ข้ามไปเนื้อหาหลัก

ช่าง​สิบ​หมู่​คือ​อะไร หมู่​ช่าง​ไทย​กับ​งาน​แบรนด์​แต่ละ​แบบ

เวลาอ่านประมาณ 12 นาที
ช่าง​สิบ​หมู่​คือ​อะไร หมู่​ช่าง​ไทย​กับ​งาน​แบรนด์​แต่ละ​แบบ

KEY TAKEAWAYS

3 ประเด็น

ช่าง​สิบ​หมู่​คือ​ชื่อ​เรียก​รวม​ของ​หมู่​ช่าง​ฝีมือ​ไทย

เอกสาร​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่ กรม​ศิลปากร เขียน​ว่า​รวม​ช่าง​เป็น​หมู่ "หรือ​มากกว่า​นั้น​ตาม​ยุค​สมัย​ของ​ความ​เจริญ​ด้าน​ศิลปกรรม" และ​ราย​ชื่อ​ช่าง​ใน​อดีต​ที่​เอกสาร​เดียวกัน​ยก​มา​มี​มากกว่า 80 ชนิด

สิบ​หมู่​ตาม​ทำเนียบ​ศักดินา​ใน​กฎหมาย​เก่า​สมัย​อยุธยา ได้แก่ ช่าง​เขียน ช่าง​ปั้น ช่าง​หล่อ ช่าง​กลึง ช่าง​รัก ช่าง​แกะ ช่าง​สลัก ช่าง​ปูน ช่าง​หุ่น และ​ช่าง​บุ

ปัจจุบัน​งาน​นี้​อยู่​กับ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่ ซึ่ง​ตั้ง​ตาม​กฎ​กระทรวง​แบ่ง​ส่วน​ราชการ​กรม​ศิลปากร (ฉบับ​ที่ 2) พ.ศ. 2548

แบรนด์​ที่​จะ​ใช้​งาน​ช่าง​ไทย​ควร​รู้​ก่อน​ว่า​งาน​ของ​ตัว​เอง​อยู่​หมู่​ไหน

ตรา​และ​แม่​พิมพ์​เป็น​งาน​ช่าง​แกะ ต้นแบบ​สินค้า​เป็น​งาน​ช่าง​ปั้น บรรจุ​ภัณฑ์​ลงรัก​เป็น​งาน​ช่าง​รัก และ​ทุก​หมู่​เริ่ม​จาก​แบบ​ร่าง​ของ​ช่าง​เขียน

ช่าง​สิบ​หมู่​คือ​ชื่อ​เรียก​รวม​ของ​หมู่​ช่าง​ไทย​ที่​มีชื่อ​ใน​กฎหมาย​เก่า​สมัย​อยุธยา สรุป​สิบ​หมู่ เส้น​ทาง​จาก​กรม​ช่าง​ถึง​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่ และ​งาน​แบรนด์​ที่​ตรง​กับ​แต่ละ​หมู่

แบรนด์​ที่​อยาก​ได้​ลาย​ไทย​บน​บรรจุ​ภัณฑ์ ตรา​ประทับ​แบบ​โบราณ หรือ​ของ​ตกแต่ง​ร้าน​ที่​ทำ​ด้วย​มือ มัก​เริ่ม​จาก​การ​ค้น​คำ​ว่า "ช่าง​ไทย" แล้ว​เจอ​คำ​ว่า​ช่าง​สิบ​หมู่ แต่​ไม่รู้​ว่า​สิบ​หมู่​มี​อะไร​บ้าง และ​งาน​ที่​ต้องการ​ควร​คุย​กับ​ช่าง​กลุ่ม​ไหน การ​คุย​ผิดก​ลุ่ม​ตั้งแต่​ต้น​ทำให้​ได้​ใบ​เสนอ​ราคา​ที่​เทียบ​กัน​ไม่​ได้ และ​เสีย​เวลา​อธิบาย​งาน​ซ้ำ​หลาย​รอบ

บท​นี้​เปิด​ซี​รีส์​ช่าง​สิบ​หมู่ 12 บท​ของ​ฟิจิ⁠ทัล โดย​ใช้​เอกสาร​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่ กรม​ศิลปากร และ​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา​เป็น​หลัก ฟิจิ⁠ทัล​อ่าน​หน้า​เอกสาร​จาก​ภาพ​สแกน​เมื่อ 6 ตุลาคม 2569 เพื่อ​อธิบาย​ว่า​คำ​นี้​หมาย​ถึง​อะไร มี​หมู่​อะไร​บ้าง หน่วย​งาน​ไหน​ดูแล​งาน​ช่าง​นี้​ใน​ปัจจุบัน และ​งาน​แบรนด์​แต่ละ​แบบ​ตรง​กับ​หมู่​ช่าง​ไหน

ช่าง​สิบ​หมู่​คือ​อะไร ทำไม​นับ​ได้​มากกว่า​สิบ

ช่าง​สิบ​หมู่​เป็น​ชื่อ​เรียก​รวม​ของ​ช่าง​ฝีมือ​ที่​ถูก​จัด​เข้า​สังกัด​เป็น​หมู่ คำ​ว่า "สิบ" ไม่​ได้​จำกัด​ว่า​มี​ช่าง​แค่​สิบ​อาชีพ หนังสือ​แนะนำ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่ ของ​กรม​ศิลปากร​เล่า​ใน​บทนำ​หน้า 2 ว่า​ช่าง​เดิม "บ้าง​เป็น​หน่วย​ทหาร บ้าง​อยู่​ใน​สังกัด​กรมวัง" ก่อน​จะ​รวบรวม​เข้า​เป็น​หมู่​ช่าง

บทนำ​เดียวกัน​อธิบาย​ว่า​เมื่อ​รวม​หมู่​ช่าง​ทั้งหมด​แล้ว "นับ​มี สิบ​หมู่​ช่าง" เพื่อ​ทำงาน​ด้าน​ช่าง​ฝีมือ​โดย​เฉพาะ "หรือ​มากกว่า​นั้น​ตาม​ยุค​สมัย​ของ​ความ​เจริญ​ด้าน​ศิลปกรรม" หน้า 4 ของ​เล่ม​เดียวกัน​มี​หัวข้อ "งาน​ช่าง​ใน​อดีต" ที่​ไล่​ชื่อ​ช่าง​ไว้​มากกว่า 80 ชนิด เช่น ช่าง​จาร ช่าง​หยวก ช่าง​ฉลุ ช่าง​ดอกไม้​เพลิง ช่าง​เรือ และ​ช่าง​เจียระไน โดย​ระบุ​ที่มา​ว่า​เป็น​พจนานุกรม​ศัพท์​ศิลปกรรม อักษร ฉ-ช ฉบับ​ราชบัณฑิตยสถาน 2539

ช่าง​สิบ​หมู่​กับ "สี​ไทย 10 หมู่" เป็น​เรื่อง​เดียวกัน​ไหม

เป็น​คนละ​เรื่อง​กัน ช่าง​สิบ​หมู่​คือ​กลุ่ม​ช่าง​ฝีมือ ส่วน "10 หมู่" ใน​ระบบ​สี​ไทย​โทน​คือ​การ​จัด​กลุ่ม​สี​ไทย​ตาม​โทน ซึ่ง​อธิบาย​ไว้​ในสี​ไทย​โทน​คือ​อะไร 168 สี​ไทย​ใน 10 หมู่ พร้อม​รหัส​สำหรับ​งาน​ออกแบบ สอง​เรื่อง​นี้​พบ​กัน​ที่​ช่าง​เขียน ซึ่ง​เป็น​ช่าง​หมู่​ที่​ใช้​สี​โดยตรง​ใน​งาน​จิตรกรรม​ไทย แต่​เอกสาร​ของ​กรม​ศิลปากร​ที่​เปิด​อ่าน​ได้​ไม่​ได้​ผูก​ระบบ​สี​เข้า​กับ​การ​แบ่ง​หมู่​ช่าง ผู้​ที่​ทำงาน​ออกแบบ​จึง​ควร​แยก​สอง​คำ​นี้​ออก​จาก​กัน​เมื่อ​เขียน​บรีฟ

สิบ​หมู่​ใน​กฎหมาย​เก่า​มี​หมู่​อะไร​บ้าง

ราย​ชื่อ​สิบ​หมู่​มา​จาก​ทำเนียบ​ศักดินา​ใน​กฎหมาย​เก่า เอกสาร​ความ​รู้​ด้าน​การ​ทำลาย​รดน้ำ​แบบ​โบราณ ของ​กลุ่ม​งาน​ช่าง​เขียน​และ​ช่าง​ลาย​รดน้ำ สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่ เขียน​ใน​หน้า 1 ว่า​ช่าง​สิบ​หมู่ "ปรากฏ​ชื่อ​ใน​ทำเนียบ​ศักดินา​พลเรือน​และ​ทหาร​ใน​กฎหมาย​เก่า​มา​ตั้งแต่​ครั้ง​กรุง​ศรีอยุธยา" แล้ว​ไล่​ราย​ชื่อ​ไว้​ดังนี้

ลำดับ​ใน​เอกสาร หมู่​ช่าง ตัวอย่าง​งาน​ใน​ซี​รีส์​นี้
1 ช่าง​เขียน ภาพ​จิตรกรรม ลาย​ไทย แบบ​ร่าง​ของ​ทุก​หมู่
2 ช่าง​ปั้น งาน​ปั้น​ต้นแบบ​ก่อน​หล่อ
3 ช่าง​หล่อ งาน​หล่อ​โลหะ
4 ช่าง​กลึง งาน​กลึง​ไม้​และ​วัสดุ​ทรง​กลม
5 ช่าง​รัก ยาง​รัก ลาย​รดน้ำ
6 ช่าง​แกะ แกะ​ตรา แกะ​แม่​พิมพ์
7 ช่าง​สลัก ฉลัก​ลาย​บน​วัสดุ​แผ่น​บาง
8 ช่าง​ปูน ปูน​ปั้น​ประดับ​อาคาร
9 ช่าง​หุ่น หุ่น​และ​หัวโขน
10 ช่าง​บุ บุ​โลหะ​และ​ดุน​ลาย

ลำดับ​นี้​เป็น​ลำดับ​ใน​เอกสาร​ฉบับ​นี้​เท่านั้น บทคัดย่อ​ของ​หนังสือ "ช่าง​สิบ​หมู่" ที่​สำนัก​หอสมุดแห่งชาติ​พิมพ์​ปี 2549 เรียง​ราย​ชื่อ​เดียวกัน​ใน​อีก​ลำดับ​หนึ่ง จึง​ไม่มี​ลำดับ​ใด​ที่​ควร​ถือ​เป็น​ลำดับ​ทางการ

ช่าง​ใน​ทำเนียบ​ศักดินา​มี​ตำแหน่ง​อย่างไร

ช่าง​แต่ละ​หมู่​มี​ตำแหน่ง​และ​ศักดินา​กำกับ​ใน​ระบบ​ราชการ เอกสาร​เรื่อง​ลาย​รดน้ำ​ยก​ตัวอย่าง​หมู่​ช่าง​รัก​ว่า​มี​ตำแหน่ง "ขุน​สุวรรณ​ราชา กิน​ตำแหน่ง​เจ้า​กรม​ซ้าย ถือ​ศักดินา ๓๐๐ ไร่" และ​ช่าง​ระดับ​ปฏิบัติ​งาน​ถือ​ศักดินา​คนละ 50 ไร่ ตัวอย่าง​นี้​แสดง​ว่า​ช่าง​สิบ​หมู่​เป็น​หน่วย​งาน​ที่​มี​โครงสร้าง​ตำแหน่ง​ชัดเจน มี​เจ้า​กรม​และ​ผู้​ปฏิบัติ​งาน​แยก​กัน ต่าง​จาก​ช่าง​อิสระ​ที่​รับ​งาน​เป็น​ราย​ชิ้น

จาก​กรม​ช่าง​สิบ​หมู่​ถึง​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่

หน่วย​งาน​ที่​ดูแล​งาน​ช่าง​สิบ​หมู่​เปลี่ยน​ชื่อ​และ​สังกัด​หลาย​ครั้ง แต่​หนังสือ​แนะนำ​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​เขียน​กำกับ​ทุก​ช่วง​ว่า​ยัง​ปฏิบัติ​งาน​ช่าง​สิบ​หมู่​เช่น​เดิม หน้า 3 ระบุ​ว่า​สมัย​รัชกาล​ที่ 5 ตั้ง​กรม​ช่าง​ขึ้น​สังกัด​กระ​ทร​วง​โยธา​ธิ​การ เพื่อ​รวบรวม​ช่าง​ที่​กระจัดกระจาย​อยู่​ตาม​ที่​ต่าง ๆ และ​เรียก​ว่า "กรม​ช่าง​สิบ​หมู่" เอกสาร​ไม่​ได้​ระบุ​ปี​ของ​เหตุการณ์​นี้

ช่วง​ที่​มี​ต้นทาง​ยืนยัน​ได้​เรียง​ตาม​ปี​ดังนี้

พ.ศ. เหตุการณ์ ที่มา
2454 ตั้ง​กรม​ศิลปากร วัน​ที่ 27 มีนาคม ทำ​หน้าที่​บำรุง​รักษา​ศิลปะ​ประเพณี โดย​เฉพาะ​การ​ช่าง​สิบ​หมู่ หนังสือ​แนะนำ หน้า 3
2481 เปลี่ยน​ชื่อ​กอง​ประณีต​ศิลปกรรม​เป็นก​อง​หัตถ​ศิลป หนังสือ​แนะนำ หน้า 3
2538 รวม​งาน​กอง​หัตถ​ศิลป กอง​สถาปัตยกรรม และ​งานการ​ศึกษา​ช่าง​ศิลป์​รวม​ถึง​วิทยาลัย​ช่าง​ศิลป์ เป็น​สถาบัน​ศิลปกรรม พระ​ราช​กฤษฎีกา​แบ่ง​ส่วน​ราชการ​กรม​ศิลปากร พ.ศ. 2538
2545 กรม​ศิลปากร​ย้าย​ไป​สังกัด​กระทรวง​วัฒนธรรม และ​มี​สำนัก​สถาปัตยกรรม​และ​หัตถศิลป์ พระ​ราช​บัญญัติ​ปรับปรุง​กระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 · กฎ​กระทรวง​แบ่ง​ส่วน​ราชการ​กรม​ศิลปากร พ.ศ. 2545
2548 ตั้ง​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่ กฎ​กระทรวง​แบ่ง​ส่วน​ราชการ​กรม​ศิลปากร (ฉบับ​ที่ 2) พ.ศ. 2548

กฎ​กระทรวง​ฉบับ​ที่ 2 พ.ศ. 2548 ลง​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา เล่ม 122 ตอน​ที่ 106 ก วัน​ที่ 10 พฤศจิกายน 2548 เพิ่ม "สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่" เป็น​ส่วน​ราชการ​ของ​กรม​ศิลปากร และ​เปลี่ยน​สำนัก​สถาปัตยกรรม​และ​หัตถศิลป์​เป็น​สำนัก​สถาปัตยกรรม

หน้า​เว็บ​กรม​ศิลปากร​เขียน​ปี​สถาบัน​ศิลปกรรม​ว่า 2535 ปี​ไหน​ถูก

ปี​ที่​ยืนยัน​ได้​จาก​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา​คือ พ.ศ. 2538 หน้า​ประวัติ​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่ เขียน​ว่าการ​รวม​หน่วย​งาน​เป็น​สถาบัน​ศิลปกรรม​เกิด​ตามพ​ระ​ราช​กฤษฎีกา พ.ศ. 2535 แต่​การ​ค้น​ใน​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา​ไม่​พบ​ฉบับ​ปี​นั้น ส่วนพระ​ราช​กฤษฎีกา​แบ่ง​ส่วน​ราชการ​กรม​ศิลปากร พ.ศ. 2538 เล่ม 112 ตอน​ที่ 33 ก มีชื่อ​สถาบัน​ศิลปกรรม​ใน​มาตรา 5 และ​หน้า​เว็บ​เดียวกัน​เรียก​ฉบับ​ปี 2548 ว่า​พระ​ราช​กฤษฎีกา ทั้ง​ที่​ตัว​กฎหมาย​เป็น​กฎ​กระทรวง

สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​วัน​นี้​แบ่ง​งาน​อย่างไร

ผัง​องค์กร​ใน​หนังสือ​แนะนำ​หน้า 4 แบ่ง​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​เป็น​สี่​กลุ่ม คือ​กลุ่ม​ประณีต​ศิลป์ กลุ่ม​จิตรกรรม กลุ่ม​ศิลป​ประยุกต์​และ​เครื่อง​เคลือบ​ดิน​เผา และ​กลุ่ม​ประติมากรรม พร้อม​ศูนย์​ศิลปะ​และ​การ​ช่าง​ไทย กับ​ฝ่าย​บริหาร​งาน​ทั่วไป ชื่อ​หมู่​ช่าง​เดิม​จึง​กระจาย​อยู่​ใน​กลุ่ม​งาน​ที่​ตั้ง​ชื่อ​ใหม่

กลุ่ม​งาน​ใต้​กลุ่ม​ประณีต​ศิลป์ หมู่​ช่าง​เดิม​ที่​เกี่ยวข้อง
กลุ่ม​งาน​ช่าง​เขียน​และ​ช่าง​ลาย​รดน้ำ ช่าง​เขียน ช่าง​รัก
กลุ่ม​งาน​ช่าง​แกะ​สลัก​และ​ช่างไม้​ประณีต ช่าง​แกะ ช่าง​สลัก
กลุ่ม​งาน​ช่าง​บุ​และ​ช่าง​ศิรา​ภ​รณ์ ช่าง​บุ
กลุ่ม​งาน​ช่าง​หุ่น ปั้น​ลาย และ​ช่าง​มุก ช่าง​หุ่น ช่าง​ปั้น
กลุ่ม​งาน​ช่าง​ปิด​ทอง ประดับ​กระจก และ​ช่าง​สนะ​ไทย งาน​ที่​อยู่​ใน​ราย​ชื่อ​ช่าง​ใน​อดีต

กลุ่ม​ประติมากรรม​มี​กลุ่ม​งาน​แม่​พิมพ์​และ​กลุ่ม​งาน​เทคโนโลยี​การ​หล่อ ซึ่ง​รับ​ช่วง​งาน​ของ​ช่าง​ปั้น​และ​ช่าง​หล่อ ส่วน​คำนำ​ของ​เอกสาร​ฝึก​อบรม​ปีงบประมาณ 2567 ของ​กลุ่ม​ประณีต​ศิลป์​ระบุ​ประเภท​งาน​ที่​ดูแล​ไว้ 11 ประเภท ได้แก่ งาน​ช่าง​เขียน งาน​ช่าง​ลาย​รดน้ำ งาน​ช่าง​หุ่น​ช่าง​ปั้น​ลาย งาน​ช่าง​ประดับ​มุก งาน​ช่าง​บุ งาน​ช่าง​ศิรา​ภ​รณ์ งาน​ช่าง​แกะ​สลัก งาน​ช่างไม้​ประณีต งาน​ช่าง​ปิด​ทอง งาน​ช่าง​ประดับ​กระจก และ​งาน​ช่าง​สนะ

ช่าง​แกะ​กับ​ช่าง​สลัก​ยัง​แยก​กัน​อยู่​หรือ​ไม่

ใน​กฎหมาย​เก่า​แยก​เป็น​สอง​หมู่ แต่​ผัง​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​วัน​นี้​รวม​ไว้​ใน​กลุ่ม​งาน​เดียว​คือ​กลุ่ม​งาน​ช่าง​แกะ​สลัก​และ​ช่างไม้​ประณีต หน้า 12 ของ​หนังสือ​แนะนำ​เป็น​หน้า​กลุ่ม​งาน​นี้​หน้า​เดียว ซี​รีส์​นี้​ยัง​แยก​เป็น​สอง​บท​ตาม​ชนิด​งาน บท​ช่าง​แกะ​ว่า​ด้วย​ตรา​และ​แม่​พิมพ์​ที่​ใช้​กด​ซ้ำ ส่วน​บท​ช่าง​สลัก​ว่า​ด้วย​การ​ฉลุลาย​บน​วัสดุ​แผ่น​บาง​ที่​ใช้​ตกแต่ง​แล้ว​รื้อ

ทำไม​ช่าง​เขียน​เป็น​จุด​เริ่ม​ของ​ทุก​หมู่

เพราะ​ทุก​งาน​ช่าง​ต้อง​เริ่ม​จาก​การ​ร่าง​ภาพ หนังสือ​แนะนำ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​หน้า 6 เขียน​ว่า "งาน​ช่าง​เขียน จัด​เป็น​แม่บท​ของ​กระบวน​งาน​ช่าง​ทั้ง​หลาย" โดย​ให้​เหตุผล​ว่า​ไม่​ว่า​จะ​เป็น​งาน​ช่าง​ใด การ​เริ่ม​ต้น​ต้อง​มี​การ​ร่าง​ภาพ​ก่อน

ช่าง​เขียน​ยัง​เป็น​หมู่​ที่​ใช้​สี​โดยตรง สี​ฝุ่น​จาก​แม่สี​ไทย​ที่​ช่าง​เขียน​ปรุง​ใช้​ใน​งาน​จิตรกรรม อธิบาย​ไว้​ในแม่สี​ไทย คราม ชาด รง ทำ​จาก​อะไร และ​ทำไม​เข้ม​กว่า​แม่สี​สากล ส่วน​การ​ที่​หน่วย​งาน​เดียวกัน​นำ​สี​ไทย​ไป​ใช้​ใน​งาน​อัต​ลักษณ์​ของ​สถาบัน​การ​ศึกษา อยู่​ในสี​ไทย​ใน​คู่มือ​อัต​ลักษณ์​ศิลปากร 15 สี​ประจำ​คณะ​และ​รหัส​สี​ทา​อาคาร

งาน​แบรนด์​แบบ​ไหน​อยู่​ใน​หมู่​ช่าง​ไหน

งาน​แบรนด์​ส่วน​ใหญ่​ที่​ต้องการ​กลิ่น​อาย​ไทย​แยก​ตาม​หมู่​ช่าง​ได้​จาก​วิธี​ผลิต​ชิ้น​งาน ตาราง​นี้​จับ​คู่​ตาม​แกน​ของ​บท​ลูก​ใน​ซี​รีส์ ซึ่ง​จะ​ลง​ราย​ละเอียด​เทคนิค​ที​ละ​หมู่

งาน​ของ​แบรนด์ หมู่​ช่าง เหตุผล
ภาพ​ประกอบ ลวดลาย​บน​บรรจุ​ภัณฑ์ ช่าง​เขียน งาน​เขียน​ภาพ​และ​ลาย
ตรา​ประทับ โลโก้​ปั๊ม​นูน ช่าง​แกะ แกะ​แม่​พิมพ์​ที่​ใช้​กด​ซ้ำ
ของ​ตกแต่ง​ร้าน​และ​บูธ​ชั่วคราว ช่าง​สลัก ฉลุลาย​บน​วัสดุ​แผ่น​บาง
ต้นแบบ​สินค้า มาส​คอต​แบบ​ตั้ง​โชว์ ช่าง​ปั้น ปั้น​แบบ​ก่อน​ผลิต
ถ้วย​รางวัล ของ​ที่​ระลึก​โลหะ ช่าง​หล่อ หล่อ​จาก​แม่​พิมพ์
ของ​หัตถกรรม​ทรง​กลม ช่าง​กลึง กลึง​ไม้​หรือ​วัสดุ​บน​แกน​หมุน
บรรจุ​ภัณฑ์​พรีเมียม​ลงรัก​ปิด​ทอง ช่าง​รัก ยาง​รัก​และ​ลาย​รดน้ำ
ป้าย​โลหะ​ดุน​ลาย ช่าง​บุ บุ​และ​ดุน​แผ่น​โลหะ
ตัว​ละคร​เล่า​เรื่อง​แบรนด์ ช่าง​หุ่น หุ่น​และ​หัวโขน
หน้า​ร้าน​และ​ผนัง​ตกแต่ง ช่าง​ปูน ปูน​ปั้น​ประดับ

ภารกิจ​ข้อ 5 ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​ใน​หนังสือ​แนะนำ​หน้า 5 ระบุ​การ​สำรวจ ออกแบบ เขียน​แบบ และ​ประมาณ​ราคา​งาน​ศิลปกรรม "ให้​แก่​ส่วน​ราชการ รัฐวิสาหกิจ วัด สถาบัน และ​องค์กร​ต่าง ๆ" ส่วน​ช่าง​ฝีมือ​นอก​หน่วย​งาน​รัฐ​มี​อยู่​ใน​หลาย​จังหวัด ตัวอย่าง​งาน​หัตถกรรม​เชียงใหม่​ที่​ส่ง​ออก​ได้ อยู่​ในหัตถกรรม​เชียงใหม่​สู่​ตลาด​โลก อ่าน​ตัวเลข​ส่ง​ออก​ราย​พิกัด

งาน​ชิ้น​เดียว​ต้อง​ใช้​ช่าง​หลาย​หมู่​ได้​ไหม

ได้ ตัวอย่าง​เช่น​กล่อง​ของ​ขวัญ​ไม้​ลงรัก​ที่​มี​ตรา​โลหะ​บน​ฝา ต้อง​ใช้​ช่าง​กลึง​หรือ​ช่างไม้​ทำตัว​กล่อง ช่าง​รัก​ลงพื้น​และ​ปิด​ทอง และ​ช่าง​แกะ​หรือ​ช่าง​บุ​ทำ​ตรา ผัง​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​ที่​แยก​กลุ่ม​งาน​ตาม​วัสดุ​สะท้อน​ข้อ​นี้ แบรนด์​จึง​ควร​แยก​ชิ้น​ส่วน​ของ​งาน​ก่อน​ขอ​ราคา และ​กำหนด​ว่า​ใคร​เป็น​ผู้​ประกอบ​ชิ้น​สุดท้าย

ก่อน​คุย​งาน​กับ​ช่าง​ไทย เตรียม​อะไร​ได้​บ้าง

การ​คุย​งาน​กับ​ช่าง​ไทย​ได้​ผล​เร็ว​ขึ้น​เมื่อ​แบรนด์​ระบุ​สาม​เรื่อง​ได้​ตั้งแต่​ครั้ง​แรก เรื่อง​แรก​คือ​หมู่​ช่าง​ของ​ชิ้น​งาน ตาม​ตาราง​ใน​หัวข้อ​ก่อน​หน้า เรื่อง​ที่​สอง​คือ​แบบ​ร่าง ซึ่ง​เป็น​งาน​ของ​ช่าง​เขียน​ตาม​ที่​หนังสือ​แนะนำ​หน้า 6 อธิบาย ถ้า​แบรนด์​ยัง​ไม่มี​แบบ​ร่าง ควร​จ้าง​ทำ​แบบ​ก่อน​เป็น​งาน​แยก เรื่อง​ที่​สาม​คือ​จำนวน​ชิ้น​และ​วัสดุ เพราะ​งาน​ที่​ผลิต​ชิ้น​เดียว​กับ​งาน​ที่​ต้อง​กด​ซ้ำ​หลาย​ร้อย​ชิ้น​ใช้​วิธี​และ​ช่าง​ต่าง​กัน

เรื่อง​ค่า​จ้าง ลิขสิทธิ์​ของ​ลวดลาย และ​การ​ให้​เครดิต​ช่าง เป็น​หัวข้อ​ของ​บท​ปิด​ซี​รีส์ ส่วน​บท​ถัด​ไป​จะ​เริ่ม​ที่​ช่าง​เขียน ซึ่ง​เป็น​หมู่​ที่​ทำ​แบบ​ให้​ทุก​หมู่ ฟิจิ⁠ทัล​รับ​เขียน​บรีฟ​และ​แบบ​ร่าง​ให้​แบรนด์​ที่​จะ​จ้าง​ช่าง​ไทย โดย​ระบุ​หมู่​ช่าง​และ​วัสดุ​ของ​แต่ละ​ชิ้น​ไว้​ใน​บรีฟ

สรุป

ช่าง​สิบ​หมู่​เป็น​ชื่อ​เรียก​รวม​ของ​หมู่​ช่าง​ฝีมือ​ไทย ทำเนียบ​ศักดินา​ใน​กฎหมาย​เก่า​สมัย​อยุธยา​ระบุ​สิบ​หมู่ คือ ช่าง​เขียน ปั้น หล่อ กลึง รัก แกะ สลัก ปูน หุ่น และ​บุ แต่​เอกสาร​ของ​กรม​ศิลปากร​บอก​ว่า​อาจ​มากกว่า​นั้น​ตาม​ยุค​สมัย และ​ไล่​ชื่อ​ช่าง​ใน​อดีต​ไว้​มากกว่า 80 ชนิด งาน​ช่าง​นี้​อยู่​ใน​ความ​ดูแล​ของ​กรม​ศิลปากร​ตั้งแต่​ปี 2454 และ​อยู่​กับ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​ตั้งแต่​กฎ​กระทรวง​ปี 2548 ซึ่ง​วัน​นี้​แบ่ง​เป็นก​ลุ่ม​งาน​ตาม​วัสดุ แบรนด์​ที่​จะ​ใช้​งาน​ช่าง​ไทย​จึง​ควร​แยก​ชิ้น​งาน​ตาม​หมู่​ช่าง เตรียม​แบบ​ร่าง และ​กำหนด​จำนวน​ชิ้น​ก่อน​คุย​ราคา

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ทำเนียบ​ศักดินา​ใน​กฎหมาย​เก่า​ระบุ​สิบ​หมู่ คือ ช่าง​เขียน ช่าง​ปั้น ช่าง​หล่อ ช่าง​กลึง ช่าง​รัก ช่าง​แกะ ช่าง​สลัก ช่าง​ปูน ช่าง​หุ่น และ​ช่าง​บุ แต่​หนังสือ​แนะนำ​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​อธิบาย​ว่า​คำ​นี้​เป็น​ชื่อ​เรียก​รวม และ​อาจ​มากกว่า​นั้น​ตาม​ยุค​สมัย กลุ่ม​ประณีต​ศิลป์​ปัจจุบัน​ระบุ​ประเภท​งาน​ที่​ดูแล​ไว้ 11 ประเภท

สังกัด​กรม​ศิลปากร กระทรวง​วัฒนธรรม ตั้ง​ขึ้น​ตาม​กฎ​กระทรวง​แบ่ง​ส่วน​ราชการ​กรม​ศิลปากร (ฉบับ​ที่ 2) พ.ศ. 2548 ที่​ประกาศ​ใน​ราช​กิจ​จา​นุ​เบกษา​วัน​ที่ 10 พฤศจิกายน 2548 ข้อมูล​กลุ่ม​งาน​และ​เอกสาร​ความ​รู้​ของ​สำนัก​เผย​แพร่​อยู่​ที่​เว็บไซต์ datasipmu.finearts.go.th

ภารกิจ​ข้อ 5 ใน​หนังสือ​แนะนำ​ระบุ​การ​สำรวจ ออกแบบ เขียน​แบบ และ​ประมาณ​ราคา​ให้ "องค์กร​ต่าง ๆ" นอกจาก​ส่วน​ราชการ รัฐวิสาหกิจ วัด และ​สถาบัน แต่​เอกสาร​ไม่​ได้​ระบุ​เงื่อนไข ขั้น​ตอน​ยื่น​ขอ หรือ​อัตรา​ค่า​บริการ ผู้​ที่​สนใจ​ควร​สอบถาม​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​โดยตรง​ก่อน​วางแผน​งาน

ระเบียน​หนังสือ "ช่าง​สิบ​หมู่" ที่​สำนัก​หอสมุดแห่งชาติ​พิมพ์​ปี 2549 มี​อยู่​ใน​คลัง D-Library พร้อม​บทคัดย่อ แต่​เมื่อ​ฟิจิ⁠ทัล​ตรวจ​วัน​ที่ 6 ตุลาคม 2569 ตัว​เปิด​อ่าน​ยัง​ไม่​แสดง​เนื้อหา​ของ​เล่ม เอกสาร​ที่​อ่าน​ได้​ครบ​ตอน​นี้​คือ​หนังสือ​แนะนำ​และ​เอกสาร​ความ​รู้​บน​เว็บไซต์​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่

หนังสือ​แนะนำ​ของ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​เล่า​ว่า​งาน​ช่าง​ใน​อดีต​มี​ทั้ง​งาน​ใน​ราช​สำนัก​และ​งาน​ใน​พระ​ศาสนา รวม​ถึง​เครื่อง​ใช้สอย​ที่​ตกแต่ง​อย่าง​วิจิตร งาน​ของ​แบรนด์​ที่​ใช้​ลวดลาย​จาก​งาน​กลุ่ม​นี้​ควร​ตรวจ​กับ​ช่าง​หรือ​ผู้​รู้​ก่อน​ว่า​ลาย​ใด​เป็น​ลาย​ที่​ใช้​เฉพาะ​ใน​บริบท​ทาง​ศาสนา

PHYGITAL INSIGHT

ฟิจิ⁠ทัล​วินิจฉัย​หมู่​ช่าง​ของ​ชิ้น​งาน​ทุก​ชิ้น​ก่อน​แบรนด์​จะ​ติดต่อ​ช่าง​ไทย เพราะ​หนังสือ​แนะนำ​สำนัก​ช่าง​สิบ​หมู่​เอง​ไล่​ชื่อ​ช่าง​ไว้​มากกว่า 80 ชนิด และ​ป้าย​ร้าน ตรา​ประทับ กับ​กล่อง​ของ​ขวัญ​ชิ้น​เดียวกัน​อาจ​ต้อง​ใช้​ช่าง​สาม​หมู่ บริการ​อัต​ลักษณ์​องค์กร​ด้าน​งาน​ช่าง​ไทย​ของ​ฟิจิ⁠ทัล​แยก​ชิ้น​งาน​ตาม​หมู่​ช่าง​ตั้งแต่​ขั้น​แบบ​ร่าง แล้ว​เขียน​แบบ​ที่​ระบุ​วัสดุ​และ​ขนาด​ให้​ช่าง​แต่ละ​หมู่​เสนอ​ราคา​ได้​ตรง​กัน

ให้ PHYGITAL AGENCY ช่วยต่อยอดเรื่องนี้สู่ผลลัพธ์จริง

ชิ้น​งาน​ของ​แบรนด์​ต้อง​ใช้​ช่าง​ไทย​กี่​หมู่ ควร​รู้​ก่อน​ขอ​ราคา​เจ้า​แรก

ทีม PHYGITAL AGENCY แยก​ชิ้น​งาน​ตาม​หมู่​ช่าง​ตั้ง​แต่​บรีฟ​แรก แล้ว​ทำ​แบบ​ร่าง​ที่​ช่าง​ทุก​เจ้า​ใช้​เสนอ​ราคา​บน​เงื่อนไข​เดียวกัน​ได้

PARANATH PANARATANA

WRITTEN BY

PARANATH PANARATANA

CHAIRMAN OF PHYGITAL AGENCY

ประธานกรรมการบริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด มีประสบการณ์ดูแลการตลาดที่ผสานโลกจริงและโลกออนไลน์เข้าด้วยกัน ตลอดจนเป็นที่ปรึกษาในการวินิจฉัยธุรกิจ อีกทั้งยังเคยทำงานในสายวิดีโอโปรดักชั่นและภาพยนตร์ไทยอีกด้วย