เกษตรกรรม การป่าไม้ และการประมงเป็นสาขาใหญ่สุดที่ 29,466 ล้านบาท หรือราว 25.3% ตามด้วยการขายส่งขายปลีกและการศึกษา
รวมกาแฟดอยตุง กาแฟดอยช้าง ชาเชียงราย สับปะรดนางแล สับปะรดภูแล และข้าวสองชนิด ทุกรายการเป็นสินค้าเกษตรหรือหัตถกรรม ซึ่งผู้ผลิตรายเล็กใช้เล่าที่มาได้
ต่ำกว่ารายได้ท่องเที่ยวที่นับจากการใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวมาก เพราะสองตัวเลขวัดคนละอย่าง ธุรกิจจึงไม่ควรใช้ยอดรายได้ท่องเที่ยวแทนขนาดตลาดของตัวเอง
เศรษฐกิจเชียงรายปี 2566 มี GPP ราว 116,579 ล้านบาท เกษตรเป็นสาขาใหญ่สุด มีสินค้า GI 9 รายการ ทั้งกาแฟดอยตุง ดอยช้าง และชาเชียงราย ธุรกิจเล็กใช้ประโยชน์อย่างไร
เศรษฐกิจเชียงรายมักถูกเล่าผ่านการค้าชายแดนและนักท่องเที่ยว แต่ตัวเลขผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดบอกว่าสาขาที่ใหญ่ที่สุดของจังหวัดยังเป็นเกษตร สินค้าที่มีชื่อเสียงของเชียงรายหลายรายการก็มาจากไร่และสวนบนที่สูง
บทนี้ใช้ข้อมูลจากบัญชีข้อมูลจังหวัดเชียงราย ได้แก่ ผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดแยกสาขา รายการสินค้า GI และตัวเลขกาแฟกับชา เพื่อตอบว่าเศรษฐกิจของจังหวัดมาจากไหน และธุรกิจเล็กในเชียงรายจับโอกาสจากโครงสร้างนี้ได้ตรงไหน
ปี 2566 ผลรวมผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดเชียงรายทุกสาขาอยู่ที่ราว 116,579 ล้านบาท เพิ่มจากราว 102,552 ล้านบาทในปี 2563 ข้อมูลมาจากชุดผลิตภัณฑ์จังหวัด (GPP) ในบัญชีข้อมูลจังหวัด ซึ่งระบุว่าจัดทำโดยสภาพัฒน์ ส่วนคอลัมน์ที่มาในไฟล์ระบุสำนักงานคลังจังหวัดเชียงราย
| สาขา (ปี 2566) | มูลค่า (ล้านบาท) | สัดส่วนโดยประมาณ |
|---|---|---|
| เกษตรกรรม การป่าไม้ และการประมง | 29,466 | 25.3% |
| การขายส่ง การขายปลีก การซ่อมยานยนต์ | 16,709 | 14.3% |
| การศึกษา | 13,184 | 11.3% |
| การเงินและการประกันภัย | 10,665 | 9.1% |
| การผลิตอุตสาหกรรม | 8,037 | 6.9% |
| การก่อสร้าง | 6,301 | 5.4% |
| กิจกรรมด้านสุขภาพและงานสังคมสงเคราะห์ | 5,661 | 4.9% |
| ที่พักแรมและบริการด้านอาหาร | 4,959 | 4.3% |
สาขาเกษตรลดจาก 28,869 ล้านบาทในปี 2561 เหลือ 22,966 ล้านบาทในปี 2564 แล้วกลับมาที่ 29,466 ล้านบาทในปี 2566 ตัวเลขเป็นราคาประจำปี จึงขึ้นลงตามทั้งปริมาณผลผลิตและราคาสินค้าเกษตร การอ่านว่าเกษตรเชียงรายโตหรือหดจริงต้องดูสินค้ารายตัว ธุรกิจที่รับซื้อหรือแปรรูปผลผลิตในจังหวัดควรคาดว่ารายได้ของลูกค้าเกษตรกรจะผันผวนตามปีเช่นกัน
รายได้ท่องเที่ยวนับเงินที่นักท่องเที่ยวใช้จ่ายทั้งหมด ส่วน GPP สาขาที่พักแรมและบริการด้านอาหารนับเฉพาะมูลค่าเพิ่มที่เกิดในสาขานั้น หลังหักต้นทุนวัตถุดิบและบริการที่ซื้อมา รายได้ท่องเที่ยวของเชียงรายตามบัญชีข้อมูลจังหวัดจึงสูงกว่ามูลค่าเพิ่มของสาขานี้หลายเท่า ธุรกิจที่ใช้ยอดรายได้ท่องเที่ยวประเมินขนาดตลาดของตัวเองจะเห็นตลาดใหญ่เกินจริง ตัวเลขนักท่องเที่ยวรายเดือนอยู่ในเที่ยวเชียงราย ธันวาคมคนมาเกือบสองเท่าของกันยายน
รายการทั้งเก้ามาจากชุดผลิตภัณฑ์ที่ได้รับมาตรฐาน GI ที่พาณิชย์จังหวัดดูแล ไฟล์สะกดชื่อผิดสองรายการ คือ "สับปะรถภูแล" และ "ชาเขียงราย" บทนี้ใช้การสะกดที่ถูกต้อง
| กลุ่มสินค้า | สินค้า GI |
|---|---|
| กาแฟ | กาแฟดอยตุง · กาแฟดอยช้าง |
| ชา | ชาเชียงราย |
| ผลไม้ | สับปะรดนางแลเชียงราย · สับปะรดภูแลเชียงราย · ส้มโอเวียงแก่น |
| ข้าว | ข้าวเหนียวเขี้ยวงูเชียงราย · ข้าวก่ำล้านนา |
| หัตถกรรม | เครื่องเคลือบเวียงกาหลง |
GI หรือสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ผูกชื่อสินค้ากับแหล่งผลิต คำอธิบายของชุดข้อมูลระบุว่าเป็นเครื่องหมายยืนยันมาตรฐาน คุณภาพ และแหล่งผลิต ซึ่งช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าชุมชน ผู้ผลิตรายเล็กที่อยู่ในพื้นที่และผ่านเงื่อนไขการใช้ตรา ได้เรื่องเล่าเรื่องแหล่งกำเนิดโดยไม่ต้องสร้างเอง สิทธิ์การใช้ตรา GI มีเงื่อนไขตามทะเบียนของแต่ละสินค้า ผู้ผลิตควรตรวจกับหน่วยงานที่ดูแลก่อนใส่ตราบนบรรจุภัณฑ์
กาแฟเชียงรายมีจำนวนเกษตรกรคงที่ ส่วนตัวเลขชาผันผวนมาก ข้อมูลมาจากชุดเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ ผลผลิตชา และพื้นที่เพาะปลูกชา ของสำนักงานเกษตรจังหวัดเชียงราย
| ปี | เกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ (ราย) | ผลผลิตชา (ตัน) | พื้นที่ปลูกชา (ไร่) |
|---|---|---|---|
| 2563 | 5,718 | 5,076 | 41,385 |
| 2564 | 5,703 | 5,243 | 53,957 |
| 2565 | 5,703 | 3,197 | 53,891 |
| 2566 | 5,710 | 2,644 | 54,506 |
| 2567 | 5,679 | 7,689 | 57,023 |
| 2568 | 5,684 | ไม่มีข้อมูล | 92,176 |
ผลผลิตชาลดจาก 5,243 ตันในปี 2564 เหลือ 2,644 ตันในปี 2566 แล้วขึ้นเป็น 7,689 ตันในปี 2567 พื้นที่ปลูกชาก็กระโดดจาก 57,023 ไร่เป็น 92,176 ไร่ในปีเดียว การเปลี่ยนขนาดนี้อาจมาจากวิธีเก็บข้อมูลที่เปลี่ยน มากกว่าไร่ชาที่เพิ่มจริงในหนึ่งปี ธุรกิจควรใช้ตัวเลขชุดนี้ดูว่าชามีความสำคัญในจังหวัด แต่ไม่ควรใช้คำนวณปริมาณวัตถุดิบที่หาซื้อได้ ควรคุยกับกลุ่มผู้ผลิตโดยตรง
ชุดโรงงานที่ประกอบกิจการกาแฟของสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดนับได้ 6 แห่งในปี 2567 และ 2568 เพิ่มจาก 2 แห่งในปี 2564 ตัวเลขนี้นับเฉพาะกิจการที่อยู่ในทะเบียนโรงงาน การคั่วและแปรรูปขนาดเล็กจำนวนมากอาจไม่ได้อยู่ในนิยามนี้ สิ่งที่บอกได้คือการแปรรูปกาแฟในระดับโรงงานยังมีไม่กี่แห่ง เมื่อเทียบกับเกษตรกรผู้ปลูกกว่าห้าพันราย
SME แต่ละกลุ่มในเชียงรายหยิบตัวเลขจากตาราง GPP ไปใช้ได้ไม่เหมือนกัน
| กลุ่มธุรกิจ | ตัวเลขที่ควรดู | สิ่งที่ทำได้ |
|---|---|---|
| ผู้ผลิตกาแฟ ชา และผลไม้ | รายการ GI · จำนวนโรงงานแปรรูป | ใช้ที่มาของสินค้า ขายตรงให้ลูกค้านอกจังหวัด |
| ร้านค้าส่งค้าปลีก | GPP สาขาขายส่งขายปลีก 16,709 ล้านบาท | ขยายสินค้าท้องถิ่นให้ลูกค้าในจังหวัดและนักท่องเที่ยว |
| บริการด้านการศึกษาและสุขภาพ | GPP การศึกษา 13,184 ล้าน · สุขภาพ 5,661 ล้าน | บริการรอบสถานศึกษาและโรงพยาบาล |
| ร้านอาหารและที่พัก | GPP ที่พักและอาหาร 4,959 ล้านบาท | วางขนาดกิจการจากมูลค่าเพิ่มของสาขา |
ทำทั้งสองทางในสัดส่วนที่ต่างกันตามสินค้า สินค้า GI อย่างกาแฟและชาเก็บได้นานและขนส่งง่าย จึงเหมาะกับการขายตรงให้ลูกค้านอกจังหวัด ส่วนผลไม้สดอย่างสับปะรดขายในช่วงสั้นและเสียเร็ว ช่องทางในจังหวัดและนักท่องเที่ยวจึงสำคัญกว่า ผู้ผลิตควรเริ่มจากสินค้าที่เก็บได้นานที่สุด เพราะรับคำสั่งซื้อจากที่ไกลได้โดยไม่ต้องลงทุนระบบขนส่งเย็น
ขึ้นกับว่าผู้ปลูกมีเวลาและตลาดรองรับแค่ไหน การขายเมล็ดดิบให้โรงคั่วได้เงินเร็วและไม่ต้องจัดการลูกค้าปลายทาง ส่วนการคั่วและบรรจุเองได้ราคาต่อกิโลกรัมสูงกว่า แต่ต้องลงทุนเครื่องมือ บรรจุภัณฑ์ และเวลาขาย ตัวเลขโรงงานกาแฟที่มีไม่กี่แห่งในจังหวัดบอกว่าการแปรรูปส่วนใหญ่ยังอยู่ที่ขนาดเล็ก ผู้ปลูกที่อยากลองแปรรูปควรเริ่มจากล็อตเล็กที่ขายให้ลูกค้าตรงได้หมด ก่อนขยายกำลังผลิต
ข้าวเหนียวเขี้ยวงูเชียงราย ข้าวก่ำล้านนา และเครื่องเคลือบเวียงกาหลง มีลูกค้าคนละกลุ่มกับกาแฟและชา ข้าวทั้งสองชนิดเหมาะกับลูกค้าที่ซื้อข้าวพันธุ์พื้นเมืองของภาคเหนือและร้านอาหารที่อยากระบุแหล่งวัตถุดิบ เครื่องเคลือบเหมาะกับของฝากและของขวัญองค์กร ผู้ผลิตในสองกลุ่มนี้ควรเล่าวิธีปลูกหรือวิธีทำให้ชัด เพราะลูกค้าในเชียงใหม่ กรุงเทพฯ และเมืองอื่นอาจยังไม่รู้จักชื่อเท่ากาแฟดอยตุงหรือดอยช้าง
ผลไม้สดขายได้ในช่วงผลผลิตออกเท่านั้น ผู้ผลิตจึงควรมีสินค้าแปรรูปที่เก็บได้นานควบคู่ เช่น ผลไม้อบแห้งหรือแยม และใช้ชื่อแหล่งผลิตเดียวกันบนบรรจุภัณฑ์ ลูกค้าที่เคยซื้อผลสดในฤดูจะจำชื่อและซื้อสินค้าแปรรูปต่อได้ในเดือนอื่น การเก็บรายชื่อลูกค้าที่ซื้อผลสด แล้วแจ้งเมื่อฤดูถัดไปเริ่ม ช่วยให้ผู้ผลิตขายรอบใหม่ได้โดยไม่ต้องหาลูกค้าใหม่ทุกปี
บัญชีข้อมูลจังหวัดเชียงรายมีชุดข้อมูลของหน่วยงานพาณิชย์เรื่องผู้ประกอบการที่ได้รับการเตรียมความพร้อมให้ใช้ตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ และเรื่องบรรจุภัณฑ์หรือตราสินค้าที่จังหวัดให้การรับรอง แปลว่าจังหวัดมีงานส่งเสริมด้านนี้อยู่ ผู้ผลิตรายเล็กควรสอบถามรอบการรับสมัครและเงื่อนไขกับหน่วยงานโดยตรง ก่อนลงทุนออกแบบบรรจุภัณฑ์ใหม่ด้วยตัวเอง เพราะงานบางส่วนอาจมีหน่วยงานช่วยอยู่แล้ว
ธุรกิจเล็กในเชียงรายมีข้อได้เปรียบที่ธุรกิจในจังหวัดอื่นสร้างเองไม่ได้ คือชื่อแหล่งผลิตที่คนรู้จักแล้ว การเริ่มจากสินค้าที่มีที่มาชัดและเก็บได้นาน ให้ผลเร็วกว่าการแข่งราคากับสินค้าทั่วไป ภาพเศรษฐกิจจังหวัดข้างเคียงที่ใช้เทียบได้อยู่ในเศรษฐกิจลำปาง แม่เมาะเหลือ 1,140 เมกะวัตต์ตั้งแต่ปี 2569 และลำพูน โรงงานได้ใบรับรองอุตสาหกรรมสีเขียว 340 แห่งในปี 2568
เศรษฐกิจเชียงรายปี 2566 มีผลรวม GPP ราว 116,579 ล้านบาท เกษตรกรรมเป็นสาขาใหญ่สุดราว 25.3% ตามด้วยการขายส่งขายปลีกและการศึกษา จังหวัดมีสินค้า GI 9 รายการ รวมกาแฟดอยตุง ดอยช้าง และชาเชียงราย เกษตรกรผู้ปลูกกาแฟคงที่ราว 5,700 ราย ส่วนตัวเลขชาผันผวนมากจนควรใช้อย่างระวัง ธุรกิจ SME ในเชียงรายควรใช้ที่มาของสินค้าเป็นจุดขาย ตรวจสิทธิ์ GI และทดลองขายออกนอกจังหวัดจากสินค้าที่เก็บได้นาน
ชุดผลิตภัณฑ์จังหวัดในบัญชีข้อมูลเชียงรายมีข้อมูลถึงปี 2566 ผลรวมทุกสาขาราว 116,579 ล้านบาท ตัวเลขเป็นราคาประจำปี ผู้ที่ต้องการเทียบการเติบโตจริงควรดูข้อมูลราคาปีฐานจากสภาพัฒน์โดยตรง
การค้าชายแดนมีมูลค่าสูงและเป็นเรื่องใหญ่ของจังหวัด แต่สินค้าจำนวนมากเป็นการขนผ่าน รายละเอียดมูลค่าและเส้นทางค้ากับจีนตอนใต้อยู่ในการค้าชายแดนเชียงราย NEC ส่งออกจีนตอนใต้ 51,837 ล้านบาท และสิทธิประโยชน์การลงทุนในเขตเศรษฐกิจพิเศษอยู่ในเจาะทำเลเชียงราย เขตเศรษฐกิจพิเศษเชียงของกับสิทธิ BOI 8 ปี
ไม่ควรใช้เองโดยไม่ตรวจเงื่อนไข ชื่อสินค้า GI ผูกกับแหล่งผลิตและมาตรฐานที่จดทะเบียนไว้ ผู้ผลิตต้องอยู่ในพื้นที่และผ่านการรับรองตามเงื่อนไขของสินค้านั้น ผู้ที่สนใจควรสอบถามหน่วยงานพาณิชย์ของจังหวัดหรือหน่วยงานที่ดูแลทะเบียน GI เพื่อตรวจสิทธิ์ก่อนพิมพ์ตราบนบรรจุภัณฑ์
ปี 2566 สาขาการศึกษามีมูลค่าราว 13,184 ล้านบาท เป็นอันดับสามของจังหวัด ตัวเลข GPP ไม่ได้แยกว่ามาจากสถาบันใด แต่บอกว่าการจ้างงานและการใช้จ่ายในภาคการศึกษาเป็นส่วนสำคัญของเศรษฐกิจจังหวัด ธุรกิจที่อยู่รอบสถานศึกษา เช่น ที่พักรายเดือนและร้านอาหาร มีฐานลูกค้ากลุ่มนี้
ได้ ผู้ผลิตบนดอยในเชียงรายทำงานกับทีมที่เชียงใหม่ผ่านการประชุมออนไลน์ได้ตั้งแต่ขั้นวางข้อความจนถึงรายงานยอดขาย ส่วนการถ่ายภาพไร่และขั้นตอนแปรรูป ทีมเดินทางขึ้นไปถ่ายที่แหล่งปลูกจริง ลูกค้าเป้าหมายของสินค้าเหล่านี้มักอยู่กรุงเทพฯ และเมืองใหญ่ งานโฆษณาจึงทำจากที่ไหนก็ได้
ให้ PHYGITAL AGENCY ช่วยต่อยอดเรื่องนี้สู่ผลลัพธ์จริง
PHYGITAL AGENCY เล่าที่มาของกาแฟ ชา และผลไม้จากเชียงรายให้ลูกค้านอกจังหวัดเห็น แล้ววัดว่าข้อความไหนพาคนมาสั่งซื้อจริง
WRITTEN BY
CHAIRMAN OF PHYGITAL AGENCY
ประธานกรรมการบริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด มีประสบการณ์ดูแลการตลาดที่ผสานโลกจริงและโลกออนไลน์เข้าด้วยกัน ตลอดจนเป็นที่ปรึกษาในการวินิจฉัยธุรกิจ อีกทั้งยังเคยทำงานในสายวิดีโอโปรดักชั่นและภาพยนตร์ไทยอีกด้วย
