# วิวัฒนาการวิดีโอในไทย ทำไมงานถ่ายทำใช้ 25 และ 50 เฟรม

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/video-history-film-analog-digital-evolution-guide · เผยแพร่ 20 กรกฎาคม 2566 · อ่าน 11 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

จากภาพยนตร์ฉายครั้งแรกในสยามปี 2440 ถึงทีวีดิจิทัลที่ กสทช. กำหนด 25 และ 50 เฟรมต่อวินาที ที่มาของอัตราภาพที่เจ้าของธุรกิจควรเขียนลงบรีฟงานวิดีโอ

## Key Takeaways

- **หลังภาพยนตร์ฉายเก็บค่าดูครั้งแรกในสยามเมื่อ 10 มิถุนายน 2440 ทีวีไทยเปลี่ยนระบบภาพมาแล้วสามรุ่น** — คือขาวดำของช่อง 4 บางขุนพรหมปี 2498 สีระบบ PAL ของช่อง 7 ปี 2510 และทีวีดิจิทัลระบบ DVB-T2
- **แนวทางเทคนิคทีวีดิจิทัลที่ กสทช. สรุปไว้กำหนดภาพ 576i และ 1080i ที่ 25 เฟรมต่อวินาที และ 720p ที่ 50 เฟรมต่อวินาที** — ตัวเลขชุดนี้ตรงกับระบบ 50 และ 25 ในข้อแนะนำ ITU-R BT.709-6
- **ไฟฟ้าที่การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคจ่ายให้ผู้ใช้มีความถี่ 50 เฮิรตซ์** — หลอดไฟแบบดั้งเดิมกะพริบที่สองเท่าของความถี่ไฟ และกระทรวงพลังงานสหรัฐเตือนว่าการกะพริบของแสงทำปฏิกิริยากับอัตราถ่ายภาพของกล้องจนภาพรบกวนสายตาได้

ทีมถ่ายวิดีโอในไทยมักถามลูกค้าว่าจะเอาไฟล์ 25 หรือ 30 เฟรมต่อวินาที เจ้าของธุรกิจส่วนใหญ่ตอบไม่ได้ เพราะไม่เคยมีใครอธิบายว่าตัวเลขนี้มาจากไหน คำตอบอยู่ในสองเรื่องที่ดูไม่เกี่ยวกัน คือมาตรฐานทีวีที่ไทยเลือกใช้ และความถี่ของไฟฟ้าในปลั๊ก

บทนี้เล่าวิวัฒนาการวิดีโอในไทยจากเอกสารที่เปิดอ่านต้นฉบับได้ ตั้งแต่เอกสารประวัติภาพยนตร์ไทยของมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา รายงานและเอกสารเทคนิคที่เผยแพร่บนเว็บไซต์ กสทช. ข้อแนะนำ ITU-R BT.709-6 ไปจนถึงสัญญาซื้อขายไฟฟ้าของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค แล้วแปลงเป็นสเปกที่ใส่ในบรีฟงานได้

## ภาพยนตร์ฉายเก็บค่าดูครั้งแรกในสยามปี 2440

[เอกสารประกอบการสอนเรื่องประวัติและพัฒนาการภาพยนตร์ไทยของมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา](https://ssrudlp.ssru.ac.th/data-file/teacher%5Fwork/file/cbb84b0687061b3546975418dbd84278.pdf) ระบุว่า เอส. จี. มาร์คอฟสกี นำภาพยนตร์เข้ามาฉายเก็บค่าดูจากสาธารณชนในไทยเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2440 ที่โรงละครหม่อมเจ้าอลังการ กรุงเทพฯ เอกสารจัดช่วงปี 2440 ถึง 2469 เป็นยุคเริ่มต้น และบันทึกว่าคนไทยเรียกมหรสพแบบใหม่นี้ว่า "หนังฝรั่ง"

### ภาพยนตร์ยุคแรกเกี่ยวกับวิดีโอธุรกิจวันนี้อย่างไร

ภาพยนตร์ยุคแรกเป็นจุดที่ผู้ชมไทยเริ่มจ่ายเงินเพื่อดูภาพเคลื่อนไหวบนจอ ส่วนมาตรฐานเชิงเทคนิคที่ส่งผลกับงานวิดีโอธุรกิจวันนี้มาทีหลังพร้อมโทรทัศน์ ซึ่งต้องส่งภาพผ่านคลื่นไปถึงเครื่องรับทุกบ้านด้วยระบบเดียวกัน เจ้าของธุรกิจที่อยากรู้ว่าทำไมทีมถ่ายถามเรื่องอัตราภาพ ควรเริ่มจากประวัติของโทรทัศน์มากกว่าประวัติของโรงภาพยนตร์ เพราะอัตราภาพของงานออกอากาศในไทยผูกกับมาตรฐานทีวีมาตั้งแต่ยุคแรก และงานออนไลน์จำนวนมากยังถ่ายด้วยกล้องที่ตั้งค่าตามมาตรฐานเดียวกัน

## ทีวีขาวดำปี 2498 และทีวีสี PAL ปี 2510

[รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการประเมินคุณภาพเนื้อหารายการที่สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์จัดทำเสนอ กสทช.](https://broadcast.nbtc.go.th/data/academic/file/600200000002.pdf) (ลงวันที่ 24 มีนาคม 2557) สรุปประวัติสถานีไว้ว่า ในปี พ.ศ. 2498 บริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด แพร่ภาพช่อง 4 บางขุนพรหมในระบบขาวดำ เป็นแห่งแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเป็นอันดับสองในเอเชียรองจากญี่ปุ่น

| ปี       | เหตุการณ์ตามเอกสาร                                           | ระบบภาพ                             |
| -------- | -------------------------------------------------------------- | ------------------------------------ |
| 2440     | ฉายภาพยนตร์เก็บค่าดูครั้งแรก โรงละครหม่อมเจ้าอลังการ | ฟิล์มฉายบนจอ                      |
| 2498     | ช่อง 4 บางขุนพรหมแพร่ภาพ                                   | ขาวดำ                               |
| 2510     | ช่อง 7 แพร่ภาพครั้งแรก 27 พฤศจิกายน                         | สีระบบ PAL                          |
| ปัจจุบัน | ทีวีดิจิทัลภาคพื้นดิน                                      | DVB-T2 ภาพ 25 และ 50 เฟรมต่อวินาที |

รายงานฉบับเดียวกันบันทึกว่าสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 เริ่มแพร่ภาพครั้งแรกในระบบ PAL เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2510 ด้วยการถ่ายทอดสดการประกวดนางสาวไทย และเป็นสถานีโทรทัศน์สีแห่งแรกของประเทศ

### ปีเปิดสถานีแรกในรายงานเขียนตรงกันทุกย่อหน้าหรือไม่

ไม่ตรง รายงานของ กสทช. ฉบับนี้มีอีกย่อหน้าหนึ่งเขียนวันเปิดของบริษัทไทยโทรทัศน์เป็นวันที่ 24 มิถุนายน 2495 ซึ่งไม่ตรงกับย่อหน้าหลักที่ระบุการแพร่ภาพในปี 2498 และระบุว่าปี 2495 เป็นปีตั้งบริษัท บทนี้ใช้ปี 2498 ตามย่อหน้าที่ให้รายละเอียดครบกว่า ผู้ที่ต้องอ้างวันที่แน่นอน เช่น ในวิดีโอครบรอบหรือสื่อประวัติองค์กร ควรเทียบกับเอกสารของสถานีเองก่อนใช้

## ทีวีดิจิทัลไทยกำหนด 25 และ 50 เฟรมต่อวินาที

[เอกสารสรุปเทคนิค DVB-T2 ที่ กสทช. เผยแพร่](https://broadcast.nbtc.go.th/data/news/doc%5Fother/th/621200000001.pdf) สรุปจากแนวทางปฏิบัติทางเทคนิคสำหรับการให้บริการโทรทัศน์ภาคพื้นดินในระบบดิจิทัล และระบุความละเอียดกับอัตราภาพของรายการไว้สามแบบ

| ความคมชัด | ความละเอียด                    | อัตราภาพ          | สัดส่วนภาพ   |
| ----------- | ------------------------------- | ------------------ | ------------- |
| SD          | 720×576 แบบสลับเส้น (576i)    | 25 เฟรมต่อวินาที | 16:9 หรือ 4:3 |
| HD          | 1920×1080 แบบสลับเส้น (1080i) | 25 เฟรมต่อวินาที | 16:9          |
| HD          | 1280×720 แบบภาพเต็ม (720p)    | 50 เฟรมต่อวินาที | 16:9          |

เอกสารระบุการบีบอัดภาพแบบ MPEG-4 AVC (H.264) และเสียงแบบ MPEG-4 HE AACv2 คำว่า "สลับเส้น" (interlaced) หมายถึงแต่ละเฟรมส่งเป็นสองฟิลด์ ภาพ 1080i ที่ 25 เฟรมจึงมี 50 ฟิลด์ต่อวินาที

### งานที่ลงแค่ออนไลน์ต้องถ่าย 25 เฟรมด้วยหรือไม่

ไม่บังคับ แพลตฟอร์มออนไลน์รับไฟล์ได้หลายอัตราภาพ แต่ถ้ามีโอกาสที่งานชุดเดียวกันจะออกอากาศทีวีหรือฉายในงานที่ใช้อุปกรณ์ออกอากาศ การถ่ายที่ 25 หรือ 50 ตั้งแต่ต้นจะไม่ต้องแปลงอัตราภาพภายหลัง ส่วนงานที่ถ่ายใต้ไฟในอาคารในไทย เหตุผลเรื่องไฟฟ้า 50 เฮิรตซ์ในหัวข้อถัดไปก็ชี้ไปทางเดียวกัน เจ้าของงานควรตัดสินเรื่องนี้ก่อนวันถ่าย เพราะเปลี่ยนภายหลังต้องแปลงไฟล์ทั้งชุด

## ITU-R BT.709 เปิดทางไว้ห้าอัตราภาพ

[ข้อแนะนำ ITU-R BT.709-6](https://www.itu.int/dms%5Fpubrec/itu-r/rec/bt/R-REC-BT.709-6-201506-I!!PDF-E.pdf) (มิถุนายน 2015) เป็นมาตรฐานค่าพารามิเตอร์ของทีวีความคมชัดสูง ข้อแนะนำกำหนดอัตราภาพไว้ห้าค่า คือ 60 50 30 25 และ 24 เฮิรตซ์ และสำหรับระบบ 60 30 และ 24 ยอมให้ใช้ค่าที่หารด้วย 1.001 ได้ด้วย

| ระบบตาม BT.709 | อัตราภาพ        | การถ่ายและส่ง |
| --------------- | ---------------- | ---------------- |
| 50/P            | 50               | ภาพเต็ม         |
| 50/I            | 25               | สลับเส้น        |
| 25/P            | 25               | ภาพเต็ม         |
| 60/I            | 30 หรือ 30/1.001 | สลับเส้น        |
| 24/P            | 24 หรือ 24/1.001 | ภาพเต็ม         |

ระบบ 50 และ 25 ไม่มีค่าหารด้วย 1.001 ต่างจากระบบ 60 30 และ 24 ตัวเลขในกล้องอย่าง 29.97 หรือ 23.976 จึงมาจากฝั่งระบบ 60 30 และ 24 ส่วนไฟล์ที่ตั้งเป็น 25 หรือ 50 ตรงกับค่าที่ทีวีดิจิทัลไทยใช้

### PsF ในเมนูกล้องหรือสเปกสถานีคืออะไร

PsF ย่อมาจาก progressive segmented frame BT.709-6 อธิบายว่าเป็นวิธีส่งภาพที่ถ่ายแบบภาพเต็ม โดยแบ่งแต่ละภาพออกเป็นสองส่วนเพื่อส่งผ่านระบบที่ออกแบบมาสำหรับสัญญาณสลับเส้น ข้อแนะนำระบุระบบ 25/PsF 30/PsF และ 24/PsF ไว้ในตาราง ภาพที่ได้ยังเป็นภาพเต็มเหมือน 25/P ต่างกันที่วิธีส่งสัญญาณ ทีมถ่ายที่ได้สเปกจากสถานีว่ารับ 1080i 25 ไม่จำเป็นต้องถ่ายแบบสลับเส้นเสมอไป แต่ควรถามสถานีก่อนว่ารับไฟล์ภาพเต็มที่ส่งแบบ PsF ได้หรือไม่

## ไฟ 50 เฮิรตซ์กับแถบกะพริบในวิดีโอ

[สัญญาซื้อขายไฟฟ้าของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค](https://www.pea.co.th/sites/default/files/download/2025/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B8%8B%E0%B8%B7%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%82%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%84%E0%B8%9F%E0%B8%9F%E0%B9%89%E0%B8%B2%20%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A0%E0%B8%97%203,4,5.pdf) เขียนไว้ในแบบฟอร์มว่าการไฟฟ้าจ่ายไฟให้ผู้ซื้อที่ความถี่ 50 เฮิรตซ์ หลอดไฟที่ต่อกับระบบนี้อาจกะพริบตามจังหวะไฟฟ้า แม้ตาคนมองไม่เห็น

[เอกสาร Characterizing Photometric Flicker ของกระทรวงพลังงานสหรัฐ](https://www.energy.gov/sites/prod/files/2016/03/f30/characterizing-photometric-flicker.pdf) (กุมภาพันธ์ 2016) ระบุว่าการกะพริบเป็นเรื่องที่ต้องกังวลเมื่อใช้อุปกรณ์วิดีโอ เพราะการกะพริบทำปฏิกิริยากับอัตราการจับภาพของกล้อง จนได้ภาพที่รบกวนสายตา เอกสารอธิบายว่าหลอดไฟแบบดั้งเดิมกะพริบที่สองเท่าของความถี่ไฟฟ้า ในระบบ 50 เฮิรตซ์จึงเป็น 100 ครั้งต่อวินาที แต่หลอด LED ไม่เป็นไปตามกฎนี้เสมอ ความถี่การกะพริบของ LED ต่างกันได้มากตามวงจรของแต่ละรุ่น

### ถ่ายงานอีเวนต์ใต้ไฟ LED ของสถานที่แล้วภาพเป็นแถบ ต้องแก้ตรงไหน

ต้องแก้ที่การตั้งค่ากล้องให้สัมพันธ์กับจังหวะกะพริบของไฟในสถานที่ และทดสอบก่อนเริ่มงานจริง ทีมถ่ายควรเข้าไปถ่ายทดสอบใต้ไฟชุดที่จะใช้จริงก่อนวันงาน ตรวจภาพบนจอมอนิเตอร์ ไม่ใช่ดูด้วยตาเปล่า และบันทึกค่าที่ใช้ได้ไว้ในใบงาน ถ้าไฟของสถานที่เป็น LED รุ่นที่กะพริบไม่ตามความถี่ไฟฟ้า ค่ามาตรฐานที่ใช้ได้กับหลอดแบบเดิมอาจไม่ได้ผล ทางแก้ที่แน่นอนกว่าคือขอเปลี่ยนหรือหรี่ไฟชุดนั้น หรือใช้ไฟของทีมถ่ายเองในมุมหลัก

เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่าปริมาณการกะพริบของหลอด LED มักขึ้นกับวงจรขับ (driver) หรือการจับคู่ระหว่างสวิตช์หรี่ไฟกับวงจรขับ ตัวชี้วัดที่ใช้กันมากที่สุดมีสองค่า คือ Percent Flicker ซึ่งอยู่ในช่วง 0 ถึง 100% และ Flicker Index ซึ่งอยู่ในช่วง 0 ถึง 1 ข้อจำกัดที่เจ้าของงานควรรู้คือ ณ วันที่ออกเอกสาร ยังไม่มีวิธีทดสอบมาตรฐานสำหรับวัดการกะพริบ และผู้ผลิตหลอดแทบไม่รายงานค่านี้ สเปกบนกล่องหลอดจึงบอกไม่ได้ว่าไฟชุดไหนจะมีปัญหากับกล้อง

| สิ่งที่เจ้าของงานตรวจได้                  | ทำไมต้องตรวจ                                                                                               |
| ---------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| ไฟของสถานที่ปรับหรี่อยู่หรือไม่        | การหรี่ไฟเปลี่ยนการทำงานของวงจรขับ และเปลี่ยนการกะพริบได้                                        |
| ไฟหลายชุดในงานเป็นรุ่นเดียวกันหรือไม่ | LED ต่างรุ่นกะพริบที่ความถี่ต่างกันได้ ค่ากล้องที่ใช้ได้กับชุดหนึ่งอาจใช้ไม่ได้กับอีกชุด |
| ภาพทดสอบบนจอมอนิเตอร์มีแถบหรือไม่      | ตาคนมองไม่เห็นการกะพริบที่ความถี่สูง แต่กล้องจับได้                                              |

## เขียนอัตราภาพลงในบรีฟงานวิดีโอ

บรีฟงานวิดีโอที่กันปัญหาได้มีห้าบรรทัดเรื่องไฟล์และแสง ซึ่งเจ้าของงานกรอกได้เองโดยไม่ต้องรู้ศัพท์เทคนิคทั้งหมด

1. **ช่องทางปลายทาง** ทีวี จอในงาน หรือออนไลน์ และมีโอกาสที่จะย้ายช่องทางภายหลังหรือไม่
2. **อัตราภาพ** 25 หรือ 50 เฟรมต่อวินาที ถ้ามีช่องทางทีวีหรือถ่ายใต้ไฟในอาคารในไทย
3. **ความละเอียดและสัดส่วนภาพ** 1920×1080 แนวนอน 16:9 สำหรับทีวี ส่วนงานแนวตั้งสำหรับมือถือให้ระบุแยก
4. **แหล่งแสงในสถานที่** เป็นแสงธรรมชาติ ไฟของสถานที่ หรือไฟของทีมถ่าย และวันที่เข้าถ่ายทดสอบ
5. **ไฟล์ส่งมอบ** รายการไฟล์ต่อช่องทาง พร้อมอัตราภาพของแต่ละไฟล์

ถ้างานชุดเดียวกันต้องตัดเป็นแนวตั้งด้วย งานวิจัยที่เทียบผลของโฆษณาแนวตั้งกับแนวนอนอยู่ในบท [Vertical Video คืออะไร งานวิจัยวัดผลโฆษณาแนวตั้งเทียบแนวนอน](https://phygital.co.th/insights/vertical-video-short-form-business-adaptation-guide) เพดานความยาวของโฆษณาทีวีอธิบายไว้ในบท [ประเภทวิดีโอการตลาด เลือกตามจอที่ฉายและเวลาโฆษณาทีวี](https://phygital.co.th/insights/types-of-marketing-video-explainer-brand-film-testimonial-guide) และเรื่องสิทธิ์ในไฟล์ที่ต้องตกลงกับทีมถ่ายก่อนวันถ่ายอยู่ในบท [โปรดักชั่นเฮาส์รับถ่ายทำวิดีโอ สิ่งที่ต้องตกลงก่อนวันถ่าย](https://phygital.co.th/insights/video-production-house-agency) ส่วนการเลือกหลอด LED ของร้านเองด้วยค่าสี อ่านได้ในบท [สีขาวในการสร้างแบรนด์ เลือกไฟ LED ด้วยค่า CCT CRI และ Duv](https://phygital.co.th/insights/white-color-brand-identity-meaning-guide)

## สรุป

วิวัฒนาการวิดีโอในไทยเริ่มจากภาพยนตร์ที่ฉายเก็บค่าดูครั้งแรกเมื่อ 10 มิถุนายน 2440 ผ่านทีวีขาวดำปี 2498 และทีวีสีระบบ PAL ปี 2510 มาถึงทีวีดิจิทัล DVB-T2 ที่เอกสารของ กสทช. ระบุภาพ 576i และ 1080i ที่ 25 เฟรม กับ 720p ที่ 50 เฟรมต่อวินาที ค่าชุดนี้อยู่ในระบบ 50 และ 25 ของ ITU-R BT.709-6 และสอดคล้องกับไฟฟ้า 50 เฮิรตซ์ที่การไฟฟ้าจ่าย ซึ่งทำให้หลอดไฟแบบดั้งเดิมกะพริบ 100 ครั้งต่อวินาที เจ้าของงานจึงควรเขียนอัตราภาพและแหล่งแสงลงในบรีฟตั้งแต่ต้น และให้ทีมถ่ายทดสอบใต้ไฟจริงก่อนวันถ่าย

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### p กับ 50i ต่างกันอย่างไรในการดูบนจอ

ทั้งสองแบบมี 25 ภาพต่อวินาที ตาราง BT.709-6 จัด 50/I เป็นการถ่ายแบบสลับเส้นที่ส่งเป็นสองฟิลด์ต่อภาพ ส่วน 25/P เป็นการถ่ายแบบภาพเต็ม ทีวีดิจิทัลไทยใช้แบบสลับเส้นกับภาพ 1080i ทีมถ่ายควรถามสถานีว่ารับไฟล์แบบใดก่อนตั้งกล้อง

### กล้องมือถือตั้ง 30 เฟรมไว้เป็นค่าเริ่มต้น ต้องเปลี่ยนไหม

ถ้าวิดีโอลงแค่โซเชียลและถ่ายกลางแจ้ง ใช้ค่าเริ่มต้นได้ ถ้าถ่ายใต้ไฟในอาคารหรือมีโอกาสใช้ออกอากาศทีวี ควรเปลี่ยนเป็น 25 หรือ 50 และลองถ่ายทดสอบดูว่าภาพมีแถบกะพริบหรือไม่

### ทำไมกล้องบางรุ่นมีค่า 29.97 และ 23.976

เป็นค่าที่ได้จากการหาร 30 และ 24 ด้วย 1.001 ซึ่ง BT.709-6 อนุญาตไว้สำหรับระบบ 60 30 และ 24 ระบบ 50 และ 25 ไม่มีค่าแบบนี้ งานที่ตั้งเป็น 25 หรือ 50 จึงไม่ต้องเลือกระหว่างค่าเต็มกับค่าหาร

### ไฟล์จากกล้องสองตัวที่ตั้งอัตราภาพต่างกันตัดรวมกันได้หรือไม่

ได้ แต่ต้องแปลงให้เป็นอัตราเดียวกันก่อนส่งออก และการแปลงอาจทำให้การเคลื่อนไหวดูไม่ลื่นเท่าไฟล์ต้นฉบับ วิธีที่ประหยัดเวลาที่สุดคือตกลงอัตราภาพเดียวกันทุกกล้องตั้งแต่วันถ่าย และจดไว้ในใบงาน

### เอกสารสรุปเทคนิคของ กสทช. ที่อ้างในบทนี้เป็นฉบับเมื่อไร

ไฟล์บนเว็บไซต์ กสทช. สร้างเมื่อเดือนมีนาคม 2562 และระบุว่าสรุปจากแนวทางปฏิบัติทางเทคนิคสำหรับการให้บริการโทรทัศน์ภาคพื้นดินในระบบดิจิทัล ผู้ที่ต้องส่งไฟล์ออกอากาศจริงควรขอสเปกล่าสุดจากสถานีที่ซื้อเวลาไว้ เพราะแต่ละสถานีอาจมีรายละเอียดของตัวเองเพิ่ม

## จะถ่ายวิดีโอในงานที่ใช้ไฟ LED ของสถานที่ และยังไม่รู้ว่าควรตั้งไฟล์ 25 หรือ 30 เฟรม

ให้ PHYGITAL AGENCY ถ่ายทดสอบใต้ไฟจริงแล้วเขียนสเปกไฟล์ลงใบงานก่อนวันถ่าย

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)