ออกแบบ​ร้าน​ค้า​เชิง​พาณิชย์ ทาง​ลาด​และ​ห้องน้ำ​ตาม​กฎ​กระทรวง 2564

งาน​รี​โน​เวท​ร้าน​มี​เรื่อง​ให้​เจ้าของ​ร้าน​ตัดสิน​หลาย​เรื่อง ตั้งแต่​หน้า​ร้าน ป้าย จนถึง​มุม​ถ่าย​รูป ใน​ขณะ​ที่​ลูกค้า​ที่​ใช้​รถ​เข็น​หรือ​ไม้​เท้า​ตัดสิน​ใจ​ตั้งแต่​ขั้น​บันได​หน้า​ประตู​ว่า​จะ​เข้า​ร้าน​ได้​หรือ​ไม่ และ​กฎหมาย​อาคาร​ก็​กำหนด​เรื่อง​นี้​ไว้​เป็น​ตัวเลข บท​นี้​พา​ไป​ดู​ว่า​ร้าน​ขนาด​ไหน​อยู่​ใน​ขอบเขต​ของ​กฎ​กระทรวง​สิ่ง​อำนวย​ความ​สะดวก​สำหรับ​ผู้​พิการ​และ​คน​ชรา ทาง​ลาด ประตู และ​ห้อง​ส้วม​ต้อง​มี​ขนาด​เท่าไร และ​ทาง​ลาด​หนึ่ง​เส้น​กิน​พื้นที่​หน้า​ร้าน​ไป​เท่าไร เพื่อ​ให้​เจ้าของ​ร้าน​รู้​ก่อน​อนุมัติ​แบบ​ว่า​ต้อง​เผื่อ​พื้นที่​ตรง​ไหน

ตัวเลข​ใน​บท​นี้​มา​จากกฎ​กระทรวง​กำหนด​สิ่ง​อำนวย​ความ​สะดวก​ใน​อาคาร​สำหรับ​ผู้​พิการ​หรือ​ทุพพลภาพ และ​คน​ชรา พ.ศ. 2548 ฉบับ​รวม​การ​แก้ไข (ฉบับ​ที่ 2) พ.ศ. 2564 ที่​สมาคม​สถาปนิก​สยามฯ เผย​แพร่ เปิด​อ่าน​ฉบับ​เต็ม​วัน​ที่ 27 ก.ย. 2569 และ​รายการ​งาน​ที่​ทีม​รับ​ออกแบบ​มา​จากหน้า​บริการ​ออกแบบ​สถาปัตยกรรม​และ​ตกแต่ง​ภายใน​ของ PHYGITAL AGENCY การ​นับ​พื้นที่​ประกอบ​กิจการ​และ​การ​ใช้​บังคับ​กับ​อาคาร​ที่​สร้าง​ไว้​ก่อน เป็น​เรื่อง​ที่​ต้อง​ถาม​เจ้า​พนักงาน​ท้อง​ถิ่น บท​นี้​ไม่​ตีความ​แทน

ฉบับ​เดิม​ของ​หน้า​นี้​เรียก​พื้นที่​ร้าน​ว่า​บิล​บอร์ด​ของ​แบรนด์​โดย​ไม่มี​แหล่ง​กำกับ ฉบับ​นี้​เริ่ม​จาก​ข้อ​กำหนด​ที่​ตรวจ​วัด​ได้ เพราะ​แบบ​ที่​ต้อง​แก้​หลัง​ก่อสร้าง​เสร็จ​มี​ต้นทุน​สูง​กว่า​การ​เผื่อ​พื้นที่​ตั้งแต่​วัน​แรก

ข้อ 3 ของ​กฎ​กระทรวง​ซึ่ง​แก้ไข​ใน​ปี 2564 ระบุ​ประเภท​อาคาร​ที่​ต้อง​จัด​สิ่ง​อำนวย​ความ​สะดวก​ไว้​เจ็ด​กลุ่ม กลุ่ม​ที่​เกี่ยว​กับ​ธุรกิจ​เอกชน​โดยตรง​มี​ห้า​กลุ่ม

1. อาคาร​ที่​ให้​บริการ​สาธารณะ เช่น​โรงแรม สถาน​ศึกษา ตลาด ห้าง​สรรพ​สินค้า ศูนย์การค้า และ​พิพิธภัณฑสถาน
2. สถาน​พยาบาล​ทั้ง​ของ​รัฐ​และ​เอกชน
3. อาคาร​ที่​ให้​บริการ​หรือ​รับ​ดูแล​เด็ก ผู้​พิการ หรือ​คน​ชรา
4. สำนักงาน อาคาร​อยู่​อาศัย​รวม อาคาร​ชุด หรือ​หอพัก ที่​เป็น​อาคาร​ขนาด​ใหญ่
5. อาคาร​พาณิช​ยกร​รม หรือ​อาคาร​พาณิช​ยกร​รม​ประเภท​ค้า​ปลีก​ค้า​ส่ง ที่​มี​พื้นที่​ประกอบ​กิจการ​ตั้งแต่ 50 ตาราง​เมตร​ขึ้น​ไป

กลุ่ม​ที่ 5 ทำให้​ร้าน​ค้า​ปลีก ร้าน​บริการ และ​โชว์รูม​ขนาด​เล็ก​จำนวน​มาก​อยู่​ใน​ขอบเขต​ของ​กฎหมาย ร้าน​ที่​มีหน้า​กว้าง​สี่​เมตร​และ​ลึก​สิบ​สาม​เมตร​มี​พื้นที่ 52 ตาราง​เมตร​แล้ว คลินิก​ที่​อยู่​ใน​กลุ่ม​ที่ 2 ไม่มี​เกณฑ์​พื้นที่​ขั้น​ต่ำ​กำกับ​ไว้​ใน​ข้อ​นี้

ร้าน​ใน​ตึกแถว​เดิม​ที่​เปิด​มา​หลาย​ปี​ต้อง​ปรับ​หรือ​ไม่

ตัว​กฎ​กระทรวง​กำหนด​ลักษณะ​ของ​สิ่ง​อำนวย​ความ​สะดวก แต่​คำถาม​ว่า​อาคาร​เดิม​ต้อง​ปรับ​เมื่อ​ใด เช่น​เมื่อ​ขอ​อนุญาต​ดัดแปลง​หรือ​เปลี่ยน​การ​ใช้​อาคาร ขึ้น​กับ​ขั้น​ตอน​ตาม​กฎหมาย​ควบคุม​อาคาร​ที่​เจ้า​พนักงาน​ท้อง​ถิ่น​ใช้​พิจารณา เจ้าของ​ร้าน​ที่​กำลัง​จะ​รี​โน​เวท​ควร​นำ​แบบ​ร่าง​ไป​ถาม​สำนักงาน​เขต​หรือ​เทศบาล​ก่อน​เริ่ม​งาน และ​ขอ​คำ​ตอบ​เป็น​ลาย​ลักษณ์​อักษร

ข้อ​กำหนด​เรื่อง​ทาง​เข้า​และ​ประตู​เป็น​ส่วน​ที่​เปลี่ยน​หน้าตา​ของ​ร้าน​มาก​ที่สุด เพราะ​อยู่​ใน​จุด​ที่​ดีไซเนอร์​ใช้​วาง​เอกลักษณ์​ของ​แบรนด์

1. ความ​ต่าง​ระดับ พื้น​ภายใน​อาคาร หรือ​พื้น​ภายใน​กับ​ภายนอก ที่​ต่าง​ระดับ​กัน​เกิน 1.3 เซนติเมตร​ต้อง​มี​ทาง​ลาด ถ้า​ต่าง​กัน​ตั้งแต่ 6.4 มิลลิเมตร​แต่​ไม่​เกิน 1.3 เซนติเมตร ต้อง​ปาด​มุม​ให้​ชัน​ไม่​เกิน 1 ต่อ 2
2. ทาง​เข้า​อาคาร ต้อง​เรียบ​เสมอ​กัน ไม่​ลื่น ไม่มี​สิ่ง​กีดขวาง และ​อยู่​ระดับ​เดียว​กับ​ถนน​หรือ​ลาน​จอด​รถ ถ้า​ต่าง​ระดับ​ต้อง​มี​ทาง​ลาด
3. ช่อง​ประตู กว้าง​สุทธิ​ไม่​น้อย​กว่า 86 เซนติเมตร ธรณี​ประตู​สูง​ไม่​เกิน 1.3 เซนติเมตร และ​ขอบ​ทั้ง​สอง​ด้าน​ชัน​ไม่​เกิน 1 ต่อ 2
4. ประตู​บาน​เปิด​ที่​เปิด​ออก​สู่​ทาง​เดิน ต้อง​มี​พื้นที่​ว่าง​กว้าง​และ​ยาว​ไม่​น้อย​กว่า 1,500 มิลลิเมตร
5. ประตู​กระจก ต้อง​ติด​เครื่องหมาย​หรือ​แถบ​สี​ที่​สังเกต​เห็น​ได้​ชัด
6. อุปกรณ์​เปิด​ปิด​ประตู เป็น​ก้าน​บิด​หรือ​แกน​ผลัก สูง​จาก​พื้น​ไม่​น้อย​กว่า 1,000 มิลลิเมตร

โซน​นั่ง​ยกพื้น​ใน​ร้าน​นับ​เป็น​พื้น​ต่าง​ระดับ​หรือ​ไม่

ข้อ 7 ใช้​คำ​ว่า​ระดับ​พื้น​ภายใน​อาคาร ความ​ต่าง​ระดับ​จึง​ไม่​ได้​มี​แค่​ระหว่าง​ถนน​กับ​หน้า​ร้าน โซน​นั่ง​ที่​ยกพื้น​ขึ้น​มา​เพื่อ​แบ่ง​พื้นที่​ใน​ร้าน​ก็​สร้าง​ความ​ต่าง​ระดับ​ขึ้น​ใหม่ ร้าน​ที่​ต้องการ​โซน​ยกพื้น​ควร​มี​โซน​นั่ง​ระดับ​เดียว​กับ​ทาง​เข้า​ที่​ลูกค้า​รถ​เข็น​ใช้ได้​ด้วย หรือ​ทำ​ทาง​ลาด​เข้า​โซน​ยกพื้น​ตาม​ข้อ 8 ดีไซเนอร์​จึง​ควร​ถาม​ก่อน​ออกแบบ​ว่า​ร้าน​ต้องการ​ยกพื้น​เพื่อ​อะไร เพราะ​การ​แบ่ง​โซน​ทำได้​ด้วย​วัสดุ​พื้น แสง หรือ​ฉาก​กั้น​โดย​ไม่​ต้อง​เปลี่ยน​ระดับ

ข้อ 5 เกี่ยว​กับ​งาน​ออกแบบ​โดยตรง หน้า​ร้าน​กระจก​ใส​ทั้ง​บาน​เป็น​รูป​แบบ​ที่​ดีไซเนอร์​เลือก​ใช้​เพื่อ​ให้​คน​มอง​เห็น​สินค้า​จาก​ถนน แถบ​สี​บน​กระจก​จึง​ควร​ออกแบบ​เป็น​ส่วน​หนึ่ง​ของ​อัต​ลักษณ์​ร้าน​ตั้งแต่​แรก แทน​การ​ติด​สติ​ก​เกอร์​เพิ่ม​ทีหลัง

ข้อ 8 กำหนด​ทาง​ลาด​ไว้​หลาย​ข้อ ข้อ​ที่​มี​ผล​ต่อ​ผัง​ร้าน​มาก​ที่สุด​มี​สี่​ข้อ ได้แก่​ความ​ชัน​ไม่​เกิน 1 ต่อ 12 ความ​ยาว​ช่วง​ละ​ไม่​เกิน 6 เมตร ถ้า​ยาว​กว่า​นั้น​ต้อง​มี​ชาน​พัก​ยาว​ไม่​น้อย​กว่า 1.50 เมตร ความ​กว้าง​สุทธิ​ไม่​น้อย​กว่า 90 เซนติเมตร และ​พื้นที่​ว่าง​หน้า​ทาง​ลาดยาว​ไม่​น้อย​กว่า 1.50 เมตร

ตัวเลข 1 ต่อ 12 หมายความ​ว่า​ความ​สูง​ทุก 1 เซนติเมตร​ต้อง​ใช้​ความ​ยาว​ทาง​ลาด 12 เซนติเมตร ตาราง​ด้าน​ล่าง​คำนวณ​จาก​สูตร​นี้ ไม่ใช่​ตัวเลข​ที่​ระบุ​ใน​กฎ​กระทรวง​โดยตรง

ขั้น​บันได​หน้า​ตึกแถว​หนึ่ง​ถึง​สอง​ขั้น​จึง​ต้องการ​ทาง​ลาดยาว​หลาย​เมตร และ​พื้นที่​ว่าง​หน้า​ทาง​ลาด​อีก 1.50 เมตร ร้าน​ที่​หน้า​ร้าน​ติด​ทางเท้า​ต้องหา​พื้นที่​นี้​จาก​ใน​ร้าน เพราะ​งาน​ที่​รุก​ล้ำ​พื้นที่​สาธารณะ​อยู่​ใน​รายการ​ที่​ทีม PHYGITAL AGENCY ไม่​รับ​ออกแบบ และ​ทางเท้า​หน้า​ร้าน​ไม่ใช่​พื้นที่​ที่​เจ้าของ​ร้าน​ตัดสิน​ใช้​เอง​ได้ ร้าน​ที่​หน้า​แคบ​จึง​อาจ​ต้อง​ย้าย​ประตู​ไป​ด้าน​ข้าง หรือ​วาง​ทาง​ลาด​ขนาน​กับ​หน้า​ร้าน​เพื่อ​ลด​ความ​ยาว​ที่​กิน​เข้าไป​ใน​พื้นที่​ขาย

ราว​จับ​ของ​ทาง​ลาด​ต้อง​มี​ลักษณะ​อย่างไร

ราว​จับ​ต้อง​ทำ​ด้วย​วัสดุ​เรียบ แข็ง​แรง ไม่​ลื่น เป็น​รูป​กลม​หรือ​มน​เส้น​ผ่าน​ศูนย์กลาง 3 ถึง 4 เซนติเมตร สูง​จาก​พื้น 75 ถึง 90 เซนติเมตร ราว​ที่​ติด​ผนัง​ต้อง​ห่าง​ผนัง​ไม่​น้อย​กว่า 4 เซนติเมตร และ​ปลาย​ราว​ต้อง​ยื่น​เลย​จุด​เริ่ม​และ​จุด​สิ้น​สุด​ของ​ทาง​ลาด​ไม่​น้อย​กว่า 30 เซนติเมตร ด้าน​ที่​ไม่มี​ผนัง​กัน​ต้อง​ยก​ขอบ​สูง​ไม่​น้อย​กว่า 10 เซนติเมตร

อาคาร​ใน​ขอบเขต​ที่​มี​ห้อง​ส้วม​ให้​บุคคล​ทั่วไป ต้อง​มี​ห้อง​ส้วม​ที่​ผู้​พิการ​และ​คน​ชรา​ใช้ได้​อย่าง​น้อยห​นึ่ง​ห้อง จะ​อยู่​ใน​ห้อง​ส้วม​รวม​หรือ​แยก​ไว้​ใน​บริเวณ​เดียวกัน​ก็ได้ ข้อ 21 กำหนด​ลักษณะ​ไว้​หลาย​ข้อ

1. ที่​ว่าง​ภายใน​ให้​รถ​เข็น​หมุน​ตัว​กลับ​ได้ เส้น​ผ่าน​ศูนย์กลาง​ไม่​น้อย​กว่า 1.50 เมตร
2. ประตู​เป็น​บาน​เลื่อน​หรือ​บาน​เปิด​ออก​สู่​ภายนอก เปิด​ค้าง​ได้​ไม่​น้อย​กว่า 90 องศา มี​ราว​จับ​แนว​นอน
3. พื้น​ระดับ​เสมอ​กับ​ภายนอก ไม่​ลื่น และ​ลาด​ไป​ทาง​ช่อง​ระบาย​น้ำ
4. โถส้วม​ชนิด​นั่ง​ราบ​สูง​จาก​พื้น 40 ถึง 45 เซนติเมตร ที่​ปล่อย​น้ำ​เป็น​แบบ​คัน​โยก
5. ราว​จับ​แนว​นอน​ข้าง​โถ​สูง 65 ถึง 70 เซนติเมตร และ​ราว​พับ​เก็บ​ได้​ด้าน​ที่​ไม่​ชิด​ผนัง
6. อ่าง​ล้าง​มือ​สูง 75 ถึง 80 เซนติเมตร ใต้​อ่าง​เป็น​ที่​ว่าง​ให้​รถ​เข็น​สอด​เข้า​ได้
7. ระบบ​สัญญาณ​แสง​และ​เสียง​ให้​คน​ข้าง​นอก​รู้​เมื่อ​เกิด​เหตุ

เรื่อง​ที่​จอด​รถ ข้อ 12 ให้​อาคาร​ที่​มี​ที่​จอด​ไม่​เกิน 25 คัน​จัด​ที่​จอด​สำหรับ​ผู้​พิการ​และ​คน​ชรา​ไม่​น้อย​กว่า 1 คัน และ​ข้อ 13 ให้​วาง​ไว้​ใกล้​ทาง​เข้า​ออก​ให้​มาก​ที่สุด มี​สัญลักษณ์​บน​พื้น และ​มี​ป้าย​ขนาด​ไม่​น้อย​กว่า 30 คูณ 30 เซนติเมตร ส่วน​ข้อ 4 ให้​มี​ป้าย​แสดง​สิ่ง​อำนวย​ความ​สะดวก ได้แก่​สัญลักษณ์​รูป​ผู้​พิการ เครื่องหมาย​บอก​ทาง และ​สัญลักษณ์​บอก​ประเภท

หน้า​บริการ​ระบุ​งาน​ไว้​สาม​ส่วน คือ​การ​ออกแบบ​พื้นที่​เชิง​พาณิชย์​และ​การ​วาง​ผัง​ทาง​เดิน​ของ​ลูกค้า การ​ออกแบบ​ตกแต่ง​ภายใน​ที่​ถ่ายทอด​อัต​ลักษณ์​ของ​แบรนด์ และ​การ​ผสาน​เทคโนโลยี​เข้า​กับ​พื้นที่ เช่น​จอ​แบบ​โต้ตอบ​หรือ​ระบบ​สั่ง​ซื้อ​ผ่าน QR Code ทีม​ไม่​รับ​ออกแบบ​งาน​ที่​ขัด​ต่อ​กฎหมาย​ควบคุม​อาคาร ไม่​รุก​ล้ำ​พื้นที่​สาธารณะ และ​ไม่​ลอก​แบบ​ร้าน​อื่น​ทั้งหมด

ใน​แบบ​ร้าน ทีม​วาด​ทาง​ลาด ความ​กว้าง​ประตู ห้อง​ส้วม และ​ที่​จอด​รถ​ตาม​ตัวเลข​ใน​กฎ​กระทรวง ส่วน​เรื่อง​ที่​ต้อง​ให้​เจ้า​หน้าที่​ตอบ​มี​สาม​เรื่อง

1. พื้นที่​ประกอบ​กิจการ​ของ​ร้าน​นับ​รวม​ส่วน​ไหน​บ้าง
2. งาน​รี​โน​เวท​ครั้ง​นี้​ต้อง​ยื่น​ขอ​อนุญาต​ดัดแปลง​หรือ​ไม่
3. อาคาร​เดิม​ต้อง​ปรับ​สิ่ง​อำนวย​ความ​สะดวก​ใน​ขั้น​ตอน​ใด

ร้าน​ที่​วาง​ระบบ​หน้า​จอ​หรือ​ป้าย​ดิจิทัล​ร่วม​ด้วย ดู​เรื่อง​การ​ทำให้​ร้าน​ยัง​ขาย​ได้​เมื่อ​ระบบ​ขัดข้อง​ในวาง​ระบบ Smart Store ให้​ร้าน​ยัง​ขาย​ได้​ใน​วัน​ที่​จอ​ดับ ซึ่ง​ใช้​หลัก​เดียวกัน คือ​ลูกค้า​ทุก​คน​ต้อง​ผ่าน​ร้าน​ได้​แม้​อุปกรณ์​บาง​ชิ้น​ใช้​งาน​ไม่​ได้​ใน​วัน​นั้น ทั้ง​ทาง​ลาด​และ​หน้า​จอ​จึง​ควร​มี​ทาง​เลือก​สำรอง​ที่​พนักงาน​พา​ลูกค้า​ไป​ได้

ร้าน​ที่​วาง​ผัง​โดย​ไม่​นับ​ทาง​ลาด ห้อง​ส้วม และ​พื้นที่​หน้า​ประตู​ไว้​ตั้งแต่​แรก อาจ​ต้อง​ตัด​เคาน์เตอร์​หรือ​ที่​นั่ง​ออก​เมื่อ​แก้​แบบ​ให้​ผ่าน​เงื่อนไข ส่วน​ร้าน​ที่​นับ​พื้นที่​เหล่า​นี้​ไว้​ก่อน จะ​รู้​ตั้งแต่​แบบ​ร่าง​ว่า​เหลือ​พื้นที่​ขาย​เท่าไร และ​ดีไซเนอร์​ใช้​ทาง​ลาด​กับ​ห้อง​ส้วม​เป็น​ส่วน​หนึ่ง​ของ​ประสบการณ์​ใน​ร้าน​ได้

คำถาม​ก่อน​อนุมัติ​แบบ​ร่าง

ระดับ​พื้น​หน้า​ร้าน​กับ​พื้น​ใน​ร้าน​ต่าง​กัน​กี่​เซนติเมตร ทาง​ลาดยาว​เท่าไร และ​พื้นที่​ว่าง​หน้า​ทาง​ลาด​อยู่​ใน​เขต​ร้าน​หรือ​ไม่ ประตู​ทุก​บาน​ที่​ลูกค้า​ใช้​กว้าง​สุทธิ​ถึง 86 เซนติเมตร​หรือ​ยัง และ​ห้อง​ส้วม​มี​วง​หมุน 1.50 เมตร​จริง​หรือ​ไม่ ถ้า​ยัง​ตอบ​ไม่​ได้​ทุก​ข้อ แบบ​ร่าง​นั้น​ยัง​ไม่​พร้อม​เข้า​สู่​ขั้น​ตอน​ประมาณ​ราคา

กฎ​กระทรวง​สิ่ง​อำนวย​ความ​สะดวก​ฉบับ​แก้ไข​ปี 2564 ครอบคลุม​อาคาร​พาณิช​ยกร​รม​ที่​มี​พื้นที่​ประกอบ​กิจการ​ตั้งแต่ 50 ตาราง​เมตร สถาน​พยาบาล และ​อาคาร​ที่​ดูแล​เด็ก​หรือ​คน​ชรา พื้น​ต่าง​ระดับ​เกิน 1.3 เซนติเมตร​ต้อง​มี​ทาง​ลาด​ชัน​ไม่​เกิน 1 ต่อ 12 ประตู​กว้าง​สุทธิ​ไม่​น้อย​กว่า 86 เซนติเมตร และ​อาคาร​ที่​มี​ห้อง​ส้วม​ทั่วไป​ต้อง​มี​ห้อง​ส้วม​ที่​รถ​เข็น​หมุน​ตัว​ได้​ใน​วง 1.50 เมตร ขั้น​บันได​หน้า​ร้าน 15 เซนติเมตร​ต้อง​ใช้​ทาง​ลาดยาว​อย่าง​น้อย 1.80 เมตร​พร้อม​ราว​จับ​สอง​ด้าน การ​นับ​ตัวเลข​เหล่า​นี้​ตั้งแต่​วัน​วาง​ผัง​ทำให้​เจ้าของ​ร้าน​รู้​พื้นที่​ขาย​ที่​เหลือ​จริง​ก่อน​เริ่ม​ก่อสร้าง