าง​กัน​เพียง​เพราะ​อีก​สภาวะ​หนึ่ง​ทำงาน​ลด​ลง​เอง การ​สแกน​ใช้​เครื่อง GE Signa 3 เท​สลา ถ่าย​ภาพ​ทั้ง​สมอง 26 ชั้น​ทุก​สอง​วินาที ได้​ภาพ 270 ชุด​ต่อ​คนใน​ชุด Scale และ 760 ชุด​ต่อ​คนใน​ชุด Jazz แล้ว​วิเคราะห์​ด้วย​โปรแกรม SPM99

ตอน​ด้น​สด สมอง​ส่วน​หน้า​ด้าน​ข้าง​ทำงาน​ลด​ลง​เป็น​วง​กว้าง ขณะ​ที่​สมอง​ส่วน​หน้า​ตรง​กลาง​บริเวณ​ขั้ว​หน้า​ทำงาน​เพิ่ม​ขึ้น​เฉพาะ​จุด ผู้​วิจัย​พบ​รูป​แบบ​นี้​ทั้ง​ใน​ชุด Scale ที่​เรียบ​ง่าย​และ​ชุด Jazz ที่​ซับ​ซ้อน และ​สรุป​ว่า​รูป​แบบ​นี้​ผูก​กับ​การ​ด้น​เอง ไม่​ได้​ผูก​กับ​ความ​ยาก​ของ​ดนตรี

ผู้​วิจัย​ยัง​ทำการ​วิเคราะห์​แบบ​รวม​ที​ละ​คน เพื่อ​ตรวจ​ว่า​มี​นัก​ดนตรี​คน​ใด​ดึง​ผล​ของ​ทั้ง​กลุ่ม​ไป​ทาง​เดียว​หรือ​ไม่ ผล​คือ​สมอง​ส่วน​หน้า​ด้าน​ข้าง​ลด​ลง​ใน​นัก​ดนตรี​ครบ​ทั้ง​หก​คน​ทั้ง​สอง​ชุด ส่วน​การ​ทำงาน​เพิ่ม​ที่​ขั้ว​หน้า​พบ​ใน​ห้า​จาก​หก​คนใน​ชุด Jazz และ​สี่​จาก​หก​คนใน​ชุด Scale

ข้อ​สังเกต​อีก​ข้อ​คือ​ระบบ​สั่ง​การ​ของ​กล้าม​เนื้อ​ทำงาน​เพิ่ม​ขึ้น​หลาย​บริเวณ ทั้ง​ที่​ข้อมูล MIDI บอก​ว่า​นัก​ดนตรี​กด​โน้ต​จำนวน​เท่า​กัน ผู้​วิจัย​จึง​ตีความ​ว่าการ​ทำงาน​ที่​เพิ่ม​ขึ้น​น่า​จะ​เกี่ยว​กับ​การ​สร้าง​และ​ลงมือ​ตาม​แผนการ​เคลื่อนไหว​แบบ​ใหม่​ที่​ไม่​เคย​เล่น​มา​ก่อน มากกว่า​จำนวน​การ​เคลื่อนไหว บริเวณ​รับ​รู้​หลาย​ประสาท​สัมผัส​ที่​ทำงาน​เพิ่ม​พร้อม​กัน​ยัง​ชวน​ให้​ผู้​วิจัย​ตั้ง​ข้อ​สันนิษฐาน​ว่าการ​ด้น​อาจ​ทำให้​ทุก​ประสาท​สัมผัส​ตื่น​ตัว​ขึ้น ซึ่ง​ยัง​เป็น​ข้อ​เสนอ​ที่​ต้อง​พิสูจน์​ต่อ

ผล​นี้​แปล​ว่า​สมอง​หยุด​กำกับ​ตัว​เอง​ตอน​ด้น​สด​หรือ​ไม่

ผู้​วิจัย​ใช้​คำ​ระมัดระวัง​กว่า​นั้น พวก​เขา​ตีความ​ว่า​รูป​แบบ​นี้ "อาจ​สะท้อน" การ​ผสม​กัน​ของ​การ​แสดงออก​ที่มา​จาก​ตัว​เอง​กับ​การ​พัก​กลไก​ตรวจ​สอบ​ตัว​เอง​ที่​ปกติ​คุม​การก​ระ​ทำ​ตาม​แผน ผู้​วิจัย​เสนอ​ว่า​ความ​สนใจ​ที่​ไม่​จดจ่อ​จุด​เดียว​อาจ​เปิด​ทาง​ให้​ความ​คิด​ที่​ไม่​ได้​วางแผน​โผล่​ขึ้น​มา และ​ตั้ง​ข้อ​สังเกต​ว่า​รูป​แบบ​คล้าย​กัน​มี​รายงาน​ใน​การ​ฝัน​ช่วง​หลับ REM การ​อ้าง​งาน​นี้​จึง​ควร​ใช้​คำ​ว่า "ลดลง" ตาม​ภาพ​สมอง ไม่ใช่ "ปิด"

งาน​นี้​ให้​ภาพ​ที่​ชัด​ของ​นัก​ดนตรี​กลุ่ม​เล็ก​ใน​สภาพ​แวดล้อม​เฉพาะ ผู้​วิจัย​เขียน​ข้อ​จำกัด​หลาย​ข้อ​ไว้​ใน​บทความ​เอง และ​ผู้​อ่าน​ควร​นำ​ไป​พิจารณา​ก่อน​อ้าง​ต่อ

1. กลุ่ม​ตัวอย่าง​หก​คน ผู้​วิจัย​อธิบาย​ว่า​นัก​เปีย​โน​แจ๊​สอา​ชีพ​ที่​ถนัด​ขวา​เป็นก​ลุ่ม​ที่​หา​ได้​ยาก จึง​ใช้​การ​วิเคราะห์​แบบ​รวม​ที​ละ​คน​มา​เสริม​ความ​เข้ม​งวด​ทาง​สถิติ
2. ทุก​คน​เป็น​มือ​อาชีพ ผู้​วิจัย​ระบุ​ว่า​ยัง​ต้อง​ศึกษา​ต่อว่า​ผล​นี้​สะท้อน​ระดับ​ฝีมือ​สูง​หรือ​ใช้ได้​กับ​ผู้​เล่น​ที่​ฝีมือ​น้อย​กว่า แม้​ผล​ใน​ชุด Scale ที่​เรียบ​ง่าย​จะ​ชี้​ว่า​รูป​แบบ​นี้​ผูก​กับ​การ​ด้น​มากกว่า​ความ​ยาก
3. สภาพ​การ​เล่น​ต่าง​จาก​เวที​จริง นัก​ดนตรี​นอน​ใน​เครื่อง​สแกน เล่น​มือขวา​ข้าง​เดียว​บน​คีย์บอร์ด 35 คีย์ และ​ฟัง​วง​ดนตรี​ที่​อัด​เสียง​ไว้
4. ภาพ​สมอง​บอก​ความ​สัมพันธ์ ไม่​ได้​พิสูจน์​เหตุ ผู้​วิจัย​ใช้​คำ​ว่า "น่า​จะ" เมื่อ​พูด​ถึง​ความ​เชื่อม​โยง​ระหว่าง​ส่วน​หน้า​ของ​สมอง​กับ​ระบบ​อื่น และ​บอก​ว่า​บทบาท​ของ​บาง​บริเวณ​ต้อง​ศึกษา​ต่อ

งาน​วิจัย​อื่น​ที่​สแกน​นัก​เปีย​โน​ตอน​ด้น​ได้​ผล​ต่าง​จาก​นี้​เพราะ​อะไร

ผู้​วิจัย​เปรียบ​เทียบ​กับ​งาน​ของ Bengtsson และ​คณะ​ที่​ศึกษา​นัก​เปีย​โน​คลาส​สิก ซึ่ง​พบ​สมอง​ส่วน​หน้า​ด้าน​ข้าง​ขวา​ทำงาน​เพิ่ม​ตอน​ด้น และ​อธิบาย​ความ​ต่าง​ไว้​สาม​ข้อ ข้อ​แรก​คือ​วิธี​วิเคราะห์​ของ​อีก​งาน​ตั้งใจ​ตัด​การ​ทำงาน​ที่​ลด​ลง​ออก ข้อ​สอง​คือ​กลุ่ม​ตัวอย่าง​เป็น​นัก​เปีย​โน​คลาส​สิก ซึ่ง​การ​ด้น​ไม่ใช่​แก่น​ของ​ดนตรี​เท่า​แจ๊ส ข้อ​สาม​คือ​อีก​งาน​ให้​ผู้​เล่น​จำ​ท่อน​ที่​ด้น​แล้ว​เล่น​ซ้ำ ซึ่ง​เพิ่ม​ภาระ​ความ​จำ​เข้า​มา

เจ้าของ​ธุรกิจ​บริการ​ขนาด​เล็ก​นำ​โครง​ของ​การ​ทดลอง​นี้​ไป​คิด​เรื่อง​บท​พูด​ของ​พนักงาน​ได้ ใน​ฐานะ​แนวคิด​เทียบ​เคียง งาน​วิจัย​ไม่​ได้​ทดสอบ​พนักงาน​ร้าน​ค้า สิ่ง​ที่​ยืม​มา​ได้​คือ​วิธี​ที่​ผู้​วิจัย​แยก​ส่วน​ที่​ตายตัว​ออก​จาก​ส่วน​ที่​ด้น​ได้

1. เขียน "โครง​คอร์ด" ของ​บท​สนทนา ระบุ​ข้อมูล​ที่​ต้อง​ถูก​ต้อง​ทุก​ครั้ง เช่น ราคา โปรโมชัน ส่วน​ผสม​ที่​ลูกค้า​อาจ​แพ้ และ​ขั้น​ตอน​ชำระ​เงิน
2. ให้​พนักงาน​จำ​โครง​ให้​คล่อง​ก่อน นัก​เปีย​โน​ต้อง​เล่น​ทำนอง​จาก​ความ​จำ​ให้​ผู้​วิจัย​ดู​ก่อน​เข้า​เครื่อง พนักงาน​ก็​ควร​ซ้อม​ข้อมูล​ตายตัว​จน​ไม่​ต้อง​คิด
3. เปิด​ช่อง​ด้น​ให้​แคบ​ก่อน ชุด Scale จำกัด​โน้ต​ไว้​ใน​สเกล​เดียว ร้าน​เริ่ม​ได้​จาก​ช่อง​เล็ก เช่น คำ​ทักทาย​หรือ​คำ​แนะนำ​เมนู​ตาม​ลูกค้า​แต่ละ​คน
4. ขยาย​ช่อง​เมื่อ​พนักงาน​พร้อม ชุด Jazz ให้​อิสระ​มาก​ขึ้น​แต่​ยัง​มี​กติกา​เรื่อง​สไตล์ ร้าน​ขยาย​ช่อง​ด้น​ได้​โดย​กำหนด​น้ำ​เสียง​ของ​ร้าน​ไว้
5. วัดผล​จาก​ลูกค้า​จริง งาน​วิจัย​นี้​วัด​สมอง ไม่​ได้​วัด​ความ​พอใจ​ของ​ลูกค้า ร้าน​ต้อง​เก็บ​ผล​ของ​ตัว​เอง​ก่อน​สรุป​ว่า​วิธี​ไหน​ได้​ผล เช่น จด​คำถาม​ที่​ลูกค้า​ถาม​นอก​บท​ใน​แต่ละ​สัปดาห์ แล้ว​นำ​คำ​ตอบ​ที่​ได้​ผล​ดี​มา​เพิ่ม​เป็น​ตัวอย่าง​ใน​การ​ซ้อม​รอบ​ถัด​ไป

แนว​เพลง​ที่​ให้​โค​รง​บลูส์ 12 ห้อง​แก่​ทำนอง​ใน​การ​ทดลอง​นี้​อยู่​ในแนว​เพลง Blues แนว​เพลง​ที่​งาน​วิจัย​อีก​ชิ้น​ใช้​นัก​เปีย​โน​มา​เทียบ​อยู่​ในแนว​เพลง Classical ส่วน​ดนตรี​ที่​ดี​เจ​เลือก​จังหวะ​ปล่อย​ช่วง​ไฮไลต์​สด ๆ อยู่​ในแนว​เพลง Electronic/EDM

แนว​เพลง Jazz มี​การ​ด้น​สด​เป็น​ลักษณะ​เด่น นัก​ดนตรี​คิด​ท่อน​โซ​โล​ใหม่​บน​โครง​คอร์ด​และ​ทำนอง​ของ​เพลง Limb และ Braun จาก NIH สแกน​สมอง​นัก​เปีย​โน​แจ๊​สอา​ชีพ​หก​คนใน​เครื่อง fMRI ขณะ​ด้น​เทียบ​กับ​ตอน​เล่น​ท่อน​ที่​จำ​มา จำนวน​โน้ต​ของ​สอง​แบบ​ไม่​ต่าง​กัน แต่​ตอน​ด้น​สมอง​ส่วน​หน้า​ด้าน​ข้าง​ทำงาน​ลด​ลง​เป็น​วง​กว้าง และ​ส่วน​หน้า​ตรง​กลาง​บริเวณ​ขั้ว​หน้า​ทำงาน​เพิ่ม​เฉพาะ​จุด ทั้ง​ใน​ชุด​ง่าย​และ​ชุด​ยาก ผล​นี้​มา​จาก​กลุ่ม​ตัวอย่าง​เล็ก​ใน​เครื่อง​สแกน ธุรกิจ​บริการ​จึง​ใช้ได้​เพียง​เป็น​แนวคิด​เรื่อง​การ​วาง​โครง​ให้​พนักงาน​คล่อง​ก่อน​เปิด​ช่อง​ให้​ด้น