# โปรดักชั่นเฮาส์รับถ่ายทำวิดีโอ สิ่งที่ต้องตกลงก่อนวันถ่าย

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/video-production-house-agency · เผยแพร่ 4 มีนาคม 2564 · อ่าน 16 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

บริการโปรดักชั่นเฮาส์รับถ่ายทำวิดีโอของฟิจิทัล พร้อมข้อตกลงที่ต้องปิดก่อนวันถ่าย ทั้งเจ้าของลิขสิทธิ์ตามกฎหมายไทย สิทธิ์ของคนในเฟรม และขอบเขตเพลงประกอบ

## Key Takeaways

- **กฎหมายไทยยกลิขสิทธิ์งานรับจ้างให้ผู้ว่าจ้าง แต่ยกให้แบบพลิกกลับได้** — พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 10 ระบุว่างานที่สร้างสรรค์ขึ้นโดยการรับจ้าง ให้ผู้ว่าจ้างเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ เว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ข้อความในใบเสนอราคาจึงมีน้ำหนักเท่ากับตัวบท
- **สัญญาโอนลิขสิทธิ์ที่ลืมเขียนอายุ มีผลแค่สิบปี** — มาตรา 17 ของฉบับเดียวกันกำหนดว่าการโอนต้องทำเป็นหนังสือ และถ้าไม่กำหนดระยะเวลาไว้ ให้ถือว่าโอนโดยมีกำหนดสิบปี
- **เพลงจากคลังของแพลตฟอร์มผูกกับแพลตฟอร์มนั้น** — เงื่อนไขคอลเลกชันเสียงของ Meta อนุญาตให้ใช้ในเนื้อหาที่เผยแพร่บนผลิตภัณฑ์ของ Meta และระบุว่านำไปใช้แยกจากผลิตภัณฑ์เหล่านั้นไม่ได้ วิดีโอชุดเดียวกันที่จะฉายในงานประชุมจึงต้องใช้เพลงคนละชุด

วิดีโอหนึ่งชิ้นมีต้นทุนสองก้อน ก้อนแรกคือค่าถ่ายทำซึ่งอยู่ในใบเสนอราคา ก้อนที่สองคือข้อจำกัดที่ติดมากับไฟล์ ซึ่งไม่มีใครเขียนเป็นตัวเลขให้เห็น ข้อจำกัดชุดนี้ตัดสินว่าไฟล์เดียวกันฉายที่ไหนได้บ้าง ใช้ได้นานแค่ไหน และวันหนึ่งจะต้องถ่ายใหม่ทั้งกองหรือไม่ บริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด (PHYGITAL AGENCY) รับงานโปรดักชั่นเฮาส์โดยไล่ข้อตกลงชุดนี้กับผู้ว่าจ้างให้จบก่อนกำหนดวันถ่าย ฐานปฏิบัติการของทีมอยู่ที่เชียงใหม่ ส่วนกองถ่ายเดินทางไปทำงานได้ทุกจังหวัด ทั้งในกรุงเทพฯ และภูมิภาค

บทความนี้ไล่ข้อตกลงหกเรื่องที่ตัดสินมูลค่าของไฟล์วิดีโอ โดยอ้างตัวบทกฎหมายไทยและเอกสารของแพลตฟอร์มโดยตรง เพื่อให้ผู้ว่าจ้างอ่านใบเสนอราคาของโปรดักชั่นเฮาส์รายใดก็ได้แล้วรู้ว่าหัวข้อใดหายไป และเพื่อให้ทีมการตลาดวางแผนเผยแพร่ได้ตั้งแต่ก่อนกล้องตัวแรกถูกตั้ง

## งานโปรดักชั่นวิดีโอแบ่งเป็นสามระยะ และตัดสินอะไรในแต่ละระยะ

งานถ่ายทำวิดีโอแบบครบวงจรแบ่งเป็นสามระยะตามลำดับเวลา ระยะแรกคือ Pre-Production ครอบคลุมการรับโจทย์ เขียนบท วางสตอรี่บอร์ด สำรวจสถานที่ และคัดเลือกผู้แสดง ระยะที่สองคือ Production คือการลงพื้นที่ถ่ายทำจริงด้วยกล้อง ระบบไฟ และอุปกรณ์บันทึกเสียง ระยะที่สามคือ Post-Production รวมงานตัดต่อ ปรับโทนสี ใส่กราฟิก และออกแบบเสียงประกอบ

สิ่งที่มักถูกเข้าใจผิดคือน้ำหนักของแต่ละระยะ ระยะที่สองเห็นภาพชัดที่สุดเพราะมีกองถ่าย แต่ระยะแรกเป็นระยะที่ตัดสินต้นทุนทั้งโครงการ เพราะทุกข้อตกลงในบทความนี้ต้องถูกปิดในระยะแรก ข้อตกลงที่ตกหล่นจะกลายเป็นงานเพิ่มในระยะที่สาม หรือกลายเป็นการถ่ายใหม่ซึ่งมีต้นทุนเท่ากับระยะที่สองอีกรอบ

วิดีโอที่ธุรกิจสั่งทำบ่อยที่สุดมีสี่กลุ่ม คือภาพยนตร์โฆษณาและวิดีโอโฆษณาออนไลน์ วิดีโอนำเสนอองค์กร คลิปสั้นแนวตั้งสำหรับโซเชียลมีเดีย และวิดีโอสัมภาษณ์จากผู้ใช้งานจริง ทั้งสี่กลุ่มใช้กระบวนการสามระยะเดียวกัน แต่ข้อตกลงเรื่องสิทธิ์และช่องทางเผยแพร่ต่างกันมาก

### บริการรับถ่ายทำวิดีโอต่างจากการถ่ายคลิปด้วยทีมภายในอย่างไร?

ต่างกันที่ขอบเขตความรับผิดชอบ ไม่ใช่คุณภาพของภาพเพียงอย่างเดียว ทีมภายในถ่ายเองได้และคุมต้นทุนต่อชิ้นได้ดีกว่าเมื่อทำเป็นประจำ แต่เมื่องานต้องใช้ผู้แสดง เพลงที่มีสัญญาอนุญาต หรือเผยแพร่ในสื่อที่ต้องรับผิดตามกฎหมาย ภาระจัดการสิทธิ์จะตกกับธุรกิจทั้งหมด การจ้างโปรดักชั่นเฮาส์คือการย้ายภาระชุดนี้เข้าไปอยู่ในสัญญา

## ใครเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์วิดีโอที่จ้างถ่าย

คำถามนี้ตอบได้จากตัวบทโดยตรง พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 แยกกรณีไว้สามแบบ โดยดูจากสถานะของคนที่ลงมือทำเทียบกับคนที่จ่ายเงิน และผลของแต่ละแบบไม่เหมือนกันเลย ธุรกิจจำนวนมากใช้ความเข้าใจจากแบบหนึ่งไปตัดสินอีกแบบหนึ่ง

| ความสัมพันธ์                           | มาตรา    | ลิขสิทธิ์เป็นของใคร                                                                                | เงื่อนไขที่พลิกผลได้                                     |
| --------------------------------------- | -------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------ |
| พนักงานหรือลูกจ้างทำให้              | มาตรา 9  | ผู้สร้างสรรค์ โดยนายจ้างมีสิทธินำออกเผยแพร่ต่อสาธารณชนตามวัตถุประสงค์ของการจ้างแรงงาน | ทำเป็นหนังสือตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น                 |
| รับจ้างบุคคลอื่นทำให้                | มาตรา 10 | ผู้ว่าจ้าง                                                                                          | ผู้สร้างสรรค์และผู้ว่าจ้างตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น |
| หน่วยงานของรัฐจ้างหรือสั่งให้ทำ | มาตรา 14 | หน่วยงานนั้น                                                                                        | ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่นเป็นลายลักษณ์อักษร           |

ประเด็นที่ต้องอ่านช้าคือคำว่าเว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่นในมาตรา 10 ตัวบทไม่ได้กำหนดว่าข้อตกลงนั้นต้องทำเป็นหนังสือ ต่างจากมาตรา 9 และมาตรา 14 ที่เขียนคำว่าหนังสือหรือลายลักษณ์อักษรไว้ชัด ข้อความในใบเสนอราคา ในอีเมล หรือเงื่อนไขท้ายใบแจ้งหนี้ที่ระบุว่าผู้รับจ้างสงวนลิขสิทธิ์ จึงพลิกผลของมาตรา 10 ได้

ผลที่ตามมาสำคัญกว่าตัวคำถาม เพราะมาตรา 15 ให้สิทธิแต่ผู้เดียวแก่เจ้าของลิขสิทธิ์ในการทำซ้ำ ดัดแปลง เผยแพร่ต่อสาธารณชน และอนุญาตให้ผู้อื่นใช้สิทธิ ธุรกิจที่ไม่ได้ถือลิขสิทธิ์จึงตัดคลิปเดิมเป็นเวอร์ชันสั้นเพื่อยิงโฆษณาไม่ได้โดยลำพัง เพราะการตัดใหม่คือการดัดแปลง

### จ้างโปรดักชั่นเฮาส์ถ่ายวิดีโอแล้วลิขสิทธิ์เป็นของใคร?

ตามมาตรา 10 ของพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ลิขสิทธิ์เป็นของผู้ว่าจ้าง เว้นแต่ผู้สร้างสรรค์กับผู้ว่าจ้างจะตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น ข้อสังเกตคือตัวบทไม่ได้บังคับให้ข้อตกลงนั้นทำเป็นหนังสือ เงื่อนไขที่พิมพ์ไว้ในใบเสนอราคาหรือในอีเมลจึงมีผลได้ ทางที่ชัดที่สุดคือระบุตรงตัวว่าลิขสิทธิ์อยู่กับฝ่ายใดก่อนเริ่มงาน

## สิทธิ์ที่ยังอยู่กับผู้สร้างสรรค์แม้ลิขสิทธิ์เป็นของผู้ว่าจ้างแล้ว

การเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ไม่เท่ากับมีอำนาจทำทุกอย่างกับไฟล์ เพราะกฎหมายแยกสิทธิ์ไว้สองชุด ชุดแรกคือสิทธิทางเศรษฐกิจตามมาตรา 15 ซึ่งโอนกันได้ ชุดที่สองคือสิทธิของผู้สร้างสรรค์ตามมาตรา 18 ซึ่งให้สิทธิแสดงว่าตนเป็นผู้สร้างสรรค์งาน และสิทธิห้ามมิให้ผู้รับโอนลิขสิทธิ์หรือบุคคลอื่นบิดเบือน ตัดทอน ดัดแปลง หรือทำโดยประการอื่นใดแก่งานนั้นจนเกิดความเสียหายต่อชื่อเสียงหรือเกียรติคุณของผู้สร้างสรรค์

สิทธิ์ชุดที่สองอยู่ติดตัวผู้สร้างสรรค์ตลอดอายุการคุ้มครอง และทายาทฟ้องร้องบังคับต่อได้เมื่อผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย เว้นแต่ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่นเป็นลายลักษณ์อักษร ข้อนี้กระทบงานจริงตรงการนำฟุตเทจเดิมไปตัดใหม่เป็นคลิปสั้น หรือใส่เสียงพากย์ทับงานที่ออกแบบเสียงไว้แล้ว ถ้าผลลัพธ์บิดความหมายจนกระทบชื่อเสียงของทีมสร้างสรรค์ ผู้ถือลิขสิทธิ์ยังถูกทักท้วงได้

อีกจุดที่ตกหล่นบ่อยคืออายุของการโอน มาตรา 17 กำหนดว่าการโอนลิขสิทธิ์ซึ่งมิใช่ทางมรดกต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้โอนและผู้รับโอน และถ้าไม่ได้กำหนดระยะเวลาไว้ในสัญญาโอน ให้ถือว่าเป็นการโอนมีกำหนดระยะเวลาสิบปี สัญญาที่เขียนเพียงว่าโอนลิขสิทธิ์ทั้งหมดให้ผู้ว่าจ้างจึงมีวันหมดอายุที่ไม่มีใครตั้งใจให้มี

### สัญญาโอนลิขสิทธิ์ที่ไม่ระบุระยะเวลา มีผลกี่ปี?

สิบปี ตามมาตรา 17 วรรคสามของพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ซึ่งกำหนดว่าถ้าไม่ได้กำหนดระยะเวลาไว้ในสัญญาโอน ให้ถือว่าเป็นการโอนมีกำหนดสิบปี ข้อนี้สำคัญกับวิดีโอองค์กรที่มีอายุการใช้งานยาว เช่น วิดีโอแนะนำโรงงานที่ยังฉายในห้องรับรองหลังผ่านไปสิบกว่าปี ทางแก้คือเขียนระยะเวลาลงในสัญญาตรงตัว

## คนที่อยู่ในเฟรมมีสิทธิ์อะไรบ้าง

คนที่ปรากฏในวิดีโอมีสิทธิ์สองชั้นที่ต้องจัดการคนละแบบ ชั้นแรกคือสิทธิของนักแสดงตามมาตรา 44 ซึ่งให้สิทธิแต่ผู้เดียวแก่นักแสดงในการบันทึกการแสดงที่ยังไม่มีการบันทึกไว้ และในการทำซ้ำสิ่งบันทึกการแสดงที่ได้รับอนุญาตเพื่อวัตถุประสงค์อื่น คำว่านักแสดงตามนิยามในมาตรา 4 ครอบคลุมผู้แสดง นักดนตรี นักร้อง นักเต้น นักรำ และผู้ซึ่งแสดงท่าทาง ร้อง กล่าว พากย์ ส่วนมาตรา 51 ระบุว่าสิทธิ์ชุดนี้โอนให้แก่กันได้ สัญญากับผู้แสดงจึงต้องระบุวัตถุประสงค์การใช้งาน ไม่ใช่ระบุเพียงค่าตัวต่อวัน

ชั้นที่สองคือพนักงาน ลูกค้า หรือผู้คนที่อยู่ในเฟรมโดยไม่ได้ตั้งใจ กลุ่มนี้ไม่ใช่นักแสดง แต่ภาพใบหน้าที่ระบุตัวบุคคลได้เข้านิยามข้อมูลส่วนบุคคลตามมาตรา 6 ของ[พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562](https://www.pdpc.or.th/wp-content/uploads/2023/12/1%5FPersonal-Data-Protection-2562.pdf) ซึ่งนิยามไว้ว่าข้อมูลเกี่ยวกับบุคคลซึ่งทำให้สามารถระบุตัวบุคคลนั้นได้ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม

มาตรา 19 ของฉบับเดียวกันกำหนดรูปแบบของความยินยอมไว้ค่อนข้างเข้ม คือต้องทำโดยชัดแจ้ง เป็นหนังสือหรือผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ แจ้งวัตถุประสงค์ไปด้วย แยกส่วนออกจากข้อความอื่นอย่างชัดเจน ใช้ภาษาที่อ่านง่าย และถอนความยินยอมได้ง่ายเท่ากับตอนให้ เงื่อนไขข้อสุดท้ายคือเหตุผลที่กองถ่ายควรเก็บแบบยินยอมรายบุคคลพร้อมวันที่ ไม่ใช่ประกาศรวมหน้างานแผ่นเดียว

### ถ่ายพนักงานหรือลูกค้าจริงลงวิดีโอโฆษณา ต้องขออนุญาตอย่างไร?

ภาพใบหน้าที่ระบุตัวบุคคลได้เข้านิยามข้อมูลส่วนบุคคลตามมาตรา 6 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 การขอความยินยอมตามมาตรา 19 ต้องทำโดยชัดแจ้ง เป็นหนังสือหรือผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ แจ้งวัตถุประสงค์ แยกส่วนจากข้อความอื่นชัดเจน ใช้ภาษาที่อ่านง่าย และถอนได้ง่ายเท่ากับตอนให้ แบบยินยอมจึงควรเก็บรายบุคคลพร้อมวันที่

## เพลงประกอบใช้ได้ถึงแค่ไหน

เสียงเป็นส่วนที่มีต้นทุนแฝงสูงที่สุดในงานวิดีโอ เพราะคลังเพลงที่แพลตฟอร์มแจกให้ใช้ฟรีมีขอบเขตผูกกับแพลตฟอร์มนั้นเสมอ ไฟล์ที่ผ่านบนช่องทางหนึ่งจึงไม่ได้แปลว่าใช้ได้กับอีกช่องทาง

| คลังเสียง                          | ขอบเขตที่เอกสารระบุ                                                                                                             | สิ่งที่ยังต้องจัดการเอง                                                                     |
| ----------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| คอลเลกชันเสียงของ Meta          | ใช้ในเนื้อหาที่สร้าง อัปโหลด และเผยแพร่บนผลิตภัณฑ์ของบริษัทในเครือ Meta ได้ทั้งเชิงพาณิชย์และไม่ใช่เชิงพาณิชย์ | นำไปใช้แยกจากผลิตภัณฑ์ของ Meta ไม่ได้ เช่น ฉายในงานประชุมหรือฝังบนเว็บไซต์ตัวเอง |
| Commercial Music Library ของ TikTok | ธุรกิจใช้กับเนื้อหาออร์แกนิก วิดีโอโฆษณา และ Branded Content บน TikTok ได้                                                  | คลังเพลงทั่วไปของผู้ใช้ไม่ได้มีไว้ให้ธุรกิจใช้เชิงพาณิชย์                          |
| เพลงที่ซื้อสัญญาอนุญาตเอง      | ตามขอบเขตที่เขียนไว้ในสัญญา เช่น จำนวนช่องทาง พื้นที่ และอายุการใช้งาน                                                 | ต้องเก็บหลักฐานสัญญาไว้แสดงเมื่อถูกอ้างสิทธิ์                                          |

[เอกสารของ TikTok เรื่อง Commercial Music Library](https://ads.tiktok.com/help/article/commercial-music-library) เขียนตรงตัวว่าธุรกิจใช้คลังเพลงทั่วไปเพื่อการพาณิชย์ไม่ได้ และควรใช้ Commercial Music Library สำหรับกิจกรรมเชิงพาณิชย์บน TikTok ทั้งหมด พร้อมแนะนำว่าถ้าเลือกใช้เสียงต้นฉบับของผู้ใช้รายอื่น ควรปรึกษาฝ่ายกฎหมายเพื่อให้แน่ใจว่าได้รับสิทธิ์ถูกต้อง

ฝั่ง YouTube มีกลไกตรวจจับอัตโนมัติชื่อ [Content ID](https://support.google.com/youtube/answer/2797370?hl=th) ซึ่งเทียบวิดีโอที่อัปโหลดกับฐานข้อมูลไฟล์ภาพและเสียงของเจ้าของสิทธิ์ เมื่อพบการจับคู่ เจ้าของสิทธิ์เลือกได้ว่าจะบล็อกวิดีโอ ใส่โฆษณาเพื่อรับรายได้ หรือติดตามสถิติผู้ชม และกำหนดให้มีผลเฉพาะบางพื้นที่ได้ด้วย ผลที่ตามมาคือวิดีโอที่ใช้เพลงผิดขอบเขตอาจถูกบล็อกเฉพาะบางประเทศ โดยที่ทีมในไทยยังเห็นว่าปกติดี

### ใช้เพลงจากคลังของแพลตฟอร์มในวิดีโอที่จะฉายในงานอีเวนต์ได้ไหม?

เงื่อนไขคอลเลกชันเสียงของ Meta ระบุว่าเนื้อหาเสียงใช้แยกจากผลิตภัณฑ์ของบริษัทในเครือ Meta ไม่ได้ การนำวิดีโอชุดเดียวกันไปฉายบนเวทีงานอีเวนต์หรือฝังบนเว็บไซต์ของธุรกิจเอง จึงอยู่นอกขอบเขตที่เอกสารอนุญาต ทางแก้คือวางแผนตั้งแต่ระยะแรกว่าวิดีโอจะออกกี่ช่องทาง แล้วเลือกเพลงที่มีสัญญาครอบคลุมทุกช่องทาง หรือทำเสียงสองชุดแยกกัน

## สัดส่วนภาพและไฟล์ส่งมอบที่ต้องตัดสินก่อนวันถ่าย

สัดส่วนภาพไม่ใช่งานปลายทางที่แก้ในห้องตัดต่อได้เสมอ เพราะการครอปภาพแนวนอนให้เป็นแนวตั้งคือการตัดข้อมูลสองข้างทิ้ง ถ้าถ่ายโดยวางตัวแบบไว้ริมเฟรม ภาพแนวตั้งที่ได้จะเหลือแต่ฉากหลัง การตัดสินใจเรื่องช่องทางจึงต้องเกิดก่อนผู้กำกับภาพเลือกเลนส์

| ช่องทาง                             | สัดส่วนที่เอกสารแนะนำ           | ตัวเลขที่ต้องดูคู่กัน                                                                          |
| ------------------------------------ | ---------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| วิดีโอโฆษณาบนฟีด Facebook         | 4:5                                | ความละเอียด 1440 x 1800 พิกเซล ความยาว 1 วินาทีถึง 241 นาที ไฟล์ไม่เกิน 4GB                    |
| วิดีโอโฆษณาแบบ In-Feed บน TikTok   | 9:16 เป็นหลัก รองรับ 16:9 และ 1:1 | ความละเอียดขั้นต่ำ 540 x 960 พิกเซลสำหรับแนวตั้ง ไฟล์ไม่เกิน 500MB ความยาวได้ถึง 10 นาที |
| จอในงานประชุมและเว็บไซต์องค์กร | 16:9 ตามอุปกรณ์ฉายภาพส่วนใหญ่ | ต้องเผื่อพื้นที่ปลอดภัยสำหรับซับไตเติลและโลโก้                                              |

ตัวเลขชุดนี้มาจาก[คู่มือโฆษณาของ Meta](https://www.facebook.com/business/ads-guide/video/facebook-feed) และ[เอกสารสเปกโฆษณา In-Feed ของ TikTok](https://ads.tiktok.com/help/article/tiktok-auction-in-feed-ads) ฉบับที่ระบุการอัปเดตเดือนมิถุนายน 2569 ทั้งสองฉบับกำหนดพื้นที่ปลอดภัยไว้ด้วย คือบริเวณที่ข้อความและโลโก้ต้องอยู่ภายใน ส่วนที่อยู่นอกพื้นที่นั้นอาจถูกปุ่มบนหน้าจอบังหรือถูกครอปทิ้ง

ฝั่งไฟล์ส่งมอบมีสามระดับที่ต้องระบุแยกกัน ระดับแรกคือไฟล์สำเร็จสำหรับเผยแพร่ พร้อมจำนวนสัดส่วนภาพที่ต้องการ ระดับที่สองคือฟุตเทจดิบ ระดับที่สามคือไฟล์โปรเจกต์ตัดต่อพร้อมสินทรัพย์ประกอบ สองระดับหลังต้องขอไว้ตั้งแต่ต้น เพราะกระทบทั้งราคาและขนาดพื้นที่จัดเก็บ งานซับไตเติลหลายภาษาอยู่ในหมวดนี้เช่นกัน รายละเอียดอยู่ใน[บริการฝังซับไตเติลและพิสูจน์อักษร แก้ตอนไหนถูกที่สุด](https://phygital.co.th/insights/subtitle-proofreading-agency)

### ถ่ายครั้งเดียวแล้วใช้ได้ทุกแพลตฟอร์มจริงหรือไม่?

ใช้ได้ถ้าวางแผนไว้ก่อน และใช้ไม่ได้ถ้าคิดทีหลัง เพราะการจัดองค์ประกอบภาพสำหรับ 16:9 กับ 9:16 วางตัวแบบคนละตำแหน่ง วิธีที่ใช้ในกองถ่ายคือกำหนดสัดส่วนหลักไว้หนึ่งค่า แล้วจัดเฟรมโดยเผื่อพื้นที่ปลอดภัยของสัดส่วนรองไว้พร้อมกัน ซึ่งทำได้เมื่อรู้ตั้งแต่ก่อนถ่ายว่าต้องส่งมอบกี่สัดส่วน การเผื่อในกองเดียวมีต้นทุนต่ำกว่าการนัดถ่ายซ้ำมาก

ธุรกิจที่ต้องใช้วิดีโอเฉพาะทางเพิ่มเติมดูขอบเขตงานได้จาก[ถ่ายทำวิดีโออสังหาริมทรัพย์ ภาพที่ต้องตรงกับที่ยื่นไว้](https://phygital.co.th/insights/real-estate-video-production) สำหรับงานขายโครงการ [ถ่ายทำสารคดี หนังสั้น MV งานที่กฎหมายนับเป็นภาพยนตร์](https://phygital.co.th/insights/documentary-short-film-music-video-production) สำหรับงานเล่าเรื่องยาว [บินโดรนมุมสูงและ FPV เงื่อนไขที่ต้องผ่านก่อนขึ้นบิน](https://phygital.co.th/insights/drone-and-fpv-videography-agency) สำหรับภาพมุมสูง และ[ถ่ายวิดีโอสัมภาษณ์ผู้บริหาร คำพูดที่ผูกพันทั้งองค์กร](https://phygital.co.th/insights/corporate-interview-short-video-production) สำหรับคลิปที่ผูกกับตัวบุคคล ส่วนงานฝั่งเสียงทั้งเพลงประจำแบรนด์และเสียงพากย์อยู่ใน[แต่งเพลงประจำแบรนด์และพากย์เสียง เสียงคนต้องขอยินยอมแค่ไหน](https://phygital.co.th/insights/brand-song-radio-spot-voiceover) ขอบเขตงานทั้งหมดรวมอยู่ในหน้า[บริการ Video Production](https://phygital.co.th/solutions/video-production)

## เอกสารที่ควรมีก่อนกองถ่ายเริ่ม

ผู้ว่าจ้างตรวจความพร้อมของโครงการได้จากเอกสารสี่ฉบับ ฉบับแรกคือข้อตกลงเรื่องลิขสิทธิ์ที่ระบุว่าอยู่กับฝ่ายใดและมีกำหนดกี่ปี ฉบับที่สองคือรายการช่องทางเผยแพร่พร้อมสัดส่วนภาพที่ต้องส่งมอบ ซึ่งตัดสินทั้งวิธีจัดเฟรมและจำนวนชั่วโมงตัดต่อ

ฉบับที่สามคือหลักฐานสิทธิ์ของเสียงและภาพประกอบทุกชิ้นที่ไม่ได้ถ่ายเอง ทั้งเพลง ฟุตเทจสต็อก และฟอนต์ พร้อมขอบเขตที่สัญญาอนุญาตครอบคลุม ฉบับที่สี่คือแบบยินยอมของผู้แสดงและบุคคลที่ปรากฏในภาพ แยกเก็บรายบุคคลพร้อมวันที่ เอกสารสี่ฉบับนี้ใช้อ่านข้อเสนอของผู้รับจ้างรายใดก็ได้ เพราะข้อเสนอที่เขียนครบสี่หัวข้อ กับข้อเสนอที่เขียนเพียงจำนวนวันถ่ายและราคา สะท้อนวิธีทำงานคนละแบบ

### ธุรกิจที่ยังไม่เคยจ้างถ่ายวิดีโอ ควรเริ่มจากเอกสารใด?

เริ่มจากรายการช่องทางเผยแพร่พร้อมอายุการใช้งานที่ต้องการ เพราะเอกสารฉบับนี้กำหนดคำตอบของอีกสามฉบับที่เหลือเกือบทั้งหมด ทั้งสัดส่วนภาพที่ต้องส่งมอบ ขอบเขตสัญญาอนุญาตของเพลง และขอบเขตที่ต้องระบุในสัญญากับผู้แสดง เขียนเป็นรายการสั้นสิบบรรทัดก็เพียงพอสำหรับให้ผู้รับจ้างออกแบบขนาดทีมและประเมินราคาได้ตรงกับงานจริง

## สรุป

มูลค่าของไฟล์วิดีโอถูกกำหนดด้วยข้อตกลงที่ปิดไว้ก่อนวันถ่าย ไม่ใช่ด้วยอุปกรณ์ในกอง กฎหมายไทยยกลิขสิทธิ์งานรับจ้างให้ผู้ว่าจ้างตามมาตรา 10 แต่พลิกได้ด้วยข้อตกลงที่ไม่ต้องทำเป็นหนังสือ สัญญาโอนที่ลืมเขียนอายุมีผลสิบปีตามมาตรา 17 สิทธิ์ตามมาตรา 18 ยังอยู่กับผู้สร้างสรรค์แม้โอนลิขสิทธิ์แล้ว คนในเฟรมมีสิทธิ์สองชั้น เพลงจากคลังของแพลตฟอร์มผูกกับแพลตฟอร์มนั้น และสัดส่วนภาพเป็นการตัดสินใจของระยะแรก

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### ขอไฟล์โปรเจกต์ตัดต่อไปแก้เองภายหลังได้หรือไม่?

ขอได้ถ้าระบุไว้ในสัญญาตั้งแต่ต้น ไฟล์โปรเจกต์ต่างจากไฟล์วิดีโอสำเร็จตรงที่ต้องแนบสินทรัพย์ประกอบทั้งหมดไปด้วย ทั้งฟุตเทจดิบ ฟอนต์ กราฟิก และไฟล์เสียง ซึ่งมีขนาดใหญ่และบางรายการติดเงื่อนไขของสัญญาอนุญาตที่โอนต่อไม่ได้ จึงควรระบุให้ชัดว่าขอเฉพาะรายการใด แทนการเขียนกว้างว่าขอไฟล์ทั้งหมด

### วิดีโอที่ถ่ายไว้เมื่อหลายปีก่อน นำกลับมาตัดใหม่ได้เลยหรือไม่?

ต้องตรวจสามเรื่องก่อน เรื่องแรกคืออายุของสัญญาโอนลิขสิทธิ์ เพราะสัญญาที่ไม่ระบุระยะเวลามีผลสิบปี เรื่องที่สองคือสัญญากับผู้แสดงว่าครอบคลุมการใช้งานรูปแบบใหม่หรือไม่ เรื่องที่สามคือเพลงประกอบ เพราะสัญญาอนุญาตส่วนใหญ่ผูกกับช่องทางและระยะเวลาที่ตกลงกันไว้เดิม

### ต้องจ่ายค่าตัวผู้แสดงเพิ่มเมื่อนำวิดีโอไปใช้ช่องทางใหม่หรือไม่?

ขึ้นกับข้อความในสัญญา สิทธิของนักแสดงตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 โอนให้แก่กันได้ตามมาตรา 51 สัญญาที่เขียนขอบเขตการใช้งานไว้กว้างตั้งแต่ต้นจึงไม่ต้องเจรจาใหม่ ส่วนสัญญาที่ระบุเฉพาะช่องทางเดียวจะต้องตกลงกันใหม่เมื่อขยายช่องทาง ซึ่งมีอำนาจต่อรองน้อยกว่าตอนเซ็นครั้งแรกมาก

### กองถ่ายในพื้นที่สาธารณะต้องเก็บแบบยินยอมจากคนที่เดินผ่านทุกคนหรือไม่?

แนวทางที่ปลอดภัยคือแยกตามบทบาทของภาพ คนที่ถูกถ่ายโดยเจตนาและระบุตัวได้ควรมีแบบยินยอมรายบุคคล ส่วนผู้คนที่เป็นฉากหลังและไม่ใช่จุดสนใจของภาพ ให้จัดการด้วยวิธีลดการระบุตัวตน เช่น เลือกมุมกล้อง ระยะชัด หรือเบลอในขั้นตอนตัดต่อ วิธีหลังลดภาระเอกสารและลดความเสี่ยงไปพร้อมกัน

### งบประมาณถ่ายทำวิดีโอควรเตรียมเท่าไร?

ตัวแปรที่กำหนดราคาคือจำนวนวันถ่าย ขนาดทีมงาน จำนวนสถานที่ การใช้ผู้แสดง และจำนวนสัดส่วนภาพที่ต้องส่งมอบ ตัวแปรสุดท้ายมักถูกลืมทั้งที่กระทบทั้งวันถ่ายและชั่วโมงตัดต่อ วิธีที่ให้ตัวเลขแม่นที่สุดคือแจ้งช่องทางเผยแพร่และอายุการใช้งานที่ต้องการ แล้วให้ผู้รับจ้างออกแบบขนาดทีมจากโจทย์นั้น

### ทีมที่ตั้งอยู่เชียงใหม่ เดินทางไปถ่ายทำนอกพื้นที่ได้ไกลแค่ไหน?

กองถ่ายเดินทางไปทำงานได้ทุกจังหวัด ทั้งในกรุงเทพฯ และภูมิภาค โดยนัดสำรวจสถานที่ล่วงหน้าก่อนถึงวันถ่ายเสมอ ค่าเดินทางและที่พักของทีมคำนวณจากระยะทางกับจำนวนวัน แล้วแสดงเป็นรายการแยกในใบเสนอราคาตั้งแต่ต้น ไม่มีการเรียกเก็บเพิ่มหน้ากองถ่าย ส่วนการประชุมวางบทและรีวิวงานตัดต่อใช้ระบบออนไลน์ได้ทั้งหมด

## วิดีโอที่ใช้ได้นานคือวิดีโอที่ตกลงขอบเขตไว้ก่อนตั้งกล้อง ไม่ใช่วิดีโอที่ภาพสวยที่สุด

ทีมโปรดักชั่นของ บริษัท ฟิจิทัล เอเจนซี จำกัด ไล่หัวข้อเรื่องลิขสิทธิ์ ช่องทางเผยแพร่ สิทธิ์ของคนในเฟรม และขอบเขตเพลงประกอบกับผู้ว่าจ้างให้จบก่อนกำหนดวันถ่าย แล้วเขียนคำตอบทุกข้อลงในใบเสนอราคาเพื่อให้ตรวจได้ตั้งแต่ก่อนเริ่มงาน

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)