เจาะ​ทำเล​แม่ฮ่องสอน ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน 21 แห่ง​กับ​เกณฑ์ อพท.

แม่ฮ่องสอน​เป็น​จังหวัด​ภูเขา​ที่​ชุมชน​หลาย​แห่ง​จัดการ​ท่อง​เที่ยว​เอง และ​จังหวัด​บันทึก​ชุมชน​เหล่า​นี้​ไว้​เป็น​ราย​ชื่อ​แหล่ง​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน การ​ท่อง​เที่ยว​แบบ​นี้​มี​เกณฑ์​ประเมิน​ที่​ภาค​รัฐ​ใช้​อยู่​แล้ว ผู้​ประกอบ​การนำ​เที่ยว​ที่​จะ​พา​คณะ​เข้า​หมู่บ้าน​จึง​ใช้​เกณฑ์​นั้น​เป็น​รายการ​ตรวจ​ความ​พร้อม​ของ​ชุมชน​ได้ ก่อน​ตั้ง​ราคา​และ​เขียน​ราย​ละเอียด​โปรแกรม

บริษัท ฟิจิ⁠ทัล เอ​เจน​ซี จำกัด (PHYGITAL AGENCY) อ่านเกณฑ์​การ​พัฒนาการ​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน​ของ​ประเทศไทย ของ​องค์การ​บริหาร​การ​พัฒนา​พื้นที่​พิเศษ​เพื่อ​การ​ท่อง​เที่ยว​อย่าง​ยั่งยืน (อพท.) ความ​ยาว 128 หน้า คู่​กับ​ชุด​ข้อมูลแหล่ง​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน และนัก​ท่อง​เที่ยว ของ​สำนักงาน​การ​ท่อง​เที่ยว​และ​กีฬา​จังหวัด​แม่ฮ่องสอน

ชุด​ข้อมูล​ของ​จังหวัด​มี​แหล่ง​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน (Community Based Tourism: CBT) 21 แห่ง ทุก​แห่ง​มี​ช่อง​หมายเหตุ​บอก​สถานะ​การ​ประเมิน​มาตรฐาน​จาก​กรม​การ​ท่อง​เที่ยว

ชุมชน​บ้าน​แพม​บก​ใน​อำเภอ​ปาย​เป็น​แห่ง​เดียว​ที่​ชุด​ข้อมูล​ระบุ​ว่า​อยู่​ระหว่าง​ขอรับ​การ​ประเมิน อีก 20 แห่ง​ระบุ​ว่า​ยัง​ไม่​ได้​รับ​การ​ประเมิน

แหล่ง​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน​ใน​แม่ฮ่องสอน​ขาย​จุด​เด่น​อะไร

ช่อง​ความ​โดด​เด่น​ใน​ชุด​ข้อมูล​ของ​จังหวัด​แบ่ง​ได้​เป็น​สาม​กลุ่ม กลุ่ม​แรก​คือ​วิถี​ชีวิต​และ​วัฒนธรรม​ของ​ชุมชน​กลุ่ม​ชาติพันธุ์​ต่าง ๆ เช่น​ชุมชน​ไท​ใหญ่​บ้าน​เมือง​ปอน​ที่​ยัง​รักษา​บ้าน​เรือน​ทรง​ดั้งเดิม กลุ่ม​ที่​สอง​คือ​ธรรมชาติ​และ​เดิน​ป่า เช่น​น้ำตก ถ้ำ​แม่​ละ​นา และ​แหล่ง​กล้วยไม้​ใน​ตำบล​ห้วย​ปู​ลิง กลุ่ม​ที่​สาม​คือ​งาน​ฝีมือ​และ​ผลผลิต เช่น​ผ้า​ทอ​ขน​แกะ​ของ​บ้าน​ห้วย​ห้อม และ​การ​ย้อม​ผ้า​สี​ธรรมชาติ​ของ​บ้าน​ห้วย​แก้ว​บน ผู้​ประกอบ​การ​ควร​เลือก​ชุมชน​จาก​กลุ่ม​ที่​ตรง​กับ​ลูกค้า​ของ​ตน

ชุมชน​ใด​ใน​ราย​ชื่อ​ที่​เพิ่ง​เริ่ม​เตรียม​ความ​พร้อม

ช่อง​ความ​โดด​เด่น​ของ​ชุด​ข้อมูล​ระบุ​สถานะ​ของ​สาม​ชุมชน​ใน​อำเภอ​แม่สะเรียง​และ​สบ​เมย​ไว้​ต่าง​จาก​แห่ง​อื่น บ้าน​ท่า​ตาฝั่ง​เป็น​หมู่บ้าน​เครือ​ข่าย​การ​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน​เดิม​ที่​มี​เป้า​หมาย​รื้อฟื้น​และ​เตรียม​ความ​พร้อม​ใหม่​เพื่อ​เชื่อม​เส้น​ทาง​กับ​บ้าน​สบ​เมย บ้าน​สบ​เมย​เป็น​บ้าน​เป้า​หมาย​ใหม่​ที่​ผ่าน​การ​สำรวจ​ศักยภาพ​เบื้อง​ต้น​แล้ว และ​บ้าน​ป่า​แป๋​มี​เป้า​หมาย​ดำเนิน​งาน​ร่วม​กับ​โครงการ​หลวง​เพื่อ​เชื่อม​เครือ​ข่าย​ชุม​ชน​ละ​เวือะ​กับ​บ้าน​ดง อำเภอ​แม่ลาน้อย ผู้​ประกอบ​การ​ที่​อยาก​เปิด​เส้น​ทาง​ใหม่​ร่วม​กับ​ชุมชน​ตั้งแต่​ต้น​ควร​เริ่ม​คุย​กับ​กลุ่ม​เหล่า​นี้ ส่วน​ผู้​ที่​ต้องการ​ชุมชน​ที่​รับ​คณะ​ได้​ทันที​ควร​ถาม​ประสบการณ์​รับ​นัก​ท่อง​เที่ยว​ของ​แต่ละ​กลุ่ม​ก่อน

อพท. นำ​เกณฑ์​ที่​ศึกษา​จาก​แนวทาง Global Sustainable Tourism Criteria (GSTC) มาท​ดล​อง​ใช้​ตั้งแต่​ปี 2555 ปรับปรุง​สอง​ครั้ง​ใน​ปี 2556 และ 2558 และ​ทดลอง​กับ​ชุมชน​ต้นแบบ 14 แห่ง​ใน​ปี 2557 ก่อน​เผย​แพร่​ฉบับ​ที่​ใช้​อยู่ บทนำ​ของ​เล่ม​วาง​หลัก​การ​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน​ไว้ 10 ข้อ ได้แก่ ชุมชน​เป็น​เจ้าของ ชาว​บ้าน​มี​ส่วน​ร่วม​กำหนด​ทิศทาง​และ​ตัดสิน​ใจ ส่ง​เสริม​ความ​ภาค​ภูมิใจ ยก​ระดับ​คุณภาพ​ชีวิต ยั่งยืน​ด้าน​สิ่ง​แวดล้อม คง​เอกลักษณ์​และ​วัฒนธรรม​ท้อง​ถิ่น ก่อ​ให้​เกิด​การ​เรียน​รู้​ระหว่าง​คน​ต่าง​วัฒนธรรม เคารพ​วัฒนธรรม​ที่​แตก​ต่าง​และ​ศักดิ์ศรี​ความ​เป็น​มนุษย์ เกิด​ผล​ตอบแทน​ที่​เป็น​ธรรม​แก่​คน​ท้อง​ถิ่น และ​กระจาย​ราย​ได้​สู่​สาธารณประโยชน์​ของ​ชุมชน

ด้าน​ที่ 5 แยก​เป็น​สอง​หมวด คือ​คุณภาพ​สิ่ง​อำนวย​ความ​สะดวก​และ​บริการ 4 เป้าประสงค์ กับ​การเต​รี​ยม​ความ​พร้อม​เรื่อง​ความ​ปลอดภัย 4 เป้าประสงค์

เกณฑ์​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน​ของ อพท. มี​กี่​ข้อ

มี 5 ด้าน รวม 29 เป้าประสงค์ ตาม​รายการ​ใน​บทนำ​และ​ใบ​สรุป​คะแนน​ท้าย​เล่ม ด้าน​ที่​มี​เป้าประสงค์​มาก​ที่สุด​คือ​การ​บริหาร​จัดการ 9 ข้อ รอง​ลง​มา​คือ​คุณภาพ​บริการ​และ​ความ​ปลอดภัย 8 ข้อ แต่ละ​เป้าประสงค์​มี​เกณฑ์​ย่อย และ​เกณฑ์​ย่อย​แต่ละ​ข้อ​มี​ข้อ​การ​ประเมิน​ให้​ผู้​ตรวจ​ทำ​เครื่องหมาย หน้าที่​อธิบาย​วิธี​ใช้​ใน​ส่วน​ที่ 2 ของ​เล่ม​เขียน​ว่า​มี 28 เป้าประสงค์ ซึ่ง​ไม่​ตรง​กับ​รายการ 29 ข้อ​ที่​พิมพ์​ไว้​ใน​เล่ม​เดียวกัน ผู้​ที่​อ้าง​ตัวเลข​นี้​ควร​นับ​จาก​รายการ​เอง

ผู้​ตรวจ​ประเมิน​ทำ​เครื่องหมาย​ข้อ​การ​ประเมิน​ที่​ชุมชน​มี​คุณสมบัติ​ตรง แล้ว​แปลง​เป็น​คะแนน 0-4 ต่อ​เกณฑ์ เช่น​เกณฑ์​ที่​มี​ข้อ​การ​ประเมิน 4 ข้อ ได้ 4 คะแนน​เมื่อ​ครบ​ทั้ง 4 ข้อ และ 0 คะแนน​เมื่อ​ไม่มี​ข้อ​ใด​เลย จาก​นั้น​รวม​คะแนน​ราย​ด้าน หาร​ด้วย​จำนวน​เป้าประสงค์​ของ​ด้าน​นั้น และ​อ่าน​ผล​ตาม​ตาราง​นี้

ผล​ของ​แต่ละ​ด้าน​แสดง​บน​กราฟ​ใย​แมงมุม เพื่อ​ให้​ชุมชน​และ​หน่วย​งาน​พี่​เลี้ยง​เห็น​ว่า​ด้าน​ใด​ต้อง​เสริม

ผล​ประเมิน​ระดับ​ดี​เยี่ยม​ต้อง​ได้​คะแนน​เท่าไร

ต้อง​ได้​คะแนน​เฉลี่ย​ของ​ด้าน​นั้น​ตั้งแต่ 3.01 ขึ้น​ไป​จาก​คะแนน​เต็ม 4 ตัวอย่าง​เช่น​ด้าน​ที่ 5 มี 8 เป้าประสงค์ คะแนน​เต็ม​รวม 32 ชุมชน​ที่​ได้​คะแนน​รวม​ด้าน​นี้ 25 คะแนน จะ​ได้​ค่า​เฉลี่ย 3.125 ซึ่ง​อยู่​ใน​ระดับ​ดี​เยี่ยม ส่วน​ชุมชน​ที่​ได้ 24 คะแนน​จะ​ได้ 3.00 และ​อยู่​ใน​ระดับ​ดี ผล​ประเมิน​อ่าน​ราย​ด้าน ชุมชน​จึง​อาจ​อยู่​ใน​ระดับ​ดี​เยี่ยม​ด้าน​หนึ่ง​และ​พอใช้​อีก​ด้าน​หนึ่ง​ได้ ตัวเลข​คะแนน​ใน​ตัวอย่าง​นี้​เป็น​ตัวเลข​สมมติ

เกณฑ์​ชุด​นี้​เขียน​ให้​ชุมชน​ประเมิน​ตนเอง แต่​เป้าประสงค์​หลาย​ข้อ​ตรง​กับ​สิ่ง​ที่​ผู้​ประกอบ​การนำ​เที่ยว​ต้อง​รู้​ก่อน​รับ​ลูกค้า

คำ​ตอบ​ของ​ชุมชน​ต่อ​คำถาม​เหล่า​นี้​กำหนด​ว่า​ผู้​ประกอบ​การ​เขียน​ราย​ละเอียด​โปรแกรม ตั้ง​ราคา และ​ทำ​ประกัน​ให้​ลูกค้า​ได้​อย่างไร

ทำไม​ผู้​ประกอบ​การนำ​เที่ยว​ต้อง​สนใจ​เรื่อง​บัญชี​ของ​กลุ่ม​ชุมชน

เพราะ​เงิน​ที่​ลูกค้า​จ่าย​ผ่าน​ผู้​ประกอบ​การ​ส่วน​หนึ่ง​เข้า​กลุ่ม​ชุมชน เป้าประสงค์ 1.8 กำหนด​ข้อ​การ​ประเมิน​ไว้ เช่น กลุ่ม​มี​บัญชี​ธนาคาร​ของ​กลุ่ม​โดย​เฉพาะ มี​สมุด​รายรับ​ราย​จ่าย​ที่​เป็น​ปัจจุบัน มี​เหรัญญิก​ที่​แต่ง​ตั้ง​เป็น​มติ​ของ​กลุ่ม มี​การ​ตรวจ​บัญชี​โดย​บุคคล​ภายนอก และ​เปิด​เผย​ข้อมูล​บัญชี​ให้​สมาชิก​ทราบ​อย่าง​น้อย​ทุก 3 เดือน กลุ่ม​ที่​มี​ระบบ​นี้​โอน​เงิน​และ​ออก​หลัก​ฐาน​รับ​เงิน​ได้​ชัด ผู้​ประกอบ​การ​จึง​อธิบาย​ให้​ลูกค้า​เห็น​ได้​ว่า​ค่า​โปรแกรม​ส่วน​ใด​ถึง​ชุมชน

ชุด​ข้อมูล​นัก​ท่อง​เที่ยว​ของ​จังหวัด​บันทึก​ผู้​มา​เยือน​ปี 2568 ไว้ 1,332,442 คน เป็น​ชาว​ไทย 1,082,198 คน และ​ชาว​ต่าง​ชาติ 250,244 คน หรือ​ร้อย​ละ 18.8 ราย​ได้​ท่อง​เที่ยว​ปี​เดียวกัน​อยู่​ที่ 6,904.64 ล้าน​บาท

ผู้​มา​เยือน​ต่าง​ชาติ​ที่​คิด​เป็น​ร้อย​ละ 18.8 ทำให้​ข้อ​ควร​ปฏิบัติ​ของ​ชุมชน​ตาม​เป้าประสงค์ 1.3 ต้อง​มี​มากกว่า​ภาษา​ไทย ส่วน​เศรษฐกิจ​ภาพ​รวม​ของ​จังหวัด​วิเคราะห์​ไว้​ในเศรษฐกิจ​แม่ฮ่องสอน กระเทียม​หด​ครึ่ง​หนึ่ง กาแฟ​ขยาย 62%

ปี 2568 มี​นัก​ท่อง​เที่ยว​ไป​แม่ฮ่องสอน​กี่​คน

ชุด​ข้อมูล​ของ​สำนักงาน​การ​ท่อง​เที่ยว​และ​กีฬา​จังหวัด​แม่ฮ่องสอน​บันทึก​ไว้ 1,332,442 คน เพิ่ม​จาก 1,326,887 คนใน​ปี 2567 ร้อย​ละ 0.4 และ​สูง​กว่า​ปี 2562 ที่ 1,094,469 คน ร้อย​ละ 21.7 ชาว​ต่าง​ชาติ​ปี 2568 มี 250,244 คน ลด​ลง​จาก​ปี 2567 เล็ก​น้อย​และ​ยัง​ต่ำ​กว่า​ปี 2562 ที่ 262,475 คน ราย​ได้​ท่อง​เที่ยว​ของ​จังหวัด​ใน​ปี​นั้น​เท่ากับ 6,904.64 ล้าน​บาท ชุด​ข้อมูล​ปี 2559 บันทึก​ผู้​มา​เยือน​ชาว​ไทย​ไว้ 63,066 คน ต่ำ​กว่า​ปี​ข้าง​เคียง​ราว​สิบ​เท่า จึง​ควร​ระวัง​เมื่อ​นำ​ปี​นั้น​ไป​เทียบ

การ​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน​ต่าง​จาก​การ​ขาย​ทัวร์​ทั่วไป​ตรง​ที่​ชุมชน​เป็น​ผู้​ตัดสิน​ใจ​เรื่อง​จำนวน​คน เวลา และ​กิจกรรม ลำดับ​งาน​สำหรับ​ผู้​ประกอบ​การนำ​เที่ยว​ที่​จะ​เริ่ม​ทำงาน​กับ​ชุมชน​ใน​แม่ฮ่องสอน​คือ

1. เลือก​ชุมชน​จาก​ราย​ชื่อ 21 แห่ง​ของ​จังหวัด ให้​ตรง​กับ​จุด​เด่น​ที่​ลูกค้า​ของ​ตน​สนใจ
2. ขอ​ข้อ​ควร​ปฏิบัติ​สำหรับ​นัก​ท่อง​เที่ยว​และ​ขีด​จำกัด​จำนวน​คน​ต่อ​รอบ​จาก​กลุ่ม​ชุมชน
3. ตกลง​สัดส่วน​ค่า​โปรแกรม​ที่​โอน​ให้​กลุ่ม และ​ช่อง​ทางออก​หลัก​ฐาน​รับ​เงิน
4. เดิน​เส้น​ทาง​จริง​กับ​นัก​สื่อ​ความ​หมาย​ของ​ชุมชน และ​ถาม​แผน​เมื่อ​เกิด​เหตุ​ฉุกเฉิน
5. เขียน​ราย​ละเอียด​โปรแกรม​และ​ข้อ​ควร​ปฏิบัติ​ให้​ลูกค้า​อ่าน​ก่อน​จ่าย​เงิน

ผู้​ประกอบ​การ​ที่​เปิด​เส้น​ทาง​ต่อ​ไป​ทาง​ใต้​ตาม​แนว​ชายแดน​ตะวัน​ตก อ่าน​ข้อมูล​อำเภอ​แม่สอด​ได้​ในตาก-แม่สอด ทะเบียน​โรงงาน​ปี 2568 มี 287 แห่ง คน​งาน 32,428 คน ส่วน​ช่วง​เวลา​ที่​นัก​ท่อง​เที่ยว​ใน​แม่ฮ่องสอน​ใช้​เงิน​อยู่​ในเที่ยว​แม่ฮ่องสอน คน​ไทย​มา 1.08 ล้าน​คน ที่พัก​ครึ่ง​หนึ่ง​อยู่​ปาย

แม่ฮ่องสอน​มี​แหล่ง​ท่อง​เที่ยว​โดย​ชุมชน 21 แห่ง​ใน 7 อำเภอ ยัง​ไม่​ได้​รับ​การ​ประเมิน​มาตรฐาน 20 แห่ง เกณฑ์​ของ อพท. มี 5 ด้าน 29 เป้าประสงค์ ให้​คะแนน 0-4 ต่อ​ข้อ​และ​อ่าน​ผล​ราย​ด้าน​เป็น 4 ระดับ ผู้​มา​เยือน​ปี 2568 มี 1,332,442 คน เป็น​ชาว​ต่าง​ชาติ​ร้อย​ละ 18.8 ผู้​ประกอบ​การนำ​เที่ยว​จึง​ใช้​เป้าประสงค์​เรื่อง​ข้อ​ควร​ปฏิบัติ การ​จัดสรร​ราย​ได้ และ​ความ​ปลอดภัย เป็น​รายการ​ตกลง​กับ​ชุมชน​ก่อน​ขาย​โปรแกรม