เจ้าของร้านเช่าวิดีโอยุคม้วนเทปต้องมีใบอนุญาตจากนายทะเบียนก่อนเปิดร้าน กฎหมายที่คุมร้านเหล่านั้นคือพระราชบัญญัติควบคุมกิจการเทปและวัสดุโทรทัศน์ พ.ศ. 2530 ปี 2551 กฎหมายฉบับนั้นถูกยกเลิกและรวมเข้ากับกฎหมายภาพยนตร์ฉบับใหม่ ร้านเช่าหายไปเกือบหมดตามยุคสมัย แต่ใบอนุญาตไม่ได้หายไปด้วย มันย้ายไปอยู่กับกิจการรูปแบบใหม่ที่ฉายหนังให้คนดู คาเฟ่ที่จัดคืนฉายหนังสุดสัปดาห์ บาร์ที่เปิดจอใหญ่ให้ลูกค้านั่งดู และลานกลางแจ้งที่ขายตั๋วดูหนังใต้ดาว ล้วนต้องถามคำถามเดียวกับเจ้าของร้านเช่าในอดีต ว่ากิจการของตัวเองต้องขออนุญาตใคร และถ้าไม่ขอจะเสี่ยงอะไร
DIGITAL MARKETING
ร้านเช่าวิดีโอหายไป คาเฟ่ฉายหนังให้ลูกค้าดูต้องขอใบอนุญาตไหม
KEY TAKEAWAYS
3 ประเด็นมาตรา 37 ของกฎหมายภาพยนตร์และวีดิทัศน์ปี 2551 ห้ามประกอบกิจการโรงภาพยนตร์โดยทำเป็นธุรกิจหรือได้รับประโยชน์ตอบแทน ถ้านายทะเบียนยังไม่ได้ออกใบอนุญาตให้
และนิยามโรงภาพยนตร์รวมถึงส่วนใดของอาคารที่ใช้เป็นสถานที่ฉายภาพยนตร์
ฝ่าฝืนมาตรา 37 มีโทษปรับตั้งแต่ 200,000 ถึง 1,000,000 บาท
และปรับอีกไม่เกินวันละ 10,000 บาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืน
ข้อตกลงการใช้งานของ Netflix ฉบับปรับปรุง 10 เมษายน 2569 ห้ามใช้บริการเพื่อการค้าหรือฉายต่อสาธารณะ
คาเฟ่ที่เปิดบัญชีส่วนตัวให้ลูกค้าดูจึงมีเรื่องสิทธิ์ในตัวหนังต้องแก้แยกจากใบอนุญาต
ร้านเช่าวิดีโอเคยต้องมีใบอนุญาตจากนายทะเบียน วันนี้คาเฟ่และบาร์ที่จัดคืนฉายหนังอยู่ใต้ พ.ร.บ.ภาพยนตร์และวีดิทัศน์ 2551 มาตรา 37 และข้อตกลงของบริการสตรีมมิงด้วย
ร้านเช่าวิดีโอเคยอยู่ใต้กฎหมายอะไร
สรุปสาระสำคัญที่กระทรวงวัฒนธรรมทำไว้ เล่าว่าก่อนปี 2551 ประเทศไทยมีกฎหมายภาพยนตร์สี่ฉบับ ฉบับที่คุมร้านเช่าวิดีโอคือพระราชบัญญัติควบคุมกิจการเทปและวัสดุโทรทัศน์ พ.ศ. 2530 ซึ่งให้นายทะเบียนเป็นผู้อนุญาตการประกอบกิจการให้เช่า แลกเปลี่ยน หรือจำหน่ายเทป และกฎกระทรวงภายใต้กฎหมายนั้นนับวิดีโอเกม เลเซอร์ดิสก์ ดีวีดี วีซีดี และซีดีรอมเป็นเทปหรือวัสดุโทรทัศน์ด้วย
กฎหมายภาพยนตร์และวีดิทัศน์ปี 2551 ฉบับที่สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาเผยแพร่ ลงราชกิจจานุเบกษาวันที่ 4 มีนาคม 2551 ยกเลิกกฎหมายเดิมและแยกวัสดุออกเป็นสองกลุ่ม ภาพยนตร์หมายถึงวัสดุที่บันทึกภาพหรือภาพและเสียงที่นำมาฉายเป็นภาพเคลื่อนไหวต่อเนื่อง ส่วนวีดิทัศน์หมายถึงวัสดุแบบเดียวกันที่เป็นเกมการเล่น คาราโอเกะที่มีภาพประกอบ หรือลักษณะอื่นตามกฎกระทรวง ร้านที่ให้เช่า แลกเปลี่ยน หรือขายภาพยนตร์โดยทำเป็นธุรกิจต้องได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 38 ใบอนุญาตออกให้แต่ละสถานที่ และตามมาตรา 40 มีอายุห้าปีนับแต่วันที่ออก
ร้านเกมและร้านคาราโอเกะเกี่ยวกับกฎหมายนี้อย่างไร
กฎหมายเรียกร้านประเภทนี้ว่าร้านวีดิทัศน์ หมายถึงสถานที่ที่จัดเครื่องมือหรืออุปกรณ์และสิ่งอำนวยความสะดวกให้คนฉาย เล่น หรือดูวีดิทัศน์ มาตรา 53 ห้ามตั้งหรือประกอบกิจการร้านวีดิทัศน์โดยทำเป็นธุรกิจหรือได้รับประโยชน์ตอบแทนโดยไม่มีใบอนุญาต ยกเว้นร้านที่อยู่ในสถานบริการซึ่งได้รับใบอนุญาตตามกฎหมายสถานบริการแล้ว ผู้ฝ่าฝืนมีโทษปรับตั้งแต่ 100,000 ถึง 500,000 บาทตามมาตรา 82 ร้านที่ทั้งให้เล่นเกมและขายแผ่นในที่เดียวกันต้องแยกพื้นที่ให้บริการตามมาตรา 60
คำว่าโรงภาพยนตร์ในกฎหมายกว้างแค่ไหน
มาตรา 4 ของกฎหมายฉบับเดียวกันนิยามโรงภาพยนตร์ว่าสถานที่ฉายภาพยนตร์สามแบบ แบบแรกคืออาคารหรือส่วนใดของอาคารที่ใช้เป็นสถานที่สำหรับฉายภาพยนตร์ แบบที่สองคือสถานที่กลางแจ้งสำหรับฉายภาพยนตร์ และแบบที่สามคือสถานที่อื่นตามกฎกระทรวง นิยามนี้ไม่ได้พูดถึงขนาดจอหรือจำนวนที่นั่ง คำว่าฉายในมาตราเดียวกันยังรวมถึงการถ่ายทอดภาพด้วย การเปิดหนังจากบริการออนไลน์ขึ้นจอจึงอยู่ในความหมายของการฉายได้
มาตรา 37 วางเงื่อนไขไว้สองข้อ ห้ามประกอบกิจการโรงภาพยนตร์ "โดยทำเป็นธุรกิจหรือได้รับประโยชน์ตอบแทน" ผู้ประกอบกิจการต้องถือใบอนุญาตที่นายทะเบียนออกให้ ใบอนุญาตนี้ออกให้โรงภาพยนตร์แต่ละโรง ยกเว้นใบอนุญาตโรงภาพยนตร์กลางแจ้งที่ใช้ได้ทั่วราชอาณาจักร ส่วนมาตรา 39 กำหนดคุณสมบัติผู้ขอ เช่น อายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบปี และไม่เคยถูกเพิกถอนใบอนุญาตในห้าปีที่ผ่านมา
ฝ่าฝืนมาตรา 37 มีโทษเท่าไร
มาตรา 79 กำหนดโทษผู้ประกอบกิจการโรงภาพยนตร์หรือร้านให้เช่าภาพยนตร์โดยไม่มีใบอนุญาต หรือประกอบกิจการระหว่างถูกพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาต ปรับตั้งแต่ 200,000 บาทถึง 1,000,000 บาท และปรับอีกไม่เกินวันละ 10,000 บาทตลอดเวลาที่ยังฝ่าฝืน ตัวเลขนี้สูงกว่ารายได้จากค่าตั๋วของคืนฉายหนังในร้านเล็กหลายเท่า คาเฟ่ที่อยากจัดกิจกรรมแบบนี้เป็นประจำจึงควรถามนายทะเบียนก่อนประกาศขายตั๋ว
ถ้าร้านไม่ได้เก็บค่าตั๋ว ยังต้องขอใบอนุญาตหรือไม่
ตัวบทใช้คำว่าทำเป็นธุรกิจ "หรือ" ได้รับประโยชน์ตอบแทน สองเงื่อนไขนี้แยกจากกัน การไม่เก็บค่าตั๋วจึงยังไม่ตอบคำถามทั้งหมด คาเฟ่ที่ฉายหนังฟรีเพื่อให้ลูกค้าสั่งเครื่องดื่มนานขึ้นอาจถูกมองว่าได้รับประโยชน์ตอบแทนทางอ้อม ตัวบทไม่ได้ยกตัวอย่างกรณีนี้ไว้ และบทความนี้ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางกฎหมาย ผู้ที่ตอบได้คือนายทะเบียนตามกฎหมายนี้ เจ้าของร้านติดต่อสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเพื่อถามรูปแบบของตัวเองได้ และควรเก็บคำตอบไว้เป็นลายลักษณ์อักษร
ร้านควรถามนายทะเบียนเรื่องอะไรบ้าง
เตรียมข้อมูลห้าเรื่องไปก่อนติดต่อ ได้แก่ ผังร้านและตำแหน่งจอ ความถี่ของการฉาย รายได้ที่ผูกกับรอบฉาย เช่น ค่าตั๋วหรือชุดเครื่องดื่ม ชื่อหนังพร้อมเอกสารสิทธิ์ และช่วงอายุของผู้ชม ฉายครั้งเดียวในงานเปิดร้านกับฉายทุกคืนวันศุกร์เป็นกิจการคนละแบบ นายทะเบียนจึงต้องเห็นข้อมูลนี้ก่อนตอบ
เรื่องอายุผู้ชมมีที่มาจากกฎหมายโดยตรง สรุปของกระทรวงวัฒนธรรม อธิบายว่ากฎหมายให้เจ้าของโรงภาพยนตร์แจ้งประเภทของภาพยนตร์ที่ฉายไว้ในที่เปิดเผยของโรง และห้ามปล่อยให้ผู้ที่อายุต่ำกว่าเกณฑ์เข้าชมภาพยนตร์ประเภทที่จำกัดอายุ ร้านที่มีลูกค้าครอบครัวจึงต้องเลือกหนังให้ตรงกับประเภทที่ติดประกาศ
ร้านที่ยังไม่พร้อมขอใบอนุญาตจัดกิจกรรมแบบไหนแทนได้
กิจกรรมที่ไม่ใช่การฉายภาพยนตร์ของคนอื่นไม่อยู่ในคำถามเรื่องใบอนุญาตโรงภาพยนตร์ตั้งแต่ต้น ร้านทำได้หลายทาง เช่น ฉายงานภาพที่ร้านสั่งทำเองขึ้นผนังเพื่อสร้างบรรยากาศ เปิดวงคุยเรื่องหนังโดยไม่ฉายตัวหนัง หรือจับมือกับโรงภาพยนตร์ที่มีใบอนุญาตอยู่แล้วทำโปรโมชันร่วมกัน ลูกค้าที่ดูหนังจบแล้วเดินมาร้านต่อ ร้านได้ลูกค้ากลุ่มเดียวกันโดยไม่ต้องแบกความเสี่ยงค่าปรับหลักแสนบาท ถ้าภายหลังร้านเห็นว่ากิจกรรมฉายหนังมีคนมาต่อเนื่องจริง ค่อยเริ่มขั้นตอนขอใบอนุญาตพร้อมข้อมูลจำนวนผู้เข้าร่วมจากกิจกรรมที่ทำไปแล้ว ซึ่งช่วยให้ตัดสินใจเรื่องต้นทุนได้จากตัวเลขจริง
สิทธิ์ในตัวหนังเป็นอีกเรื่องหนึ่ง
ใบอนุญาตตามกฎหมายภาพยนตร์ตอบเรื่องสถานที่ แต่ไม่ได้ให้สิทธิ์ในตัวหนัง ข้อตกลงการใช้งานของ Netflix ฉบับปรับปรุง 10 เมษายน 2569 ข้อ 1.4 เขียนว่าบริการและเนื้อหาที่เข้าถึงผ่านบริการมีไว้ใช้ส่วนตัวและไม่ใช่เชิงพาณิชย์ และข้อกำหนดการใช้บริการในหน้าเดียวกันห้ามใช้บริการเพื่อการค้าหรือการแสดงต่อสาธารณะ เว้นแต่ได้รับอนุญาตไว้ชัดเจน ร้านที่เปิดบัญชีส่วนตัวให้ลูกค้าดูบนจอใหญ่จึงทำผิดข้อตกลงกับผู้ให้บริการได้ ต่อให้ขอใบอนุญาตโรงภาพยนตร์ไว้แล้วก็ตาม
ทางที่ถูกคือขอสิทธิ์ฉายต่อสาธารณะจากผู้ถือสิทธิ์หรือบริษัทที่จัดจำหน่ายหนังเรื่องนั้นโดยตรง หรือเลือกหนังที่เจ้าของสิทธิ์เปิดให้ฉายในที่สาธารณะได้ แล้วเก็บเอกสารอนุญาตไว้ที่ร้าน ภาพยนตร์ที่นำออกฉายในราชอาณาจักรยังต้องผ่านการตรวจพิจารณาและจัดประเภทตามกฎหมายเดียวกัน ขั้นตอนตรวจพิจารณาหนังทีละข้อตามมาตรา 25 อยู่ในบทถ่ายทำสารคดี หนังสั้น MV งานที่กฎหมายนับเป็นภาพยนตร์
ร่างกฎหมายภาพยนตร์ฉบับใหม่จะเปลี่ยนเรื่องใบอนุญาตหรือไม่
อาจเปลี่ยน แต่ยังไม่มีผลบังคับ กระทรวงวัฒนธรรมเสนอร่างพระราชบัญญัติภาพยนตร์ต่อคณะรัฐมนตรีเมื่อ 14 มกราคม 2568 เพื่อแทนฉบับปี 2551 และมีร่างของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรอีกฉบับ ที่เปิดรับฟังความคิดเห็นระหว่าง 25 พฤษภาคม ถึง 24 มิถุนายน 2569 ร่างฉบับหลังให้ผู้ประกอบกิจการโรงภาพยนตร์แจ้งการประกอบกิจการต่อนายทะเบียนแทนการขออนุญาต ตามร่างมาตรา 32 ถึง 37 ณ วันที่เขียนบทความนี้ หน้ารับฟังความคิดเห็นแสดงสถานะรอคำรับรองจากนายกรัฐมนตรี กฎหมายที่ใช้บังคับจริงจึงยังเป็นฉบับปี 2551
เซลล์แมนเคาะประตูยังมีกฎหมายคุมอยู่ไหม
ยังมี การขายตรงแบบพบลูกค้าถึงบ้านหายไปจากชีวิตประจำวันของคนเมืองเช่นเดียวกับร้านเช่าวิดีโอ แต่กฎหมายที่คุมยังอยู่ ฝั่งกฎหมายขายตรงมีสรุปในพ.ร.บ.ขายตรงและตลาดแบบตรง ร้านออนไลน์กลุ่มไหนไม่ต้องจด สคบ. ซึ่งไล่ว่าร้านออนไลน์แบบไหนต้องจดทะเบียน ส่วนเรื่องเล่าของอาชีพที่หายไปในยุคเดียวกันเก็บไว้ในโทรเลขยุติปี 2551 ภาพที่พิมพ์ออกมาได้ยังขายดีในงบ Fujifilm
รูปแบบคืนฉายหนังในร้านกับเอกสารที่ต้องมี
กระทรวงวัฒนธรรมสรุปประเภทใบอนุญาตตามกฎหมายปี 2551 ไว้ในเอกสารเดียว เจ้าของร้านที่วางแผนกิจกรรมฉายหนังใช้ตารางด้านล่างเตรียมคำถามก่อนติดต่อนายทะเบียนได้
| รูปแบบกิจกรรม | ข้อกฎหมายที่ต้องดู | เอกสารที่ร้านควรมี |
|---|---|---|
| เปิดบัญชีสตรีมมิงส่วนตัวขึ้นจอให้ลูกค้าดู | ข้อตกลงการใช้งานของผู้ให้บริการ และมาตรา 37 | หลักฐานสิทธิ์ฉายต่อสาธารณะ ถ้าไม่มีให้เลิกทำ |
| จัดคืนฉายหนังและขายตั๋ว | มาตรา 37 ใบอนุญาตโรงภาพยนตร์ | ใบอนุญาตโรงภาพยนตร์ และสัญญาสิทธิ์ฉายจากผู้จัดจำหน่าย |
| ฉายหนังฟรีเพื่อดึงลูกค้าเข้าร้าน | มาตรา 37 คำว่าได้รับประโยชน์ตอบแทน | คำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรจากนายทะเบียน และสิทธิ์ฉาย |
| ฉายกลางแจ้งหลายจังหวัด | มาตรา 4 (2) และมาตรา 37 วรรคสอง | ใบอนุญาตโรงภาพยนตร์กลางแจ้งหนึ่งใบ |
| มุมเกมหรือคาราโอเกะในร้าน | มาตรา 53 ร้านวีดิทัศน์ | ใบอนุญาตร้านวีดิทัศน์ เว้นแต่อยู่ในสถานบริการที่มีใบอนุญาต |
| ขายหรือให้เช่าแผ่นหนัง | มาตรา 38 | ใบอนุญาตประกอบกิจการให้เช่า แลกเปลี่ยน หรือจำหน่ายภาพยนตร์ |
เอกสารชุดไหนต้องเตรียมก่อนประกาศกิจกรรม
สัญญาสิทธิ์ฉายต้องมาก่อน เพราะเป็นเอกสารเดียวที่ร้านทำเองไม่ได้และต้องรอเจ้าของสิทธิ์ตอบ ใบอนุญาตจากนายทะเบียนมีหลักเกณฑ์ตามกฎกระทรวงและใช้เวลาพิจารณา ร้านที่ประกาศวันฉายก่อนได้เอกสารครบเสี่ยงต้องยกเลิกกิจกรรมหลังขายตั๋วไปแล้ว ลำดับที่ปลอดภัยคือได้สิทธิ์ฉาย ถามนายทะเบียน รอคำตอบ แล้วค่อยประกาศ เมื่อจัดกิจกรรมไปแล้ว ร้านควรเก็บสำเนาสัญญาสิทธิ์ ใบอนุญาต และรายชื่อหนังที่ฉายแต่ละรอบไว้ในแฟ้มเดียวกันอย่างน้อยตลอดอายุใบอนุญาต เจ้าหน้าที่ที่มาตรวจตามมาตรา 61 มีอำนาจเข้าไปในโรงภาพยนตร์และร้านวีดิทัศน์ได้ เอกสารที่หยิบได้ทันทีช่วยให้การตรวจจบเร็ว
สรุป
ร้านเช่าวิดีโอเคยอยู่ใต้พระราชบัญญัติควบคุมกิจการเทปและวัสดุโทรทัศน์ พ.ศ. 2530 ซึ่งให้นายทะเบียนอนุญาตการให้เช่าและขายเทป ปี 2551 กฎหมายนั้นถูกรวมเข้ากับกฎหมายภาพยนตร์ฉบับใหม่ ซึ่งยังใช้บังคับอยู่ในปี 2569 มาตรา 38 ยังบังคับให้ร้านเช่าและขายแผ่นมีใบอนุญาต ส่วนมาตรา 37 ห้ามประกอบกิจการโรงภาพยนตร์โดยทำเป็นธุรกิจหรือได้รับประโยชน์ตอบแทนโดยไม่มีใบอนุญาต และนิยามโรงภาพยนตร์รวมถึงส่วนใดของอาคารที่ใช้ฉายภาพยนตร์และสถานที่กลางแจ้ง ผู้ฝ่าฝืนมีโทษปรับ 200,000 ถึง 1,000,000 บาทและปรับรายวัน คาเฟ่ที่เปิดบัญชีสตรีมมิงส่วนตัวให้ลูกค้าดูยังติดข้อตกลงของผู้ให้บริการที่ห้ามใช้เชิงพาณิชย์และห้ามฉายต่อสาธารณะด้วย ร่างกฎหมายฉบับใหม่ที่เสนอให้เปลี่ยนเป็นการแจ้งต่อนายทะเบียนยังไม่มีผลบังคับ เจ้าของร้านจึงควรได้สิทธิ์ฉายจากเจ้าของหนัง ถามนายทะเบียนเป็นลายลักษณ์อักษร แล้วค่อยประกาศกิจกรรม
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้องมี ร้านที่ปล่อยเช่าหรือขายแผ่นหนังเป็นกิจการอยู่ใต้มาตรา 38 ใบอนุญาตหนึ่งใบใช้กับสถานที่เดียว ร้านที่มีสองสาขาจึงต้องมีสองใบ
ห้าปี ตัวเลขเดียวกันใช้กับใบอนุญาตร้านให้เช่าภาพยนตร์ด้วย ร้านที่ถือทั้งสองใบควรจดวันหมดอายุไว้คู่กัน เพราะวันที่ออกอาจไม่ตรงกัน
นิยามโรงภาพยนตร์ในมาตรา 4 รวมสถานที่กลางแจ้งสำหรับฉายภาพยนตร์ และมาตรา 37 ให้ใบอนุญาตแบบนี้ใช้ได้ทั่วราชอาณาจักร ผู้จัดที่ฉายหลายจังหวัดจึงไม่ต้องขอแยกทีละสถานที่
ร้านเกมที่เก็บเงินค่าเล่นต้องมีใบอนุญาตร้านวีดิทัศน์ของตัวเอง เงื่อนไขนี้ไม่ใช้กับร้านเกมที่ตั้งอยู่ในผับหรือสถานบริการที่มีใบอนุญาตตามกฎหมายสถานบริการอยู่แล้ว
คำตอบมีสองชั้น ชั้นหนึ่งอยู่ในเงื่อนไขของแพลตฟอร์มกับสิทธิ์ของผู้ทำคลิป อีกชั้นอยู่ที่นายทะเบียนว่าการเปิดจอแบบนั้นเข้านิยามโรงภาพยนตร์ของร้านหรือไม่
PHYGITAL INSIGHT
PHYGITAL AGENCY ฉายภาพลงผนังและเพดานของร้านด้วยงานที่ออกแบบให้ร้านโดยเฉพาะ ร้านได้บรรยากาศของจอใหญ่ในคืนพิเศษโดยใช้ภาพที่ร้านถือสิทธิ์เอง จึงไม่ต้องกังวลเรื่องสิทธิ์ของภาพยนตร์ที่ซื้อมาจากคนอื่น บริการ Projection Mapping สำหรับร้านค้าของฟิจิทัลวัดพื้นผิวจริงของร้านก่อนตั้งเครื่องฉาย และส่งมอบไฟล์ให้ร้านเปิดซ้ำได้ในคืนถัดไป
บริการที่เกี่ยวข้อง
ให้ PHYGITAL AGENCY ช่วยต่อยอดเรื่องนี้สู่ผลลัพธ์จริง
คืนพิเศษของร้านคุณได้บรรยากาศจอใหญ่ครบ โดยทุกภาพที่ขึ้นผนังเป็นงานที่ร้านถือสิทธิ์เอง
ทีม PHYGITAL AGENCY วัดผนังจริงของร้าน ออกแบบภาพสำหรับคืนกิจกรรม และติดตั้งเครื่องฉายให้ร้านเปิดซ้ำได้เองในคืนถัดไป
WRITTEN BY
PARANATH PANARATANA
CHAIRMAN OF PHYGITAL AGENCY
ประธานกรรมการบริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด มีประสบการณ์ดูแลการตลาดที่ผสานโลกจริงและโลกออนไลน์เข้าด้วยกัน ตลอดจนเป็นที่ปรึกษาในการวินิจฉัยธุรกิจ อีกทั้งยังเคยทำงานในสายวิดีโอโปรดักชั่นและภาพยนตร์ไทยอีกด้วย
