ข้ามไปเนื้อหาหลัก

ประวัติศาสตร์​การ​ค้า​ยุค​สำรวจ​โลก VOC กับ​ผู้​ถือ​หุ้น​ที่​รอ​บัญชี

อัปเดตล่าสุด 29 กันยายน 2569
เวลาอ่านประมาณ 12 นาที
ประวัติศาสตร์​การ​ค้า​ยุค​สำรวจ​โลก VOC กับ​ผู้​ถือ​หุ้น​ที่​รอ​บัญชี

KEY TAKEAWAYS

3 ประเด็น

บริษัท​อินเดีย​ตะวัน​ออก​ของ​ดัตช์ (VOC) ตั้ง​ขึ้น​ใน​ปี 1602 ด้วย​ทุน 6.4 ล้าน​กิลเดอร์ ตาม​กฎบัตร​ต้อง​ชำระ​บัญชี​และ​คืน​ทุน​ให้​ผู้​ถือ​หุ้น​เมื่อ​ครบ​สิบ​ปี

เว้น​แต่​ผู้​ถือ​หุ้น​เลือก​ลงทุน​ต่อ​ใน​บริษัท​ชุด​ใหม่

พอ​ถึง​ปี 1612 สภา​ฐานันดร​แห่ง​สาธารณรัฐ​ดัตช์​อนุญาต​ให้​บริษัท​ไม่​ต้อง​ชำระ​บัญชี

ทุน​จึง​กลาย​เป็น​ทุน​ถาวร​โดย​ผู้​ถือ​หุ้น​ไม่​ได้​ตกลง​ด้วย ก่อน​หน้า​นั้น​บริษัท​จ่าย​ปันผล​ส่วน​ใหญ่​เป็น​เครื่อง​เทศ ซึ่ง​ผู้​ถือ​หุ้น​จำนวน​มาก​ไม่​ยอมรับ

ผู้​ถือ​หุ้น​รณรงค์​ด้วย​ใบปลิว​ใน​ปี 1621-1622 ให้​เปิด​บัญชี​ก่อน​ต่อ​กฎบัตร

บริษัท​ได้​กฎบัตร​ใหม่​พร้อม​สัญญา​ว่า​จะ​ให้​คณะ​กรรมการ​ผู้​ถือ​หุ้น​ร่าง​บัญชี​เผย​แพร่ แต่​งาน​วิจัย​บอก​ว่า​กรรมการ​บริษัท​ขัด​ขวาง​จน​คณะ​กรรมการ​ชุด​นั้น​เลิก​ไป​เอง

บริษัท​อินเดีย​ตะวัน​ออก​ของ​ดัตช์ (VOC) ตั้ง​ปี 1602 สัญญา​คืน​ทุน​และ​เปิด​บัญชี​เมื่อ​ครบ​สิบ​ปี แต่​ไม่​ได้​ทำ​ตาม งาน​วิจัย​จาก​เนเธอร์แลนด์​เล่า​ว่า​ผู้​ถือ​หุ้น​รอ​บัญชี​นาน​กว่า​สอง​ทศวรรษ

ผู้​ลงชื่อ​ซื้อ​หุ้น​ชุด​แรก​ของ​บริษัท​อินเดีย​ตะวัน​ออก​ของ​ดัตช์​ใน​ปี 1602 ได้​รับคำ​สัญญา​ใน​กฎบัตร​ว่า​ครบ​สิบ​ปี​บริษัท​จะ​ชำระ​บัญชี​และ​คืน​ทุน พวก​เขา​ไม่​ได้​รับ​สิ่ง​นั้น​ตาม​กำหนด งาน​วิจัย The Formative Years of the Modern Corporation ของ Oscar Gelderblom, Abe de Jong และ Joost Jonker (ฉบับ​เอกสาร​วิจัย ERIM มิถุนายน 2012 ซึ่ง​ต่อ​มาตี​พิมพ์​ใน Journal of Economic History ปี 2013) ไล่​บัญชี​การ​เงิน​ของ​บริษัท​ช่วง​ยี่สิบ​ปี​แรก และ​พบ​ว่า​ลักษณะ​ของ​บริษัท​มหาชน​ที่​คน​ยกย่อง​กัน​ภาย​หลัง เกิด​จาก​การ​แก้​ปัญหา​ที​ละ​เรื่อง ไม่​ได้​ออกแบบ​ไว้​ตั้งแต่​ต้น เรื่อง​ที่​เจ้าของ​ธุรกิจ​รับ​หุ้น​ส่วน​วัน​นี้​ได้​ประโยชน์​ที่สุด คือ​คำ​สัญญา​ข้อ​ไหน​ใน​ข้อ​ตกลง​ที่​ทำให้​ความ​ไว้ใจ​พัง​เมื่อ​ทำ​ไม่​ได้

จาก​กอง​เรือ​หลาย​เมือง​สู่​บริษัท​เดียว

งาน​วิจัย​เล่า​ว่า​ตั้งแต่​ปี 1595 พ่อค้า​จาก​สาธารณรัฐ​ดัตช์​ส่ง​กอง​เรือ​ไป​ค้าขาย​กับ​เอเชีย​แยก​กัน​เป็น​ราย​เที่ยว รวม 80 ลำ​ใน​เจ็ด​ปี จาก​อัมสเตอร์ดัม มิด​เดิ​ลบ​วร์ก และ​รอต​เท​อร์​ดาม ผล​ตอบแทน​สูง​จน​ผู้​ลงทุน​ยอม​ย้าย​เงิน​จาก​เที่ยว​หนึ่ง​ไป​อีก​เที่ยว​ได้​ง่าย แต่​การ​แข่ง​กันเอง​ระหว่าง​เมือง​ทำให้​ฝ่าย​ดัตช์​อ่อนแอ​เมื่อ​เจอ​คู่​แข่ง​จาก​สเปน โปรตุเกส และ​อังกฤษ สภา​ฐานันดร (Estates General) จึง​รวม​บริษัท​เหล่า​นี้​เป็น​บริษัท​เดียว​ใน​ปี 1602

ข้อ​กำหนด​ตอน​ตั้ง​บริษัท ราย​ละเอียด​ใน​งาน​วิจัย
กฎบัตร​และ​สิทธิ​ผูกขาด 21 ปี ให้​โดย​สภา​ฐานันดร ซึ่ง​คุม​บริษัท​เต็ม​ที่
ทุน 6.4 ล้าน​กิลเดอร์ ผู้​ถือ​หุ้น​จ่าย​เป็น​สี่​งวด งวด​สุดท้าย​ใน​ฤดู​ใบไม้​ร่วง​ปี 1606 มี​เพียง 8.3 เปอร์เซ็นต์​ของ​ทุน
อายุ​ของ​ทุน ครบ​สิบ​ปี​ชำระ​บัญชี​และ​คืน​ทุน เว้น​แต่​ผู้​ถือ​หุ้น​เลือก​ลง​ต่อ​ใน​บริษัท​ชุด​ที่​สอง
โครงสร้าง หก​สำนักงาน​ใน​หก​เมือง​ท่า แต่ละ​แห่ง​จัด​เรือ จ้าง​คน ขาย​สินค้า และ​จ่าย​บิล​เอง ภาย​ใต้​คณะ​กรรมการ​กลาง 17 คน (Heren XVII)
ผู้​จ่าย​เงิน​งวด​ก่อน​กำหนด ได้​ดอกเบี้ย 8 เปอร์เซ็นต์​จนกว่า​กอง​เรือ​จะ​ออก

ผู้​วิจัย​สรุป​ว่า​บริษัท​เปลี่ยน​วิธี​ปกครอง​การ​ค้า​กับ​เอเชีย แต่​ไม่​ได้​เปลี่ยน​โครงสร้าง​การ​เงิน บริษัท​ยัง​คิด​เงิน​ทุน​เหมือน​เงิน​หมุนเวียน ใช้​ราย​ได้​ของกอง​เรือ​หนึ่ง​ไป​จัด​กอง​เรือ​ถัด​ไป ทุน​ก้อน​นี้​จึง​ไม่​ได้​กัน​ไว้​สร้าง​ป้อม​หรือ​โกดัง​ระยะ​ยาว

หก​สำนักงาน​ตรวจ​บัญชี​กันเอง​อย่างไร

เชิงอรรถ​ใน​งาน​วิจัย​อ้าง​มติ​ของ​กรรมการ​บริษัท​วัน​ที่ 26 พฤษภาคม 1606 ให้​สำนักงาน​แต่ละ​เมือง​ตรวจ​บัญชี​ของ​กัน​และ​กัน และ​มติ​วัน​ที่ 4 สิงหาคม 1608 ให้​ส่ง​รายงาน​ถึงกัน​ทุก​เดือน การ​ตรวจ​กันเอง​ภายใน​เกิด​ขึ้น​เร็ว แต่​เป็นการ​ตรวจ​ระหว่าง​กรรมการ​ด้วย​กัน ผู้​ถือ​หุ้น​ที่​อยู่​ข้าง​นอก​ไม่​ได้​เห็น​รายงาน​เหล่า​นี้

ทุน​สิบ​ปี​ที่​ไม่​ได้​คืน​ตาม​กำหนด

ปัญหา​เริ่ม​จาก​เงื่อนไข​สิบ​ปี​เอง Cornelis Matelieff de Jonge ผู้​บัญชาการ​กอง​เรือ​ชุด​ที่​สอง​ของ​บริษัท ซึ่ง​กลับ​ถึง​สาธารณรัฐ​ใน​ปี 1608 เห็น​ว่าการ​ชำระ​บัญชี​ตาม​กำหนด​สร้าง​ความ​ขัด​แย้ง​ที่​แก้​ไม่​ได้ ผู้​ถือ​หุ้น​ชุด​แรก​ไม่​อยาก​ให้​บริษัท​ลงทุน​หนัก​ใน​สิ่ง​ที่​จะ​ไม่มี​ค่า​เมื่อ​ครบ​ปี 1612 ส่วน​ผู้​ลงทุน​ชุด​ใหม่​ก็​ไม่​อยาก​ลง​ใน​บริษัท​ชุด​ที่​สอง ถ้า​ชุด​แรก​ยัง​ตั้ง​หลัก​ใน​เอเชีย​ไม่​ได้ เขา​จึง​เสนอ​ให้​สภา​ฐานันดร​ยกเลิก​การ​ชำระ​บัญชี แล้ว​ทำให้​บริษัท​เป็น​กิจการ​ถาวร

ข้อ​เสนอ​นี้​รั่ว​ออก​ไป ใน​เดือน​พฤษภาคม 1609 Isaac Lemaire อดีต​กรรมการ​ที่​ลา​ออก​จาก​คณะ​กรรมการ​ตั้งแต่​ปี 1605 ยื่น​คำร้อง​ว่าการ​ไม่​ชำระ​บัญชี​ผิด​กฎหมาย ไม่​เหมาะ​สม และ​ไม่​เป็น​ธรรม​กับ​ผู้​ถือ​หุ้น เขา​เตือน​ว่า​ถ้า​ไม่มี​ปันผล ไม่มี​บัญชี​ฉบับ​เต็ม และ​ไม่​ชำระ​บัญชี จะ​ไม่มี​นัก​ลงทุน​คน​ไหน​ลงเงิน​ใน​บริษัท​ชุด​ต่อ​ไป งาน​วิจัย​บันทึก​ด้วย​ว่า​หลัง​จาก​นั้น Lemaire เข้าไป​เก็ง​กำไร​ขา​ลง​กับ​หุ้น​ของ​บริษัท จน​ได้​ชื่อ​เสียง​ไม่​ดี แต่​ผู้​วิจัย​ยัง​เห็น​ว่า​คำร้อง​ของ​เขา​เป็น​ข้อ​โต้​แย้ง​ทาง​กฎหมาย​ที่​ฟัง​ขึ้น

สภา​ฐานันดร​ตัดสิน​อย่างไร

ใน​เดือน​กรกฎาคม 1612 สภา​ฐานันดร​อนุญาต​อย่าง​เป็น​ทางการ​ให้​บริษัท​ไม่​ต้อง​ชำระ​บัญชี​ตาม​กำหนด​ปี​นั้น งาน​วิจัย​ชี้​ผล​ที่​ตาม​มาส​อง​ชั้น ชั้น​แรก ผู้​ถือ​หุ้น​ถูก​บังคับ​ให้​ทิ้ง​เงิน​ไว้​ใน​บริษัท​ต่อ​โดย​ไม่มี​กำหนด ชั้น​ที่​สอง บริษัท​ระดม​ทุน​เพิ่ม​ไม่​ได้​อีก เพราะ​นัก​ลงทุน​ที่​เพิ่ง​ถูก​เมิน​จะ​ไม่​ลงเงิน​ใหม่ ถ้า​ไม่​ได้​หลัก​ประกัน​ว่า​ข้อ​ใน​กฎบัตร​จะ​ถูก​ทำ​ตาม ผู้​วิจัย​สรุป​ว่า​ความ​เป็น​กิจการ​ถาวร​ต้อง​แลก​กับ​แรง​กดดัน​ทางการ​เงิน​ที่​หนัก​ขึ้น

ปันผล​เป็น​เครื่อง​เทศ

ก่อน​การ​ตัดสิน​ปี 1612 กรรมการ​พยายาม​ลด​เสียง​ค้าน​ด้วย​การ​ประกาศ​ปันผล ระหว่าง​ปี 1610-1612 บริษัท​ประกาศ​ปันผล​รวม 162.5 เปอร์เซ็นต์​ของ​ทุน หรือ 10.4 ล้าน​กิลเดอร์ ผู้​วิจัย​คำนวณ​ว่า​เท่ากับ​คืน​ทุน​ครบ​บวก​ดอกเบี้ย​ตลาด​ปี​ละ 6.25 เปอร์เซ็นต์​ของ​ทุก​ปี​ที่​เงิน​ถูก​ผูก​ไว้ แต่​บริษัท​ไม่มี​เงินสด​พอ ปันผล​ส่วน​ใหญ่​จึง​จ่าย​เป็น​เครื่อง​เทศ ตี​ราคา​ตาม​ราคา​ทางการ​ของ​บริษัท​เอง

ช่วง​เวลา การ​จ่าย​ปันผล​ตาม​งาน​วิจัย
สิงหาคม-กันยายน 1610 ประกาศ 125 เปอร์เซ็นต์​เป็น​ดอก​จันทน์​เทศ (mace) หรือ​เงิน ตาม​ด้วย 7.5 เปอร์เซ็นต์​เป็น​เงิน
ถึง​พฤศจิกายน 1612 สำนักงาน​เซ​ลัน​ด์​จ่าย​เป็น​ของ​ได้​เพียง 0.5 ล้าน​กิลเดอร์ หรือ 38.5 เปอร์เซ็นต์​ของ​ทุน​สำนักงาน​นั้น
ประมาณ​ทั้ง​บริษัท​ถึง​สิ้น​ปี 1612 ปันผล​ที่​จ่าย​เป็น​ของ​ไม่​เกิน​ราว 2.5 ล้าน​กิลเดอร์ แทบ​ไม่​ถึง​หนึ่ง​ใน​สี่​ของ​ยอด​ประกาศ
หลัง​ปี 1612 คน​ที่​ไม่​รับ​เครื่อง​เทศ​ได้​เงินสด 50 เปอร์เซ็นต์ ที่​เหลือ​แบ่ง​จ่าย 42.5 เปอร์เซ็นต์​ใน​ปี 1613 และ 62.5 เปอร์เซ็นต์​เป็น​เงิน​หรือ​ลูก​จันทน์​เทศ​ใน​ปี 1616

ผู้​วิจัย​เขียน​ว่าการ​แบ่ง​จ่าย​ยืด​ยาว​แบบ​นี้​เท่ากับ​บังคับ​ให้​ผู้​ถือ​หุ้น​นำ​กำไร​กลับ​ไป​ลงทุน​ต่อ​เป็น​เวลา​ไม่​แน่นอน

ทำไม​ผู้​ถือ​หุ้น​ไม่​ยอมรับ​เครื่อง​เทศ

งาน​วิจัย​ไม่​ได้​อ้าง​คำ​อธิบาย​จาก​ปาก​ผู้​ถือ​หุ้น บอก​แค่​ว่า​ผู้​ถือ​หุ้น​ปฏิเสธ และ​การ​ปฏิเสธ​นั้น​ทิ้ง​หนี้​ก้อน​ใหญ่​ไว้​กับ​บริษัท ข้อ​ที่​อ่าน​ได้​จาก​ตัวเลข​คือ​เครื่อง​เทศ​ถูก​ตี​ราคา​ด้วย​ราคา​ทางการ​ของ​บริษัท​เอง ผู้​ถือ​หุ้น​ที่​รับ​ไป​ต้อง​ขาย​ต่อ​เอง​ใน​ตลาด ซึ่ง​ราคา​อาจ​ไม่​เท่า​ที่​บริษัท​ตั้ง ธุรกิจ​วัน​นี้​ที่​ตอบแทน​หุ้น​ส่วน​เป็น​สินค้า​หรือ​บัตร​กำนัล​แทน​เงิน เจอ​คำถาม​เดียวกัน​ว่า​ใคร​เป็น​คน​ตั้ง​ราคา​ของ​ที่​ใช้​จ่าย​แทน​เงิน

ใบปลิว​ของ​ผู้​ถือ​หุ้น​ก่อน​ต่อ​กฎบัตร

กฎบัตร​ฉบับ​แรก​มีอายุ 21 ปี ครบ​กำหนด​ปลาย​ปี 1622 งาน​วิจัย​เล่า​ว่า​ผู้​ถือ​หุ้น​ที่​ไม่​พอใจ​รณรงค์​ด้วย​ใบปลิว​อย่าง​จริงจัง​และ​ไม่​เคย​มี​มา​ก่อน​ใน​ปี 1621-1622 ขอ​ให้​สภา​ฐานันดร​ไม่​ต่อ​กฎบัตร​จนกว่า​บริษัท​จะ​เปิด​เผย​บัญชี และ​ขอ​ข้อ​กำหนด​ใหม่​ที่​ให้​ผู้​ถือ​หุ้น​มี​เสียง​ใน​นโยบาย​มาก​ขึ้น ผู้​วิจัย​เห็น​ว่า​ฝ่าย​ผู้​ถือ​หุ้น​มี​เหตุผล​และ​กฎหมาย​อยู่​ข้าง​ตัว แต่​บริษัท​ได้​สิ่ง​ที่​ต้องการ

เหตุการณ์ สิ่ง​ที่​เกิด​ขึ้น​ตาม​งาน​วิจัย
มีนาคม 1623 หนี้​ของ​หก​สำนักงาน​รวม​กัน​เกิน 8 ล้าน​กิลเดอร์ ส่วน​ใหญ่​ใช้​ขยาย​งาน​ใน​เอเชีย
ธันวาคม 1622 ได้​กฎบัตร​ใหม่ อายุ 21 ปี เริ่ม​มกราคม 1623
เงื่อนไข​ที่​สัญญา ให้​คณะ​กรรมการ​ผู้​ถือ​หุ้น​ร่าง​บัญชี​เพื่อ​เผย​แพร่
ผล​จริง กรรมการ​บริษัท โดย​มี​สภา​ฐานันดร​แห่ง​ฮอลแลนด์​หนุน ขัด​ขวาง​งาน​ของ​คณะ​กรรมการ​จน​ผ่าน​ไป​หลาย​ปี คณะ​กรรมการ​จึง​เลิก​ไป​เอง

งาน​วิจัย​อธิบาย​แรง​จูงใจ​ของ​กรรมการ​ไว้​ตรง ๆ ตอน​นั้น​กรรมการ​ยัง​รับ​ผิด​ชอบ​หนี้​ของ​บริษัท​เป็นการ​ส่วน​ตัว หนี้ 8 ล้าน​กิลเดอร์​ถ้า​ถูก​เปิด​เผย​พร้อม​บัญชี​อาจ​ทำให้​กรรมการ​ล้ม​ละลาย​ทั้ง​คณะ การ​ไม่​ให้​บัญชี​ออก​ไป​และ​การ​ปฏิเสธ​ความ​รับ​ผิด​ส่วน​ตัว​จึง​สำคัญ​ที่สุด​สำหรับ​พวก​เขา

ลักษณะ​บริษัท​มหาชน​มา​ครบ​เมื่อไร

ผู้​วิจัย​นับ​ห้า​ลักษณะ​ที่​ตำรา​ยุค​หลัง​ถือ​เป็น​บริษัท​สมัย​ใหม่ VOC มี​การ​แยก​เจ้าของ​กับ​ผู้​บริหาร และ​หุ้น​ที่​โอน​ได้ ตั้งแต่​ต้น ส่วน​ทุน​ถาวร​ได้​ใน​ปี 1612 และ​ความ​รับ​ผิด​จำกัด​ของ​กรรมการ​ได้​ใน​ปี 1623 รวม​ถึง​สถานะ​นิติบุคคล​ที่​ตาม​มา รวม​เวลา​ราว​ยี่สิบ​ปี ข้อ​สรุป​ของ​งาน​วิจัย​คือ​ทั้ง​ห้า​ข้อ​ไม่​ได้​มา​เป็น​ชุด​เดียว แต่​เกิด​จาก​แรง​เสียด​ทาน​ระหว่าง​ข้อ​จำกัด​ทางการ​เงิน​กับ​ความ​ต้องการ​ของ​งาน โดย​ผู้​ถือ​หุ้น​และ​เจ้า​หนี้​ภายนอก​เป็น​แรง​ผลัก

อำนาจ​ของ​บริษัท​ใน​เอเชีย

เรื่อง​ผู้​ถือ​หุ้น​เป็น​ด้าน​เดียว​ของ​บริษัท​นี้ งาน​วิจัย​ชิ้น​เดียวกัน​บันทึก​ว่า​บริษัท​ได้​เงิน​อุดหนุน​จาก​สภา​ฐานันดร​แห่ง​เซ​ลัน​ด์​ใน​ปี 1606 เพื่อ​สร้าง​ป้อม​และ​ตั้ง​กอง​ทหาร​ใน​เอเชีย ในปี 1619 Jan Pietersz Coen ผู้​บริหาร​ของ​บริษัท​ยึด​ป้อม​จาการ์ตา​บน​เกาะ​ชวา​และ​เปลี่ยน​ชื่อ​เป็น​ปัตตาเวีย สอง​ปี​ต่อ​มา​เขา​เริ่ม​ยึด​หมู่​เกาะ​โมลุกกะ​เพื่อ​คุม​การ​ค้า​เครื่อง​เทศ ซึ่ง​ผู้​วิจัย​ใช้​คำ​ว่า​ทำ​สำเร็จ​ด้วย​การ​ปลด​ปล่อย​ความ​รุนแรง​อย่าง​หนัก

บทความ​นี้​เล่า​เฉพาะ​ความ​สัมพันธ์​ระหว่าง​บริษัท​กับ​ผู้​ถือ​หุ้น ซึ่ง​เป็น​สิ่ง​ที่​แหล่ง​หลัก​ศึกษา ผล​ของ​บริษัท​ต่อ​ผู้คน​ใน​ดิน​แดน​ที่​บริษัท​เข้าไป​มี​อำนาจ​เป็น​ประวัติศาสตร์​อีก​ด้าน​ที่​ต้อง​อ่าน​จาก​งาน​วิจัย​ที่​ศึกษา​เรื่อง​นั้น​โดยตรง การ​ยก​บริษัท​นี้​เป็น​ตัวอย่าง​เรื่อง​บัญชี​กับ​ผู้​ถือ​หุ้น​จึง​ไม่ใช่​การ​ยกย่อง​สิ่ง​ที่​บริษัท​ทำ​ใน​เอเชีย

บริษัท​อินเดีย​ตะวัน​ออก​ของ​อังกฤษ​ต่าง​กัน​อย่างไร

งาน​วิจัย​เทียบ​ไว้​สั้น ๆ ว่า​บริษัท​ฝั่ง​อังกฤษ (EIC) จัด​เงิน​ทุน​เป็น​ราย​เที่ยว​เรือ โดย​อ้าง​ตัวเลข​ของ K. N. Chaudhuri ว่า​ช่วง​ปี 1609-1612 จัด​เจ็ด​เที่ยว จ่าย​ปันผล​เฉลี่ย​เที่ยว​ละ 174 เปอร์เซ็นต์ และ​ใน​ปี 1613 บริษัท​อังกฤษ​เริ่ม​ให้​ผู้​ถือ​หุ้น​ผูก​เงิน​ไว้​แปด​ปี​ตาม​แบบ​ที่ VOC ทำ​ใน​ปี 1602 ทำให้​กรรมการ​ใช้​กำไร​สะสม​จัด​กอง​เรือ​ได้

ย้อน​ไป​ก่อน​ยุค​บริษัท​หุ้น​ส่วน วิธี​ทำ​บัญชี​แยก​กิจการ​แต่ละ​แห่ง​ที่​พ่อค้า​อิตาลี​ใช้​อยู่​ในประวัติศาสตร์​การ​ค้า​เรอ​เน​ซอง​ส์​อิตาลี ตำรา​บัญชี​คู่​ของ​ปา​ชิ​โอ​ลี ส่วน​เครือ​ข่าย​พ่อค้า​ที่​ส่ง​เครื่อง​เทศ​และ​สินค้า​มี​ค่า​ข้าม​ทวีป​ก่อน​หน้า​บริษัท​เหล่า​นี้ อยู่​ในประวัติศาสตร์​การ​ค้า​เส้น​ทาง​สายไหม ส่ง​ของ​ผ่าน​พ่อค้า​หลาย​ทอด

สิ่ง​ที่​สัญญา​กับ​หุ้น​ส่วน​และ​เวลา​ส่ง​มอบ

ข้อ​ร้อง​เรียน​ของ​ผู้​ถือ​หุ้น VOC แต่ละ​ข้อ​กลาย​เป็น​คำถาม​หนึ่ง​แถว​ด้าน​ล่าง เจ้าของ​ธุรกิจ​ใช้​ถาม​ตัว​เอง​ได้​ก่อน​รับ​เงิน​จาก​หุ้น​ส่วน​คน​แรก

ปัญหา​ที่​ผู้​ถือ​หุ้น VOC เจอ คำถาม​ที่​ข้อ​ตกลง​หุ้น​ส่วน​วัน​นี้​ต้อง​ตอบ
ทุน​สิบ​ปี​ถูก​เปลี่ยน​เป็น​ทุน​ถาวร​โดย​ไม่​ถาม​ผู้​ถือ​หุ้น ทุน​ผูก​ไว้​นาน​เท่าไร และ​ถ้า​จะ​ขยาย​เวลา​ต้อง​ได้​ความ​ยินยอม​จาก​ใคร
ปันผล​ประกาศ​สูง​แต่​จ่าย​เป็น​เครื่อง​เทศ​ตาม​ราคา​ที่​บริษัท​ตั้ง ปันผล​จ่าย​เป็น​เงินสด​เท่านั้น​หรือ​ไม่ ถ้า​จ่าย​เป็น​ของ ใคร​เป็น​คน​ตี​ราคา
เงินสด​ส่วน​ที่​เหลือ​แบ่ง​จ่าย​ยาว​หลาย​ปี ถ้า​บริษัท​เงินสด​ไม่​พอ ปันผล​ที่​ประกาศ​แล้ว​จ่าย​ภายใน​กี่​วัน
ผู้​ถือ​หุ้น​ไม่​เคย​เห็น​บัญชี​ฉบับ​เต็ม หุ้น​ส่วน​ขอ​ดู​บัญชี​ได้​บ่อย​แค่​ไหน และ​ได้​รายงาน​อะไร​เป็น​ประจำ
กรรมการ​ตรวจ​บัญชี​กันเอง​แต่​คนนอก​ไม่​เห็น ใคร​เป็น​ผู้​สอบ​บัญชี และ​รายงาน​ของ​ผู้​สอบ​ส่ง​ถึง​หุ้น​ส่วน​ทุก​คน​หรือ​ไม่

ธุรกิจ​ครอบครัว​ที่​หุ้น​ส่วน​เป็น​ญาติ​กัน​ก็​เจอ​คำถาม​เดียวกัน​เรื่อง​ทุน​ที่​ผูก​ไว้ ดู​ตัวอย่าง​ได้​ในธุรกิจ​ครอบครัว​รุ่น 3 ห้าง​หุ้น​ส่วน​เลิก​เมื่อ​หุ้น​ส่วน​เสีย​ชีวิต และ​บท​ต่อ​ไป​ของ​ชุด​นี้​ย้าย​จาก​เรื่อง​ทุน​ไป​เรื่อง​การ​ผลิต ในประวัติศาสตร์​การ​ค้า​ปฏิวัติ​อุตสาหกรรม มาตรฐาน​เกลียว​น็อต

หุ้น​ส่วน​ขอ​ดู​บัญชี​แล้ว​เจ้าของ​ไม่​อยาก​ให้​ดู ควร​ทำ​อย่างไร

ย้อน​ดู​ก่อน​ว่า​ข้อ​ตกลง​เขียน​สิทธิ​นี้​ไว้​หรือ​ไม่ ถ้า​ไม่​ได้​เขียน ความ​ขัด​แย้ง​จะ​คล้าย​กรณี VOC คือ​ฝ่าย​หนึ่ง​ถือว่า​เป็น​สิทธิ อีก​ฝ่าย​ถือว่า​เป็น​ดุลยพินิจ ทาง​ที่​ลด​ความ​เสีย​หาย​คือ​กำหนด​รายงาน​มาตรฐาน​ที่​ส่ง​ให้​ทุก​คน​ตาม​รอบ แล้ว​แยก​ข้อมูล​ที่​เปิด​ไม่​ได้​จริง เช่น​ราคา​ต้นทุน​จาก​คู่​ค้า​บาง​ราย ออก​เป็น​รายการ​ที่​อธิบาย​เหตุผล​ไว้​ล่วง​หน้า

สรุป

บริษัท​อินเดีย​ตะวัน​ออก​ของ​ดัตช์​ตั้ง​ขึ้น​ใน​ปี 1602 จาก​การ​รวม​บริษัท​ค้า​เอเชีย​ของ​หลาย​เมือง ด้วย​ทุน 6.4 ล้าน​กิลเดอร์ และ​กฎบัตร​ที่​สัญญา​ชำระ​บัญชี​คืน​ทุน​เมื่อ​ครบ​สิบ​ปี งาน​วิจัย​ของ Gelderblom, de Jong และ Jonker แสดง​ว่า​ใน​ปี 1612 สภา​ฐานันดร​อนุญาต​ให้​บริษัท​ไม่​ต้อง​ชำระ​บัญชี ปันผล 162.5 เปอร์เซ็นต์​ที่​ประกาศ​ใน​ปี 1610-1612 จ่าย​เป็น​เครื่อง​เทศ​เป็น​ส่วน​ใหญ่​และ​ผู้​ถือ​หุ้น​จำนวน​มาก​ปฏิเสธ เงินสด​ที่​เหลือ​แบ่ง​จ่าย​ยาว​ถึง​ปี 1616 ในปี 1621-1622 ผู้​ถือ​หุ้น​รณรงค์​ให้​เปิด​บัญชี​ก่อน​ต่อ​กฎบัตร บริษัท​ได้​กฎบัตร​ใหม่​พร้อม​สัญญา​ให้​คณะ​กรรมการ​ผู้​ถือ​หุ้น​ร่าง​บัญชี แต่​กรรมการ​ขัด​ขวาง​จน​คณะ​กรรมการ​เลิก​ไป ขณะ​ที่​หนี้​เกิน 8 ล้าน​กิลเดอร์​ใน​เดือน​มีนาคม 1623 บริษัท​เดียวกัน​ใช้​กำลัง​ใน​เอเชีย​จน​ผู้​วิจัย​บรรยาย​ว่า​เป็น​ความ​รุนแรง​อย่าง​หนัก สำหรับ​เจ้าของ​ธุรกิจ​ที่​รับ​หุ้น​ส่วน​วัน​นี้ ข้อ​ตกลง​ต้อง​ตอบ​ให้​ชัด​เรื่อง​ระยะ​ผูก​ทุน รูป​แบบ​ปันผล กำหนด​จ่าย สิทธิ​ดู​บัญชี และ​ผู้​สอบ​บัญชี

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Vereenigde Oostindische Compagnie ภาษา​ดัตช์ แปล​ว่า​บริษัท​อินเดีย​ตะวัน​ออก​ที่​รวม​กัน ชื่อ​บอก​ที่มา​ว่า​เกิด​จาก​การ​รวม​บริษัท​ค้า​เอเชีย​ของ​หลาย​เมือง

งาน​วิจัย​ที่​ใช้​ใน​บท​นี้​เลี่ยง​การ​ตัดสิน​แบบ​นั้น และ​แสดง​ว่า​ลักษณะ​สำคัญ​ของ​บริษัท​มหาชน​มา​ครบ​ที​ละ​ข้อ​ใน​ช่วง​ราว​ยี่สิบ​ปี ไม่​ได้​มี​พร้อม​กัน​ตั้งแต่​วัน​ตั้ง​บริษัท

ตัวเลข​นั้น​เป็น​ยอด​ที่​ประกาศ ส่วน​ใหญ่​จ่าย​เป็น​เครื่อง​เทศ​ตาม​ราคา​ที่​บริษัท​ตั้ง และ​เงินสด​บาง​ส่วน​แบ่ง​จ่าย​ยาว​ไป​ถึง​ปี 1616 เงิน​ที่​ผู้​ถือ​หุ้น​ได้​จริง​เมื่อไร​และ​เท่าไร​จึง​ต่าง​จาก​ยอด​ประกาศ​มาก

ไม่ใช่​ใน​ช่วง​ที่​งาน​วิจัย​ศึกษา คณะ​กรรมการ​ผู้​ถือ​หุ้น​ที่​บริษัท​สัญญา​ไว้​ใน​กฎบัตร​ปี 1622 ถูก​ขัด​ขวาง​จน​เลิก​ไป​หลัง​ผ่าน​ไป​หลาย​ปี

ใช้​กับ​ข้อ​ตกลง​ระหว่าง​หุ้น​ส่วน​ได้​ตรง เรื่อง​ระยะ​เวลา​ผูก​ทุน วิธี​จ่าย​ปันผล และ​สิทธิ​ดู​บัญชี ควร​เขียน​ให้​ชัด​ตั้งแต่​วัน​แรก แล้ว​ให้​นัก​กฎหมาย​หรือ​ผู้​สอบ​บัญชี​ตรวจ​ถ้อยคำ​ก่อน​ลง​นาม

PHYGITAL INSIGHT

PHYGITAL AGENCY เรียบ​เรียง​รายงาน​ผล​ประกอบ​การ​ให้​ลูกค้า​ที่​มี​หุ้น​ส่วน​หรือ​นัก​ลงทุน​ราย​ย่อย โดย​ยึด​คำร้อง​ของ Lemaire เป็น​เช็​กลิสต์ คือ​ทุก​ฉบับ​ต้อง​ตอบ​สาม​เรื่อง ปันผล​ปี​นี้​จ่าย​เท่าไร​และ​จ่าย​เป็น​อะไร บัญชี​ฉบับ​เต็ม​ดู​ได้ที่​ไหน และ​เงื่อนไข​การ​ถอนทุน​ยัง​เหมือน​ที่​ตกลง​ไว้​หรือ​เปลี่ยน​ไป รายงาน​ที่​ตอบ​ครบ​สาม​ข้อ​ทุกร​อบ​ช่วย​ให้​หุ้น​ส่วน​ไม่​ต้อง​รอ​ฟัง​ข่าว​จาก​คน​อื่น บริการ​จัด​ทำ​สิ่ง​พิมพ์​ของ​ฟิจิ⁠ทัล​ออกแบบ​รายงาน​ราย​ไตรมาส​หรือ​ราย​ปี​ทั้ง​ฉบับ​พิมพ์​และ​ไฟล์ PDF ให้​ทีม​บัญชี​เติม​ตัวเลข​เอง​ได้​ทุกร​อบ

ให้ PHYGITAL AGENCY ช่วยต่อยอดเรื่องนี้สู่ผลลัพธ์จริง

หุ้น​ส่วน​ของ​คุณ​เห็น​บัญชี​เต็ม​ครั้ง​ล่าสุด​เมื่อไร

ทีม PHYGITAL AGENCY ออกแบบ​รายงาน​ผล​ประกอบ​การ​ราย​ไตรมาส​ที่​ตอบ​เรื่อง​ปันผล บัญชี และ​เงื่อนไข​ทุน​ครบ​ใน​เล่ม​เดียว แล้ว​ส่ง​แม่​แบบ​ให้​ทีม​บัญชี​เติม​ตัวเลข​เอง​ทุกร​อบ

PARANATH PANARATANA

WRITTEN BY

PARANATH PANARATANA

CHAIRMAN OF PHYGITAL AGENCY

ประธานกรรมการบริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด มีประสบการณ์ดูแลการตลาดที่ผสานโลกจริงและโลกออนไลน์เข้าด้วยกัน ตลอดจนเป็นที่ปรึกษาในการวินิจฉัยธุรกิจ อีกทั้งยังเคยทำงานในสายวิดีโอโปรดักชั่นและภาพยนตร์ไทยอีกด้วย