# สีเหลืองทองไทย รงกับหรดาลต่างกันอย่างไร และสีส้มไทยอีก 10 สี

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/thai-yellow-orange-colors-rong-horadan-champa · เผยแพร่ 22 กันยายน 2569 · อ่าน 11 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

รงกับหรดาลเป็นสีเหลืองไทยจากวัสดุคนละชนิด บทนี้แยกสองสีนี้ ไล่หมู่สีเหลือง 15 สีและหมู่สีส้ม 10 สีพร้อมรหัส และวิธีใช้สีเหลืองทองแบบไทยกับป้ายหน้าร้าน

## Key Takeaways

- **สีเหลืองทองในศัพท์ช่างไทยคือสีเดียวกับรงทอง** — งานวิจัยของ ดร.ไพโรจน์ พิทยเมธี สรุปจากการศึกษาวัสดุว่าสีเหลือง เหลืองรง รงทอง และเหลืองทอง เป็นสีเดียวกัน ในระบบสีไทยโทนใช้รหัส T3010 ค่า C10 M25 Y100 K0
- **รงกับหรดาลเป็นวัสดุคนละชนิด** — รงเป็นยางไม้ที่ยึดผนังได้เองโดยไม่ต้องผสมกาว ส่วนหรดาลเป็นแร่ที่มีสารหนูและกำมะถัน เข้ากับปูนไม่ได้ เขียนบนผนังปูนแล้วจะกลายเป็นสีดำ ช่างจึงใช้หรดาลกับไม้ ลายรดน้ำ และสมุดดำ
- **หมู่สีเหลืองมี 15 สี และหมู่สีส้มมี 10 สี** — ในหมู่สีส้มมีเสนซึ่งวิทยานิพนธ์ระบุว่ามาจากสนิมดีบุกหรือออกไซด์ของตะกั่ว และมีภูอัคนีซึ่งเป็นสีย้อมจากดินภูเขาไฟที่บ้านเจริญสุข จังหวัดบุรีรัมย์

ร้านที่อยากได้ป้ายสีเหลืองทองแบบไทยมักได้คำแนะนำสองแบบที่ขัดกัน ฝ่ายหนึ่งบอกให้ใช้สีหรดาล อีกฝ่ายบอกให้ใช้สีรง บางคนเรียกสองชื่อนี้รวมกันว่าหรดาลทอง ทั้งที่ช่างรุ่นก่อนเห็นว่าเป็นการเรียกผิด เมื่อไม่รู้ว่าสองชื่อนี้คือวัสดุคนละชนิด แบรนด์ก็เลือกเฉดไม่ได้ และเขียนเรื่องเล่าเรื่องที่มาของสีไม่ได้

บทนี้แยกรงออกจากหรดาลตามที่ ดร.ไพโรจน์ พิทยเมธี บันทึกไว้ในวิทยานิพนธ์ ไล่หมู่สีเหลือง 15 สีและหมู่สีส้ม 10 สีในระบบสีไทยโทนพร้อมรหัส แล้วต่อด้วยตัวอย่างที่ช่างไทยใช้สีเหลืองแทนทองคำเปลว และวิธีใช้สีเหล่านี้กับป้ายและหน้าร้าน

## สีเหลืองทองในศัพท์ช่างคือสีอะไร

สีเหลืองทองคือรงทอง [ดุษฎีนิพนธ์เรื่อง "การสร้างประสบการณ์ทางสุนทรียะจากสีไทย"](http://www.thapra.lib.su.ac.th/objects/thesis/fulltext/thapra/Pairoj%5FPittayamatee%5F2/fulltext.pdf) หน้า 87 สรุปจากการศึกษาวัสดุว่าสีเหลือง สีเหลืองรง สีรงทอง และสีเหลืองทอง เป็นสีเดียวกัน รหัสของรงทองในระบบไทยโทนคือ T3010 (C10 M25 Y100 K0) และวิทยานิพนธ์บรรยายว่าหมายถึงสีเหลืองพระจันทร์หรือเหลือง Gamboge ไม่ใช่เหลืองมะนาว

วิทยานิพนธ์หน้าเดียวกันยังบันทึกว่าศิลปะประเพณีไทยใช้สีเหลืองค่อนข้างน้อย สีเหลืองมักถูกใช้เป็นส่วนผสมเพื่อได้สีขั้นที่สองและสาม หรือใช้รองพื้นลวดลายก่อนปิดทองคำเปลว เพื่อให้ทองดูสุกขึ้น หมู่สีเหลืองมี 15 สี ตั้งแต่ T3010 ถึง T3150

| สีตัวอย่างในหมู่สีเหลือง | รหัส  | ค่า CMYK         | ที่มาของชื่อหรือวัสดุ               |
| ----------------------------- | ----- | ---------------- | --------------------------------------- |
| รงทอง                        | T3010 | C10 M25 Y100 K0  | ยางต้นรงทอง                          |
| หรดาล                         | T3020 | C0 M10 Y90 K0    | แร่ที่มีสารหนูและกำมะถัน           |
| จำปา                          | T3060 | C5 M40 Y100 K0   | รงผสมชาดเล็กน้อย เทียบดอกจำปา     |
| เหลืองดิน                    | T3070 | C20 M30 Y100 K10 | ดินจากสนิมเหล็ก                      |
| เหลืองไพล                    | T3100 | C10 M10 Y100 K0  | ฝุ่นขาวผสมรงเจือคราม เทียบหัวไพล |
| มะตูมสุก                     | T3150 | C15 M55 Y100 K0  | เทียบเนื้อในผลมะตูมสุก             |

จำปาเป็นตัวอย่างของสีเหลืองที่มีชาดผสมอยู่ จึงคาบเกี่ยวกับหมู่สีแดง ซึ่งไล่ครบทั้ง 26 สีไว้ใน[สีไทยหมู่สีแดง 26 สี จากแร่ชาด ดินแดง แมลงครั่ง และพืช](https://phygital.co.th/insights/thai-red-colors-chad-dindang-linchi)

### สีเหลือง 15 สีแบ่งตามความเข้มได้อย่างไร

รายการหมู่สีเหลืองหน้า 87-89 ไม่ได้แบ่งกลุ่มย่อย ฟิจิทัลจึงลองจัดทั้ง 15 สีตามค่าเหลือง (Y) ในรหัส CMYK ได้สามกลุ่ม ซึ่งตรงกับหน้าที่ของสีบนป้ายและผนังพอดี

| ค่าเหลือง | จำนวน | สีในกลุ่ม                                            | หน้าที่บนป้ายและผนัง           |
| ---------- | ----- | ------------------------------------------------------ | ---------------------------------- |
| Y100       | 6     | รงทอง จำปา เหลืองดิน เหลืองไพล ขี้ผึ้ง มะตูมสุก   | สีหลักที่ต้องเห็นจากระยะไกล |
| Y75-90     | 4     | หรดาล จันทร์ ดอกบวบ ลูกจันทร์                        | สีรองหรือกรอบ                   |
| Y30-55     | 5     | เปลือกข้าวโพด เลื่อมประภัสสร ไม้กฤษณา มุกสุข เนื้อ | พื้นหลังโทนนวลหรือครีม        |

กลุ่มนวลใช้เป็นพื้นให้สีในกลุ่มแรกได้ โดยชุดสีทั้งชุดยังอยู่ในหมู่เดียวกัน ข้อควรระวังคือคำบรรยายของสีเดียวกันอาจไม่ตรงกันในเล่มเดียว เปลือกข้าวโพด (T3030 ค่า C5 M15 Y50 K0) หน้า 88 บรรยายว่าเป็นสีครีมอมเหลือง ขณะที่หมวดคำเรียกสีหน้า 45 บรรยายว่านวลซีดอมเขียว ส่วนดอกบวบหน้า 88 บรรยายว่าเหลืองสดเหมือนหรดาล แต่ค่าเหลือง 75 ต่ำกว่าหรดาลที่ 90 งานที่ต้องการสีตรงจึงต้องยึดรหัส ไม่ยึดคำบรรยาย

### ทำไมรงไม่มี ค์ แต่รงค์มี

รงที่เป็นชื่อสีเหลืองเขียนโดยไม่มี "ค์" วิทยานิพนธ์หน้า 87 อธิบายว่าคำว่ารงค์หมายถึงสีโดยทั่วไป เช่น เอกรงค์ที่แปลว่าการระบายด้วยสีเดียว ส่วนรงเป็นชื่อเฉพาะที่ช่างเขียนใช้เรียกสีเหลืองสดแบบห้วน ๆ ภายหลังจึงเรียกยาวขึ้นว่ารงทองตามชื่อต้นไม้ที่ให้ยาง

### สีเหลืองทำหน้าที่อะไรนอกจากเป็นสีบนผิวภาพ

หน้า 87 ให้ตัวอย่างสามแบบที่สีเหลืองไปอยู่ใต้สีอื่นหรือกลายเป็นสีอื่น แบบแรกคือการผสม ช่างผสมเหลืองกับแดงชาดได้สีก้านดอกกรรณิการ์ แบบที่สองคือการย้อมผ้า ช่างย้อมเหลืองประโหดหรือเหลืองมะพูดเป็นสีพื้นก่อน แล้วย้อมครามทับจนผ้าเป็นสีเขียว แบบที่สามคือการรองพื้น ช่างทาเหลืองใต้ลวดลายเพื่อซับหนุนให้ทองคำเปลวที่ปิดทับดูเจิดจ้าขึ้น หน้าเดียวกันยังย้อนไปถึงภาพเขียนสีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ที่ใช้เหลืองดินซึ่งหาได้ในท้องถิ่น

ทั้งสามแบบบอกเหมือนกันว่าช่างไทยใช้สีเหลืองเป็นชั้นรองมากกว่าสีเด่น แบรนด์ที่ยืมสีเหลืองแบบไทยไปใช้กับหน้าร้านจะได้ภาพที่ใกล้งานช่างมากขึ้นถ้าให้เหลืองทำหน้าที่พื้นหรือกรอบ แล้วให้สีเข้มอย่างแดงชาดหรือครามเป็นจุดเด่น

## รงกับหรดาลต่างกันอย่างไร

รงเป็นยางไม้ ส่วนหรดาลเป็นแร่ วิทยานิพนธ์หน้า 87 บรรยายว่ารงได้จากยางต้นรงทอง ซึ่งในไทยมีมากที่จันทบุรี และเกาะติดผนังได้โดยไม่ต้องใช้กาวช่วย ส่วนรายการหรดาลหน้า 88 ระบุว่าได้จากหินที่นำมาบดเป็นฝุ่นแล้วฝนกับน้ำ ในวงเล็บระบุชื่อแร่ว่า orpiment (arsenic trisulphide) หรือ realgar และระบุว่าประกอบด้วยธาตุสารหนูและกำมะถันที่มีพิษ

ผู้ที่อ่านต้นฉบับจะพบว่าประโยคเดียวกันเอ่ยถึงออกไซด์ของปรอทด้วย ซึ่งไม่ตรงกับชื่อแร่ในวงเล็บ บทนี้ยึดชื่อแร่ orpiment และสารหนูตามที่ระบุชัดในวงเล็บ

ความต่างที่ช่างต้องรู้คือพื้นผิว หรดาลเป็นปรปักษ์กับปูน เขียนแล้วสีจะเปลี่ยนเป็นสีดำ ช่างจึงใช้หรดาลเขียนบนไม้ เขียนลายรดน้ำ และเขียนสมุดดำ แต่ไม่นิยมใช้เขียนภาพบนผนัง ในระบบไทยโทน หรดาล (T3020) มีค่า C0 M10 Y90 K0 เหลืองกว่าและอมแดงน้อยกว่ารงทองที่มี M25

หน้า 88 ยังบันทึกว่าหรดาลในธรรมชาติมีสองชนิด คือหรดาลแดงกับหรดาลกลีบทอง และมักพบปนกันในก้อนเดียว ตรงกับที่วงเล็บของรายการให้ชื่อแร่ไว้สองชื่อ ผู้ขายผงสีที่ใช้ชื่อหรดาลจึงอาจได้เฉดต่างกันตามสัดส่วนของสองชนิดในก้อน ค่ากลาง T3020 ของระบบไทยโทนแทนเฉดเหลืองของหรดาลเพียงเฉดเดียว

### เรียกรงว่าหรดาลทองได้ไหม

ไม่ควรเรียก ส่วนทบทวนเอกสารของวิทยานิพนธ์หน้า 41 ยกข้อความเดิมว่าช่างบางคนเรียกรงว่าหรดานทอง และระบุว่าชื่อนี้ไม่ถูกเพราะเป็นความเข้าใจผิด หรดาลเป็นแร่ที่มีสีเหลืองอ่อนและเนื้อแข็งกว่ารงมาก ใช้เฉพาะผสมน้ำยาเขียนลายรดน้ำปิดทอง แบรนด์ที่เขียนเรื่องวัสดุสีบนสินค้าจึงควรแยกสองชื่อนี้ให้ชัด

## สีเหลืองที่ช่างใช้แทนทองคำเปลว

ช่างไทยเคยใช้สีเหลืองแทนการปิดทองคำเปลวในงานจริง วิทยานิพนธ์หน้า 87 ยกตัวอย่างจากศิลปะอยุธยาตอนปลาย ที่ใช้สีเหลืองหรดาลเขียนลวดลายดาวเพดานบนศาลาการเปรียญวัดใหญ่สุวรรณาราม และบนบานประตูวัดสระบัว จังหวัดเพชรบุรี แทนการปิดทองคำ

หลักเดียวกันยังเห็นในงานร่วมสมัย วิทยานิพนธ์หน้า 39 อธิบายว่างานที่ใช้สีอะคริลิกปิดทองยาก เพราะสีเหนียวเมื่อแห้งและเนื้อทองจะกระจายไปติดส่วนอื่น ช่างจึงมักทาสีเหลืองแล้วตัดเส้นแทนการปิดทอง

### แบรนด์ใช้สีเหลืองแทนทองได้ในงานแบบไหน

ใช้ได้เมื่อต้องการสื่อความเป็นทองบนพื้นผิวที่ปิดทองหรือพิมพ์ทองได้ยาก ตัวอย่างจากงานช่างข้างต้นเป็นพื้นที่กว้างอย่างเพดานและบานประตู ป้ายหรือผนังร้านขนาดใหญ่จึงใช้สีเหลืองอย่างรงทองหรือจำปาเป็นตัวแทนทองได้ แล้วเก็บทองจริงไว้กับจุดเล็กที่คนเห็นใกล้ ๆ การเลือกระหว่างทองจริงกับหมึกสีโลหะบนบรรจุภัณฑ์เป็นอีกเรื่องที่ต้องดูต้นทุนและวิธีพิมพ์แยกต่างหาก

## หมู่สีส้ม 10 สี จากเสนถึงภูอัคนี

หมู่สีส้มมี 10 สี ใช้รหัส T2010 ถึง T2100 สีตั้งต้นคือเสน (T2010 ค่า C0 M80 Y100 K0) วิทยานิพนธ์หน้า 86 บรรยายว่าเป็นสีส้มสดเหมือนสีแสด ชื่อมาจากคำว่า "ซิ๊น" จากเมืองจีน และมาจากสนิมดีบุกหรือออกไซด์ของตะกั่ว ซึ่งมีน้ำหนักมาก ผู้ที่สงสัยว่าส้มกับแสดต่างกันตรงไหนในพจนานุกรม อ่านได้ที่[สีส้มในการสร้างแบรนด์ ส้มกับแสดต่างกันแค่คำเดียวในพจนานุกรม](https://phygital.co.th/insights/orange-color-brand-identity-meaning-guide)

สีอื่นในหมู่สีส้มตั้งชื่อจากทั้งวัสดุและสิ่งเปรียบ

1. **หงเสน (T2020)** เสนผสมฝุ่นขาว หรือเสนอ่อน
2. **ดอกกรรณิการ์ (T2050)** สีส้มสดของก้านดอกกรรณิการ์ ซึ่งกลีบดอกเป็นสีขาว
3. **ภูอัคนี (T2060)** ชื่อสีย้อมผ้าที่ย้อมจากดินภูเขาไฟ บ้านเจริญสุข จังหวัดบุรีรัมย์ สีเหมือนดินแดงอ่อน
4. **หมากสุก (T2070)** เหลืองรงผสมแดงเสน เจือเขียวเล็กน้อย
5. **น้ำผึ้ง (T2090)** สีน้ำตาลทองออกเหลือง
6. **ลูกพิกุล (T2030)** ส้มอมแดงเหมือนลูกพิกุล ค่า C10 M85 Y90 K0 แดงที่สุดในหมู่
7. **เมฆสนทยา (T2040)** ส้มอมเหลืองของเมฆยามพระอาทิตย์ใกล้ตก ค่า C0 M55 Y90 K0

### เสนมีตะกั่วไหม

วิทยานิพนธ์บันทึกที่มาของเสนไว้สองแบบในหน้าต่างกัน หน้า 86 ระบุว่ามาจากสนิมดีบุกหรือออกไซด์ของตะกั่ว และระบุว่าฝรั่งใช้สีนี้ทาเหล็กกันสนิม ส่วนส่วนทบทวนเอกสารหน้า 40 ระบุว่าทำจากออกไซด์ของตะกั่วแดง และบันทึกว่าสีสดในระยะแรกแต่ซีดจางลงเมื่อเวลาผ่านไป แบรนด์ที่อยากได้สีส้มแบบเสนบนป้ายหรือผนังร้านจึงควรใช้ค่าสี T2010 กับสีทาสมัยใหม่ แล้วตรวจสารตะกั่วตามที่อธิบายไว้ใน[สีแดงในการสร้างแบรนด์ เลือกสีทาร้านและป้ายที่ไม่มีตะกั่ว](https://phygital.co.th/insights/red-color-brand-identity-meaning-guide)

## ใช้สีเหลืองและส้มแบบไทยกับป้ายและหน้าร้าน

สีเหลืองและส้มเป็นสีที่ป้ายและหน้าร้านใช้บ่อย การยืมสีไทยมาใช้จึงต้องคิดถึงวัสดุผนังและแดดด้วย ขั้นตอนด้านล่างช่วยเลือกสีจากสองหมู่นี้ให้เข้ากับงานจริง

1. **เลือกระหว่างสด หม่น และอมส้ม** รงทองสำหรับเหลืองสด เหลืองดินสำหรับเหลืองหม่นที่ดูเก่า จำปาสำหรับเหลืองอมส้ม
2. **พิจารณาสีจากวัสดุผนังเอง** วิทยานิพนธ์หน้า 88 บันทึกว่าเหลืองดินนิยมนำไปผสมกับปูนฉาบ ทำให้อาคารเป็นสีเหลืองโดยไม่ต้องทาสี หน้าร้านที่ต้องการสีเหลืองติดเนื้อผนังจึงคุยกับผู้รับเหมาเรื่องสีผสมปูนได้
3. **แยกเรื่องเล่ากับวัสดุจริง** ถ้าใช้สีทาทั่วไปให้เขียนว่าเฉดเทียบรงทองหรือหรดาล อย่าเขียนว่าใช้วัสดุนั้นจริง
4. **ส่งรหัสให้ผู้รับเหมาและโรงพิมพ์พร้อมกัน** ป้ายไวนิล สติกเกอร์ และผนังควรใช้ค่าสีเดียวกัน แล้วเทียบสีบนวัสดุจริงก่อนติดตั้ง แบรนด์อาหารที่ใช้สีเหลืองบนฉลากยังต้องดูกติกาฉลากเพิ่มเติมตามที่อธิบายไว้ใน[สีเหลืองในการสร้างแบรนด์อาหาร ฉลากเขียนสีแบบใหม่ตั้งแต่ 2567](https://phygital.co.th/insights/yellow-color-brand-identity-meaning-guide)

วิธีเตรียมรงจากยางไม้ตั้งแต่สับลำต้นจนหล่อในกระบอกไม้ไผ่ อธิบายไว้ใน[แม่สีไทย คราม ชาด รง ทำจากอะไร และทำไมเข้มกว่าแม่สีสากล](https://phygital.co.th/insights/thai-primary-colors-indigo-cinnabar-gamboge)

## สรุป

ช่างไทยนับสีเหลือง เหลืองรง รงทอง และเหลืองทอง เป็นสีเดียวกัน คือรงทองรหัส T3010 ซึ่งได้จากยางต้นรงทอง ส่วนหรดาลเป็นแร่ที่มีสารหนูและกำมะถัน เข้ากับปูนไม่ได้ ช่างจึงใช้กับไม้ ลายรดน้ำ และสมุดดำ การเรียกรงว่าหรดาลทองเป็นความเข้าใจผิดตามที่เอกสารเก่าบันทึก หมู่สีเหลืองมี 15 สีและหมู่สีส้มมี 10 สี โดยมีเสนเป็นสีตั้งต้นของหมู่ส้ม ช่างไทยยังเคยใช้สีเหลืองแทนทองคำเปลวบนเพดานและบานประตู แบรนด์ที่ใช้สีจากสองหมู่นี้กับป้ายและหน้าร้านควรเลือกเฉดตามวัสดุผนัง ส่งรหัสเดียวกันให้ทุกผู้ผลิต และเขียนเรื่องเล่าให้ตรงกับวัสดุที่ใช้จริง

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### สีจำปาเป็นสีเหลืองหรือสีส้ม

อยู่ในหมู่สีเหลือง วิทยานิพนธ์บรรยายจำปา (T3060) ว่าเป็นสีเหลืองเข้มที่ผสมจากเหลืองรงกับชาดเล็กน้อย ค่า C5 M40 Y100 K0 มีสีแดงมากกว่ารงทองที่ M25 เฉดจึงอมส้ม แต่ยังนับอยู่ในหมู่สีเหลือง

### หรดาลอันตรายไหม

วิทยานิพนธ์ระบุว่าหรดาลประกอบด้วยธาตุสารหนูและกำมะถันที่มีพิษ แบรนด์ที่ต้องการเฉดของหรดาลจึงควรใช้ค่าสี T3020 C0 M10 Y90 K0 กับหมึกหรือสีทาสมัยใหม่ แทนการหาผงหรดาลมาใช้เอง

### สีเหลืองดินต่างจากรงทองอย่างไร

เหลืองดิน (T3070) ได้จากดินที่มีสนิมเหล็ก วิทยานิพนธ์บรรยายว่าเป็นสีเหลืองหม่น ทนทาน และไม่เปลี่ยนสี ค่า C20 M30 Y100 K10 จึงหม่นกว่ารงทองที่ไม่มีสีดำ รงทองเป็นยางไม้ที่ให้สีเหลืองสดเมื่อระบายบาง ๆ

### ภูอัคนีคือสีอะไร

ภูอัคนีเป็นชื่อสีย้อมผ้า วิทยานิพนธ์ระบุว่าย้อมจากดินภูเขาไฟที่บ้านเจริญสุข จังหวัดบุรีรัมย์ ได้สีเหมือนดินแดงอ่อน ในระบบไทยโทนมีรหัส T2060 ค่า C10 M50 Y50 K0

### ทำไมศิลปะไทยใช้สีเหลืองน้อย

วิทยานิพนธ์หน้า 87 บันทึกข้อสังเกตนี้ไว้ และอธิบายว่าสีเหลืองมักทำหน้าที่อื่น คือเป็นส่วนผสมของสีขั้นที่สองและสาม หรือเป็นสีรองพื้นก่อนปิดทองคำเปลว สีเหลืองจึงอยู่ใต้ทองหรือซ่อนอยู่ในสีผสม มากกว่าจะอยู่บนผิวภาพ

## อยากได้หน้าร้านสีเหลืองทองแบบไทยที่ทนแดดและเล่าที่มาของสีได้ถูกต้อง

ให้ PHYGITAL AGENCY เลือกสีเหลืองและส้มแบบไทยให้เข้ากับวัสดุผนังและป้าย กำหนดรหัสสีให้ผู้รับเหมาและโรงพิมพ์ แล้วเขียนเรื่องเล่าของสีให้ตรงกับสิ่งที่ใช้จริง

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)