น้ำปลากับซีอิ๊วเพิ่งถูกแยกออกมาเป็นรายการของตัวเองในบัญชีสินค้าควบคุมของไทยปี 2569 ร้านอาหารตามสั่งที่ต้นทุนเครื่องปรุงขยับทุกเดือนจึงเจอคำถามที่รัฐกับพ่อค้าเจอกันมาตั้งแต่สมัยโรมัน คือรัฐกำหนดราคาได้แค่ไหน และร้านต้องพิสูจน์อะไรเมื่อขึ้นราคา บทนี้ย้อนไปดูความพยายามคุมราคาที่ใหญ่ที่สุดชิ้นหนึ่งที่เหลือหลักฐานถึงวันนี้ คือประกาศราคาสูงสุดของจักรวรรดิโรมันปี ค.ศ. 301 วางคู่กับหลักฐานอีกแบบจากไหน้ำมันมะกอกที่ชาวโรมันทิ้งกองไว้จนเป็นเนิน แล้วกลับมาที่สิ่งที่เจ้าของร้านไทยควรจดเก็บไว้วันนี้
ประวัติศาสตร์การค้าโรมัน ประกาศเพดานราคากับป้ายบนไหน้ำมัน

KEY TAKEAWAYS
3 ประเด็นประกาศราคาสูงสุดของจักรพรรดิไดโอคลีเชียนปี ค.ศ. 301 ตั้งเพดานราคาให้สินค้า ค่าแรง และค่าขนส่งกว่า 1,200 รายการ
ข้าวสาลีไม่เกิน 100 เดนาริอุสต่อถังทหารราว 17.5 ลิตร ลูกจ้างทำไร่ไม่เกินวันละ 25 เดนาริอุสพร้อมอาหาร และคนขายเกินเพดาน คนซื้อที่สมรู้ กับคนกักตุนสินค้า ต้องโทษประหารเท่ากัน
แลคแทนเทียส นักเขียนร่วมสมัย บันทึกว่าหลังประกาศ คนไม่กล้าวางของขาย สินค้าขาดแคลนหนักกว่าเดิม จนต้องยกเลิกไป
แต่ผู้แปลฉบับภาษาอังกฤษเตือนว่าแลคแทนเทียสเป็นปรปักษ์กับจักรพรรดิ ข้อความนี้จึงเป็นคำบอกเล่าจากฝ่ายเดียว
ข้อมูลราคาที่เชื่อได้กว่าคำประกาศมาจากของที่ใช้งานจริง
ป้ายสีบนไหน้ำมันมะกอกที่กองอยู่ในเนิน Monte Testaccio กรุงโรม บอกน้ำหนักน้ำมัน การขนส่ง และปีที่ส่ง ส่วนไทยปี 2569 คณะรัฐมนตรีเห็นชอบสินค้าและบริการควบคุม 66 รายการ ร้านที่ขายของในบัญชีจึงควรเก็บหลักฐานต้นทุนไว้อธิบายราคาของตัวเอง
ประกาศราคาสูงสุดของไดโอคลีเชียนปี ค.ศ. 301 คุมราคากว่า 1,200 รายการด้วยโทษประหาร ป้ายสีบนไหน้ำมันที่ Monte Testaccio และบัญชีสินค้าควบคุม 66 รายการของไทยปี 2569
ประกาศปี 301 ตั้งราคาอะไรไว้บ้าง
คำแปลภาษาอังกฤษของประกาศราคาสูงสุด โดย Antony Kropff (ฉบับ 2.1 เผยแพร่ปี 2016) ระบุว่าประกาศออกระหว่างวันที่ 20 พฤศจิกายนถึง 10 ธันวาคม ค.ศ. 301 ในนามจักรพรรดิสี่พระองค์ที่ปกครองร่วมกัน และตั้งราคาสูงสุดให้สินค้า วัตถุดิบ ค่าแรง ค่าบริการ ค่าขนส่ง สัตว์ และทาส รวมกว่า 1,200 รายการ ราคาต่ำสุดในบัญชีคือหญ้าสดเลี้ยงสัตว์ 1 เดนาริอุส สูงสุดคือสิงโตตัวผู้หรือผ้าไหมย้อมสีม่วง 150,000 เดนาริอุส
| รายการในประกาศ | หน่วย | ราคาสูงสุด (เดนาริอุส) |
|---|---|---|
| ข้าวสาลี | 1 ถังทหาร (kastrensis modius ราว 17.5 ลิตร) | 100 |
| ข้าวบาร์เลย์ | 1 ถังทหาร | 60 |
| เกลือ | 1 ถังทหาร | 100 |
| น้ำมันมะกอกบริสุทธิ์คั้นแรก | 1 เซกทาริอุส (ราว 0.55 ลิตร) | 40 |
| น้ำมันมะกอกเกรดธรรมดา | 1 เซกทาริอุส | 12 |
| เบียร์ข้าวบาร์เลย์ | 1 เซกทาริอุส | 2 |
| ลูกจ้างทำไร่ พร้อมอาหาร | ต่อวัน | 25 |
| ช่างหินหรือช่างไม้ พร้อมอาหาร | ต่อวัน | 50 |
| ค่าเรือขนสินค้าอเล็กซานเดรีย ถึงโรม | 1 ถังทหาร | 16 |
อ่านตารางนี้แบบคนทำร้านจะเห็นว่าผู้ร่างแยกเกรดสินค้าไว้ละเอียด น้ำมันมะกอกมีสามเกรด เกรดบนแพงกว่าเกรดธรรมดามากกว่าสามเท่า ค่าเรือขนข้าวสาลีจากอเล็กซานเดรียไปโรมถูกกำหนดแยกจากราคาข้าว เท่ากับว่ากฎหมายยอมรับว่าต้นทุนขนส่งเป็นส่วนหนึ่งของราคาปลายทาง คำนำของประกาศก็เขียนไว้ว่าพ่อค้าที่เดินทางข้ามจังหวัดต้องคิดสถานที่ การเดินทาง และบัญชีของธุรกรรมทั้งหมดเข้าไปในราคาขายด้วย
ใครต้องรับโทษตามประกาศนี้บ้าง
คำนำของประกาศเขียนโทษไว้กว้างกว่าที่หลายคนคิด คนที่ขายเกินราคาในบัญชีต้องโทษประหาร คนซื้อที่อยากได้ของจนร่วมมือกับคนขายให้ราคาเกินเพดานก็ต้องโทษเดียวกัน และคนที่มีอาหารหรือบริการอยู่ในมือแต่ไม่ยอมขายหลังประกาศมีผล ก็ต้องโทษนี้ด้วย ประกาศให้เหตุผลว่าคนที่ทำให้ของขาดแคลนควรถูกลงโทษหนักกว่าคนที่ขายแพงเสียอีก
เดนาริอุสในประกาศเป็นเหรียญจริงหรือหน่วยนับ
Kropff อธิบายในบทนำว่าราคาทั้งหมดเขียนเป็นเดนาริอุสสามัญ (denarius communis) แต่ถึงปี 301 เดนาริอุสกลายเป็นหน่วยบัญชีไปแล้ว การจ่ายเงินจริงใช้เหรียญอื่น เหรียญหลักที่ใช้กันทั่วจักรวรรดิคือนุมมุส มีค่า 25 เดนาริอุส ส่วนเหรียญเงินอาร์เจนเทอุสมีค่า 100 เดนาริอุสแต่หายากจนแทบไม่พบในไหเก็บเหรียญ ร้านค้าที่อ่านราคาในประกาศจึงต้องแปลงหน่วยในหัวทุกครั้ง แบบเดียวกับร้านที่วันนี้ตั้งราคาเป็นบาทแต่รับเงินผ่านหลายช่องทาง
ทำไมพ่อค้าเลิกวางของขาย
หลักฐานเรื่องผลของประกาศมาจากแหล่งเดียวที่ละเอียด คือหนังสือ De Mortibus Persecutorum บทที่ 7 ของแลคแทนเทียส ฉบับแปลภาษาอังกฤษในคลัง New Advent เล่าว่าเมื่อจักรพรรดิทำให้ของทุกอย่างแพงขึ้นด้วยการรีดภาษี แล้วพยายามจำกัดราคาด้วยกฎหมาย เลือดตกยางออกเพราะเรื่องเล็กน้อย คนไม่กล้านำสินค้าออกมาขาย ความขาดแคลนหนักกว่าเดิม จนสุดท้ายต้องยกเลิกกฎหมายเพราะความจำเป็น หลังจากที่มันทำลายคนไปมาก
| คำถาม | สิ่งที่หลักฐานตอบได้ | สิ่งที่ยังตอบไม่ได้ |
|---|---|---|
| ประกาศใช้ที่ไหน | คำนำเขียนว่าใช้ทั่วอาณาจักร และบทค่าเรือมีท่าเรือฝั่งตะวันตกด้วย | Kropff ชี้ว่าศิลาจารึกที่พบเกือบทั้งหมดอยู่ฝั่งตะวันออก ไม่รู้ว่าฝั่งตะวันตกบังคับใช้จริงหรือไม่ |
| ของหายจากตลาดจริงไหม | แลคแทนเทียสบอกว่าคนไม่กล้าวางขาย | Kropff ตั้งคำถามว่าเชื่อคำบอกเล่าของผู้เขียนที่เป็นปรปักษ์ได้แค่ไหน |
| ใช้อยู่นานเท่าไร | แลคแทนเทียสบอกว่าถูกยกเลิก | ไม่มีวันที่ยกเลิกในแหล่งที่บทนี้เปิดอ่าน |
ศิลาจารึกพบแต่ฝั่งตะวันออก หมายความว่าอะไร
ประกาศฉบับนี้ตกทอดมาถึงวันนี้เพราะถูกสลักบนแผ่นหินตั้งไว้ในเมือง ชิ้นส่วนที่พบเกือบทั้งหมดมาจากฝั่งตะวันออกของจักรวรรดิซึ่งเป็นที่ประทับของไดโอคลีเชียน Kropff จึงถามว่าทำไมฝั่งตะวันตกที่อยู่ใต้จักรพรรดิอีกพระองค์ไม่มีศิลาจารึกเหลือ คำถามนี้สำคัญกับคนที่อยากเอาเรื่องนี้ไปสรุปว่ากฎหมายคุมราคาล้มเหลวทุกครั้ง เพราะเรารู้แน่เพียงว่ากฎหมายถูกประกาศ ส่วนเรื่องที่ว่าคนทำตามแค่ไหนและนานแค่ไหน หลักฐานที่เหลือยังบอกได้ไม่ชัด
ป้ายสีบนไหน้ำมันที่ Monte Testaccio
ในกรุงโรมมีเนินดินชื่อ Monte Testaccio ซึ่งเกิดจากเศษไหดินเผาที่คนโรมันนำมาทิ้ง เพราะที่นี่เคยเป็นที่ทิ้งไหของเมือง งานของ Ruth Ayllón-Martín, Jordi Pérez González และ José Remesal Rodríguez จากบาร์เซโลนา (PDF) เขียนว่ามีการประเมินว่าเนินนี้เป็นไหจากแคว้นเบติกา (ทางใต้ของสเปนปัจจุบัน) ถึง 85% ไหรุ่นที่นักโบราณคดีเรียกว่า Dressel 20 ผลิตในโรงงานริมแม่น้ำกวาดัลกิบีร์และสาขา ใช้บรรจุน้ำมันมะกอกส่งออก ผลิตตั้งแต่ราชวงศ์จูเลียส-คลอดิอุสจนถึงศตวรรษที่ 3 และพบไกลถึงอินเดีย
| เครื่องหมายบนไห | ทำเมื่อไร | บอกอะไร |
|---|---|---|
| ตราประทับ | ก่อนเผาไห ที่โรงงาน | โรงงานที่ผลิตไห ใช้ตามรอยว่าน้ำมันจากเบติกาไปถึงที่ไหน |
| ป้ายสี (tituli picti) | ทาสีบนผิวไห | การขนส่ง ปีที่ส่งตามชื่อกงสุล น้ำหนักและปริมาตรของน้ำมัน และชื่อคนที่เกี่ยวกับการค้า |
งานชิ้นเดียวกันศึกษาตราประทับ 325 ดวงที่พบตามแนวกำแพงเฮเดรียนทางเหนือของอังกฤษ เพื่อดูว่าน้ำมันจากโรงงานไหนส่งไปถึงชายแดนจักรวรรดิ ส่วนบทคัดย่อในวารสาร Journal of Ancient History and Archaeology อธิบายว่าป้ายสีชุดที่เรียกว่า beta ทาบนไห Dressel 20 อย่างเป็นระบบ และให้ข้อมูลเกี่ยวกับพ่อค้าน้ำมันมะกอกจากเบติกา
ข้อมูลบนไหต่างจากราคาในประกาศตรงไหน
ราคาในประกาศคือตัวเลขที่รัฐอยากให้เป็น ข้อมูลบนไหคือสิ่งที่เกิดขึ้นจริงกับสินค้าชิ้นหนึ่ง ไหน้ำมันใบหนึ่งบอกว่าหนักเท่าไร ใครส่ง และส่งปีไหน นักวิชาการยุคนี้ใช้ป้ายสีที่เรียงเป็นชุดและระบุปีได้ ตามหาตัวคนที่เกี่ยวกับการค้าน้ำมันได้ ร้านค้าก็ใช้หลักเดียวกันได้ ข้อมูลที่ติดไปกับสินค้าจริงทุกล็อต เช่น ใบส่งของที่มีน้ำหนักและราคาต่อหน่วย มีน้ำหนักกว่าคำอธิบายราคาที่เขียนย้อนหลัง
บัญชีสินค้าควบคุมของไทยปี 2569
ข่าวกรมประชาสัมพันธ์วันที่ 23 มิถุนายน 2569 รายงานว่าคณะรัฐมนตรีเห็นชอบสินค้าและบริการควบคุม 66 รายการตามมติของ กกร. (คณะกรรมการกลางที่ดูแลราคาสินค้าและบริการ) แบ่งเป็นสินค้า 61 รายการ บริการ 5 รายการ รายการใหม่ห้ารายการคือกากถั่วเหลือง ปลากะพงขาว มะพร้าวผลอ่อนและผลิตภัณฑ์ ซีอิ๊ว และน้ำปลา โดยซีอิ๊วกับน้ำปลาแยกออกมาจากรายการซอสปรุงรสเดิม รัฐทำเรื่องนี้ตามกฎหมายราคาสินค้าและบริการปี 2542 และต้องทบทวนบัญชีอย่างน้อยปีละครั้ง
| ประเด็น | ประกาศโรมันปี ค.ศ. 301 | บัญชีสินค้าควบคุมไทยปี 2569 |
|---|---|---|
| จำนวนรายการ | กว่า 1,200 รายการ รวมค่าแรงและค่าขนส่ง | 66 รายการ สินค้า 61 บริการ 5 |
| สิ่งที่รัฐกำหนด | ราคาสูงสุดทุกรายการในบัญชี | รายชื่อสินค้าที่ กกร. มีอำนาจกำกับ |
| ขอบเขตและการทบทวน | คำนำให้ถือปฏิบัติทั่วอาณาจักร | ทบทวนอย่างน้อยปีละครั้ง |
| โทษ | ประหารทั้งคนขาย คนซื้อที่สมรู้ และคนกักตุน | ตามกฎหมายราคาสินค้าและบริการ |
การที่สินค้าอยู่ในบัญชีควบคุมไม่ได้แปลว่ามีเพดานราคาทันที บัญชีนี้บอกว่าสินค้าตัวไหนที่ กกร. ใช้เครื่องมือตามกฎหมายกำกับได้ ส่วนมาตรการของสินค้าแต่ละตัวต้องดูประกาศเฉพาะเรื่องนั้น ร้านที่ขายหลายช่องทางยังมีหน้าที่แสดงราคาให้ตรงกันทุกช่องทาง ตามที่อธิบายไว้ในบทว่าด้วยการแสดงราคาขายออนไลน์และหน้าร้าน
ร้านที่ขายสินค้าในบัญชีควบคุมขึ้นราคาได้หรือไม่
ข่าวของกรมประชาสัมพันธ์ไม่ได้บอกว่าห้ามขึ้นราคา มันบอกว่ารัฐต้องการป้องกันการกำหนดราคาหรือเงื่อนไขที่ไม่เป็นธรรม และป้องกันการฉวยโอกาสเอาเปรียบผู้บริโภค ร้านที่ต้นทุนขึ้นจริงจึงอยู่ในฐานะที่ดีกว่าถ้าอธิบายได้ว่าต้นทุนขึ้นเท่าไรและขึ้นเมื่อไร ถ้าไม่แน่ใจว่าสินค้าของตัวเองมีมาตรการเฉพาะหรือไม่ ให้ถามกรมการค้าภายในหรือพาณิชย์จังหวัดก่อนติดป้ายใหม่
ร้านควรเก็บหลักฐานต้นทุนอะไร
ประกาศปี 301 ไม่มีช่องให้พ่อค้าอธิบายต้นทุน เพดานเดียวใช้ทั้งอาณาจักร ร้านไทยวันนี้อยู่ในระบบที่รัฐทบทวนบัญชีทุกปีและฟังเหตุผลได้ หลักฐานที่ร้านเก็บไว้จึงมีประโยชน์จริงเมื่อลูกค้าหรือเจ้าหน้าที่ถามว่าทำไมราคาขยับ
| หลักฐาน | เทียบกับของโรมัน | เก็บอย่างไร |
|---|---|---|
| ใบส่งของวัตถุดิบที่มีราคาต่อหน่วยและวันที่ | ป้ายสีบนไหที่บอกน้ำหนักและปีที่ส่ง | ถ่ายรูปเก็บเป็นโฟลเดอร์รายเดือน |
| ค่าขนส่งแยกจากราคาของ | ค่าเรือที่ประกาศแยกจากราคาข้าว | จดแยกเป็นบรรทัดของตัวเอง ไม่รวมกับราคาวัตถุดิบ |
| ราคาขายเดิม ราคาใหม่ และวันที่เปลี่ยน | ไม่มีในหลักฐานโรมัน | บันทึกทุกครั้งที่เปลี่ยนป้ายหรือเปลี่ยนราคาบนหน้าร้านออนไลน์ |
| ราคาของตลาดในพื้นที่ | ไม่มีในหลักฐานโรมัน | เก็บราคาของสินค้าเดียวกัน ขนาดเดียวกัน จากหลายร้าน |
ไม่มีโปรแกรมบัญชี จดอะไรก่อน
เริ่มจากสินค้าที่อยู่ในบัญชีควบคุมและร้านซื้อเป็นวัตถุดิบประจำ เช่นน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือน้ำมันพืช จดราคาซื้อทุกครั้งลงสมุดเล่มเดียว แยกคอลัมน์ค่าขนส่ง เมื่อจะขึ้นราคาเมนูให้เปิดสมุดดูว่าต้นทุนเปลี่ยนไปเท่าไรตั้งแต่ครั้งก่อน ตัวเลขชุดนี้คือคำอธิบายที่ร้านใช้ได้ทั้งกับลูกค้าประจำและกับเจ้าหน้าที่
ก่อนยุคโรมัน เอเธนส์เลือกคุมราคาเฉพาะแป้งกับขนมปังผ่านเจ้าหน้าที่ดูแลธัญพืช แทนการตั้งเพดานให้ทุกสินค้า อ่านได้ในประวัติศาสตร์การค้ากรีกโบราณ ผู้ตรวจตาชั่งและเหรียญในอาโกร่า ส่วนเส้นทางที่ส่งสินค้าราคาสูงข้ามทวีปผ่านพ่อค้าหลายทอดในยุคเดียวกับโรมัน อยู่ในบทเส้นทางสายไหมที่เล่าผ่านจดหมายพ่อค้าซอกเดียน ซึ่งเป็นบทต่อไปของชุดนี้
ก่อนปรับป้ายราคาครั้งถัดไป
- เปิดบัญชีสินค้าควบคุม 66 รายการ แล้วทำเครื่องหมายสินค้าหรือวัตถุดิบของร้านที่อยู่ในบัญชี
- รวมใบส่งของวัตถุดิบตัวนั้นย้อนหลังสามเดือน แยกราคาของกับค่าขนส่งออกจากกัน
- เก็บราคาขายของสินค้าเดียวกัน ขนาดเดียวกัน จากร้านในพื้นที่และร้านออนไลน์อย่างน้อยห้าร้าน
- เปลี่ยนป้ายหน้าร้านและราคาในทุกช่องทางออนไลน์วันเดียวกัน และจดวันที่เปลี่ยนไว้
ลูกค้าประจำถามว่าทำไมขึ้นราคา ควรตอบด้วยอะไร
ตอบด้วยตัวเลขที่ร้านจดไว้ เช่นน้ำปลาขวดใหญ่ที่ร้านซื้อขึ้นจากเท่าไรเป็นเท่าไรในช่วงไหน ร้านไม่จำเป็นต้องเปิดต้นทุนทั้งหมด แต่การมีตัวเลขหนึ่งหรือสองตัวที่ตรวจได้ช่วยให้คำตอบฟังเป็นเหตุผลมากกว่าคำขอโทษ
สรุป
ประกาศราคาสูงสุดของจักรพรรดิไดโอคลีเชียน ค.ศ. 301 ตั้งเพดานให้สินค้า ค่าแรง และค่าขนส่งกว่า 1,200 รายการ เช่นข้าวสาลี 100 เดนาริอุสต่อถังทหาร ลูกจ้างทำไร่ 25 เดนาริอุสต่อวัน และขู่ประหารทั้งคนขาย คนซื้อที่สมรู้ และคนกักตุน แลคแทนเทียสบันทึกว่าของหายจากตลาดจนต้องยกเลิก แต่เขาเป็นปรปักษ์กับจักรพรรดิ และศิลาจารึกที่พบเกือบทั้งหมดอยู่ฝั่งตะวันออก หลักฐานเรื่องผลของประกาศจึงยังไม่ครบ ข้อมูลที่แม่นกว่ามาจากป้ายสีบนไหน้ำมันที่ Monte Testaccio ซึ่งบอกน้ำหนัก การขนส่ง และปีที่ส่ง ส่วนไทยปี 2569 มีสินค้าและบริการควบคุม 66 รายการที่ทบทวนทุกปี ร้านที่ขายของในบัญชีควรเก็บใบส่งของ ค่าขนส่ง ราคาตลาด และวันที่เปลี่ยนราคา ไว้อธิบายราคาของตัวเอง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ปลายปี ค.ศ. 301 ช่วงปลายเดือนพฤศจิกายนต่อต้นเดือนธันวาคม ตามบทนำของผู้แปลฉบับภาษาอังกฤษ
ตามเพดานในประกาศ ค่าแรงลูกจ้างทำไร่หนึ่งวันพร้อมอาหารเท่ากับข้าวสาลีราวหนึ่งในสี่ของถังทหาร หรือน้ำมันมะกอกเกรดธรรมดาราวสองเซกทาริอุส ตัวเลขนี้เป็นราคาสูงสุดตามกฎหมาย ไม่ใช่ราคาที่ซื้อขายจริงในตลาด
เนินเศษไหดินเผาในกรุงโรม นักวิชาการใช้ข้อความที่ทาสีบนเศษไหเหล่านี้ศึกษาว่าใครส่งน้ำมันมะกอกจากสเปนเข้าโรม
66 รายการตามที่ ครม. เห็นชอบเมื่อ 23 มิถุนายน 2569 ในจำนวนนี้เป็นบริการเพียงห้ารายการ ที่เหลือเป็นสินค้า
ตัวเลขบนป้ายหรือหน้าสินค้าต้องเท่ากับยอดที่ลูกค้าจ่ายจริง และทุกช่องทางที่ร้านขายควรใช้ตัวเลขเดียวกัน รายละเอียดของประกาศแสดงราคาอยู่ในบทเรื่องการขายหลายช่องทางของคลังบทความนี้
PHYGITAL INSIGHT
บริการที่เกี่ยวข้อง
ให้ PHYGITAL AGENCY ช่วยต่อยอดเรื่องนี้สู่ผลลัพธ์จริง
ราคาของร้านคุณอยู่ตรงไหนเมื่อเทียบกับร้านอื่นที่ขายสินค้าเดียวกันในพื้นที่
ก่อนติดป้ายราคาใหม่ ให้ทีม PHYGITAL AGENCY เก็บราคาตลาดของสินค้าหลักของร้าน แยกตามขนาดและเกรด แล้วส่งผลให้ดูเป็นตารางเดียว

WRITTEN BY
PARANATH PANARATANA
CHAIRMAN OF PHYGITAL AGENCY
ประธานกรรมการบริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด มีประสบการณ์ดูแลการตลาดที่ผสานโลกจริงและโลกออนไลน์เข้าด้วยกัน ตลอดจนเป็นที่ปรึกษาในการวินิจฉัยธุรกิจ อีกทั้งยังเคยทำงานในสายวิดีโอโปรดักชั่นและภาพยนตร์ไทยอีกด้วย


