# Scandinavian Design คืออะไร Aalto ออกแบบห้องจากมุมของคนนอน

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/scandinavian-design-democratic-functionalism-guide · เผยแพร่ 12 ตุลาคม 2566 · อ่าน 11 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

Scandinavian Design คืออะไร ผ่านแผนอนุรักษ์ Paimio Sanatorium ของ Alvar Aalto Foundation ห้องที่ Aalto ออกแบบเพดาน แสง ความร้อน และเสียงจากท่านอนของผู้ป่วย

## Key Takeaways

- **Scandinavian Design คือแนวทางออกแบบจากกลุ่มประเทศนอร์ดิกที่เริ่มจากการใช้งานของคน** — ตัวอย่างที่มีเอกสารละเอียดที่สุดชิ้นหนึ่งคือ Paimio Sanatorium ในฟินแลนด์ ที่ Alvar และ Aino Aalto ชนะการประกวดแบบแล้วสร้างเสร็จเป็นสถานพยาบาลวัณโรค 296 เตียง
- **Aalto เขียนว่าห้องทั่วไปเป็นห้องของ "คนแนวตั้ง" ส่วนห้องผู้ป่วยเป็นห้องของ "คนแนวนอน"** — เพดานจึงทาสีเข้มกว่าผนัง ไฟหลักอยู่พ้นสายตาของคนนอน ความร้อนส่งไปที่ปลายเท้า และอ่างล้างหน้าถูกออกแบบให้น้ำไหลโดยไม่มีเสียง
- **ร้านที่ลูกค้านอนหรือเอนตัวระหว่างรับบริการควรตรวจห้องจากท่าของลูกค้า** — พนักงานของคลินิก สปา ร้านสระผม และทันตกรรมยืนทำงาน ส่วนลูกค้าเห็นเพดาน ไฟ และได้ยินเสียงจากท่านอน สองมุมนี้เห็นห้องเดียวกันไม่เหมือนกัน

เจ้าของร้านนวด คลินิกทำฟัน และร้านบริการที่ลูกค้าต้องนอนรับบริการ มักจัดห้องจากมุมของพนักงานที่ยืนทำงานข้างเตียง ขณะที่ลูกค้าซึ่งเป็นคนจ่ายเงินอยู่ในท่านอนตลอดการรับบริการ ภาพแรกที่ลูกค้าเห็นคือเพดาน ภาพถัดมาคือหลอดไฟที่ส่องลงตาตรง ๆ ส่วนเสียงที่ได้ยินชัดที่สุดมักเป็นเสียงน้ำจากอ่างล้างมือของพนักงาน

ในปี 1940 สถาปนิกชาวฟินแลนด์คนหนึ่งเขียนถึงปัญหานี้ไว้ตรงตัว บทนี้ใช้แผนอนุรักษ์ Paimio Sanatorium ที่ Alvar Aalto Foundation เผยแพร่ในปี 2016 เป็นแหล่งหลัก เพื่ออธิบายว่า Scandinavian Design ในงานของ Aalto คิดจากร่างกายของผู้ใช้อย่างไร และเจ้าของร้านบริการในไทยเอาวิธีคิดนี้ไปตรวจห้องของตัวเองได้ตรงไหน ผู้ที่อ่านซีรีส์นี้ตามลำดับจะมาจากบท [Cyberpunk Design](https://phygital.co.th/insights/cyberpunk-design-neon-dystopia-guide)

## Scandinavian Design คืออะไร

Scandinavian Design คือชื่อเรียกงานออกแบบจากกลุ่มประเทศนอร์ดิก ที่ให้ความสำคัญกับการใช้งาน วัสดุธรรมชาติอย่างไม้ และความสบายของคนที่ใช้ของชิ้นนั้นทุกวัน คนมักจำสไตล์นี้จากโทนสีอ่อนและเฟอร์นิเจอร์ไม้ แต่ในงานของ Alvar Aalto หน้าตาเป็นผลลัพธ์ปลายทาง จุดเริ่มต้นคือคำถามว่าคนที่อยู่ในห้องทำอะไร อยู่ในท่าไหน และรู้สึกอย่างไร

### Scandinavian Design ต่างจากสไตล์มินิมอลทั่วไปอย่างไร

Scandinavian Design ต่างจากสไตล์มินิมอลทั่วไปตรงที่เริ่มจากร่างกายและความรู้สึกของผู้ใช้ มากกว่าการลดจำนวนของในห้อง งานของ Aalto ที่ Paimio Sanatorium เป็นตัวอย่างชัด เขาเลือกสีเพดาน ตำแหน่งไฟ ทิศความร้อน และรูปทรงอ่างล้างหน้าจากท่านอนของผู้ป่วย ห้องจึงเรียบ แต่ความเรียบนั้นมาจากการตัดสิ่งที่รบกวนคนนอน

## Paimio Sanatorium สร้างให้ใคร

Paimio Sanatorium คือสถานพยาบาลวัณโรคทางตะวันตกเฉียงใต้ของฟินแลนด์ Aalto ชนะการประกวดแบบที่ตัดสินในปี 1929 ส่วน[หน้าอาคารบนเว็บไซต์ของมูลนิธิ](https://www.alvaraalto.fi/en/architecture/paimio-sanatorium/) ระบุว่างานนี้กับห้องสมุดเมือง Vyborg ทำให้ Alvar และ Aino Aalto เป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติ

| เรื่อง           | ข้อมูลจากแผนอนุรักษ์                                                                   |
| ---------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------- |
| ผู้สร้าง        | กลุ่มองค์กรปกครองท้องถิ่น เมือง Turku ถือหุ้นมากที่สุดและมีสิทธิ์ใช้ 100 เตียง |
| ขนาด             | 296 เตียง ห่างสถานีรถไฟราว 3 กิโลเมตร                                                  |
| เวลา             | ตั้งแต่เริ่มประกวดแบบถึงวันเปิดใช้สี่ปีครึ่ง ก่อสร้างจริงสามปี               |
| ผู้ป่วยชุดแรก | มาถึงวันที่ 2 กุมภาพันธ์ และห้องผู้ป่วยเต็มทุกห้องภายในปลายเดือนเมษายน       |
| พิธีเปิด        | บ่ายวันที่ 18 มิถุนายน 1933                                                             |
| ห้องผู้ป่วย    | อยู่ในปีก A ห้องละสองเตียง หันทิศใต้ค่อนไปทางตะวันออกเฉียงใต้               |

ผังอาคารแยกห้องตามลักษณะการใช้งานเป็นปีก ปีก A เป็นห้องผู้ป่วย ปีก B เป็นห้องอาหาร ห้องสมุด ห้องอ่านหนังสือ และห้องทำงานของผู้ป่วย ปีก C เป็นครัวและห้องซักรีด ปีก D เป็นห้องหม้อไอน้ำ แต่ละปีกหันไปตามทิศแดดที่ห้องข้างในต้องการ

### ทำไมโรงพยาบาลวัณโรคถึงสำคัญกับประวัติงานออกแบบ

ผู้ป่วยวัณโรคในสถานพยาบาลยุคนั้นพักรักษาตัวนาน นอนพักบนเตียงและบนระเบียงอาบแดด Aalto เขียนถึงผู้ป่วยที่นอนมองเพดานห้องเดิม "หลายสัปดาห์ต่อหลายสัปดาห์" หน้าอาคารของมูลนิธิอธิบายว่าอาคารประเภทนี้เหมาะกับแนวคิด Functionalism ที่โครงสร้างคอนกรีตและงานระบบของอาคารต้องแยกไม่ออกจากการใช้งาน Paimio จึงกลายเป็นห้องทดลองว่าอาคารช่วยคนที่อ่อนแอที่สุดได้แค่ไหน

## ห้าจุดรอบเตียงผู้ป่วย

แผนอนุรักษ์ยกข้อความของ Aalto ที่เขียนอธิบายห้องผู้ป่วยตอนอาคารเสร็จ และบทความ "The Humanizing of Architecture" ที่เขาเขียนภายหลัง ในบทความหลัง Aalto อธิบายว่าห้องธรรมดาเป็นห้องของคนแนวตั้ง แต่ห้องผู้ป่วยเป็นห้องของคนแนวนอน สี แสง ความร้อน และองค์ประกอบอื่นจึงต้องออกแบบจากท่านั้น ตารางด้านล่างเดินรอบเตียงตามลำดับที่ผู้ป่วยรับรู้

| จุด          | สิ่งที่ Aalto ทำ                                                               | เหตุผลตามเอกสาร                                                                    |
| ------------ | ------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------ |
| เพดาน        | ทาสีเข้มกว่าผนัง ผนังสีอ่อน ใช้สีกึ่งด้าน                               | เพดานเป็นภาพเดียวที่ผู้ป่วยนอนมองอยู่หลายสัปดาห์ ต้องให้ความรู้สึกสงบ |
| ไฟ           | ไฟหลักติดเหนือศีรษะตรงรอยต่อผนังกับเพดาน                              | แหล่งแสงอยู่นอกมุมมองของคนนอน                                                |
| ความร้อน    | หม้อน้ำร้อนแบบแผ่รังสีบนเพดาน ส่งความร้อนไปที่ปลายเท้า             | ศีรษะของผู้ป่วยไม่โดนความร้อนตรง ๆ                                           |
| เสียง        | ผนังแข็งสามด้าน ผนังนุ่มดูดเสียงหนึ่งด้าน                               | ปรับเสียงสะท้อนในห้อง                                                            |
| อ่างล้างหน้า | ผู้ป่วยแต่ละคนมีอ่างของตัวเอง น้ำจากก๊อกกระทบอ่างเป็นมุมแคบเสมอ | อ่างทำงานโดยไม่มีเสียง ไม่รบกวนเตียงข้าง ๆ                                    |

หน้าต่างรับแดดเช้ามากและแดดบ่ายน้อย มีมู่ลี่ภายนอกกันความร้อนเกิน ตำแหน่งหน้าต่างและประตูคิดจากตำแหน่งเตียงด้วย ส่วนสีภายในอาคารทั้งพื้นบันไดสีเหลือง ผนังทางเดินหลายสี เพดานห้องผู้ป่วยสีเข้ม และราวระเบียงสีส้ม Aalto ออกแบบร่วมกับศิลปินตกแต่ง Eino Kauria

### ทำไม Aalto ถึงทาเพดานห้องผู้ป่วยสีเข้ม

Aalto ทาเพดานห้องผู้ป่วยให้เข้มกว่าผนัง เพราะเพดานคือสิ่งเดียวที่คนนอนป่วยเห็นตลอดหลายสัปดาห์ เขาเขียนว่าสีเพดานต้องเลือกเป็นพิเศษให้เหมาะกับการเป็นภาพเดียวของผู้ป่วย และแผนอนุรักษ์บันทึกว่าเพดานที่เข้มกว่าให้ภาพรวมที่สงบกว่าเมื่อมองจากท่านอน ห้องทั่วไปที่ออกแบบให้คนยืนมักทำตรงข้าม คือเพดานสีขาวสว่างและไฟติดกลางเพดาน

## เก้าอี้ไม้ที่ "ดีต่อการสัมผัสของมนุษย์"

ในบทความ "The Humanizing of Architecture" ที่ Aalto เขียนให้นิตยสาร The Technological Review เขาเล่าว่าเฟอร์นิเจอร์ไม้ดัดของเขาเป็นผลจากการทดลองที่ Paimio เช่นกัน ช่วงนั้นเฟอร์นิเจอร์ท่อเหล็กชุบโครเมียมเพิ่งเริ่มผลิตในยุโรป Aalto ยอมรับว่าท่อเหล็กกับผิวโครเมียมดีในทางเทคนิค แต่ไม่ดีต่อคนในทางจิตใจและร่างกาย สถานพยาบาลต้องการเฟอร์นิเจอร์ที่เบา ยืดหยุ่น และทำความสะอาดง่าย หลังทดลองกับไม้หลายรอบ เขาได้ระบบไม้ดัดที่ "better for the human touch" และเหมาะกว่าสำหรับชีวิตที่ยาวนานในสถานพยาบาล

[หน้าเก้าอี้ Paimio ของมูลนิธิ](https://www.alvaraalto.fi/en/work/paimio-chair/) ระบุว่าเก้าอี้ตัวนี้ออกแบบพร้อมกับอาคาร ใช้ในห้องรวมของผู้ป่วย และจัดแสดงต่อสาธารณะครั้งแรกในนิทรรศการสินค้ามาตรฐานที่เฮลซิงกิปี 1932 ที่วางแขนและขาเป็นแผ่นไม้บางดัดในแม่พิมพ์ รุ่นแรกใช้ไม้บีช ส่วนที่นั่งเป็นไม้อัดเบิร์ช ต่อมาเปลี่ยนวงแขนเป็นเบิร์ชทั้งหมด ข้อจำกัดที่หน้าอาคารของมูลนิธิบันทึกไว้คือ เฟอร์นิเจอร์ในห้องผู้ป่วยช่วงแรกยังเป็นโครงท่อเหล็กเป็นหลัก ความคิดเรื่องไม้จึงมาทีหลังส่วนอื่นของห้อง

### เฟอร์นิเจอร์ในร้านบริการควรเลือกจากอะไร

ควรเลือกจากส่วนที่ผิวลูกค้าสัมผัสนานที่สุดก่อนหน้าตาโดยรวม Aalto ให้เหตุผลว่าผิวโลหะดีในทางเทคนิคแต่ไม่ดีต่อความรู้สึกของคน ร้านบริการเอาหลักเดียวกันไปใช้ได้ด้วยการจับที่วางแขน ขอบเตียง และพนักพิงศีรษะด้วยมือเปล่า ทั้งตอนเครื่องปรับอากาศเปิดเย็นและตอนเพิ่งทำความสะอาด แล้วถามว่าลูกค้าจะรู้สึกอย่างไรถ้าต้องวางแขนตรงนั้นหนึ่งชั่วโมง

## ห้องรวมที่ให้ผู้ป่วยเลือกแดดหรือร่ม

Aalto เขียนว่าการทดลองที่ Paimio มีสองเรื่อง เรื่องแรกคือความสัมพันธ์ระหว่างคนหนึ่งคนกับห้องของเขา เรื่องที่สองคือการปกป้องคนหนึ่งคนจากแรงกดดันของคนกลุ่มใหญ่ เรื่องที่สองเห็นได้จากการจัดห้องรวมและระเบียง

* **ห้องรวมหันคนละทิศ** เพื่อให้ผู้ป่วยได้ความหลากหลายทางจิตใจ และทุกช่วงของวันจะมีอย่างน้อยหนึ่งห้องอยู่ในร่มและอย่างน้อยหนึ่งห้องรับแดด ผู้ป่วยจึงเลือกได้
* **ระเบียงอาบแดดมีสองแบบ** ระเบียงติดวอร์ดสำหรับเตียงอาบแดด 24 เตียง ใช้กับผู้ป่วยที่อาการหนักกว่าและอ่อนไหวทางจิตใจมากกว่า ส่วนดาดฟ้าใหญ่ 120 เตียงใช้กับผู้ป่วยที่แข็งแรงกว่า
* **ดาดฟ้าทำสวนร่วมด้วย** เพื่อไม่ให้ร้อนเกินไปในช่วงกลางฤดูร้อน

การแยกพื้นที่ตามสภาพของคนทำให้ผู้ป่วยที่อ่อนแอไม่ต้องไปรวมกับกลุ่มใหญ่ ในร้านบริการ หลักเดียวกันใช้กับการแยกห้องพักรอของลูกค้าที่เพิ่งทำหัตถการเสร็จออกจากโถงต้อนรับที่มีคนเดินผ่านตลอดเวลา

### ลูกค้าที่เพิ่งรับบริการเสร็จควรพักตรงไหน

ลูกค้าที่เพิ่งรับบริการเสร็จควรพักในมุมที่ไม่ต้องเจอคนกลุ่มใหญ่ทันที โดยเฉพาะหลังหัตถการที่ใบหน้ายังแดงหรือผมยังเปียก Aalto แยกระเบียงเล็กติดวอร์ดสำหรับผู้ป่วยที่อ่อนแอและอ่อนไหวกว่า ออกจากดาดฟ้าที่ผู้ป่วยแข็งแรงใช้ร่วมกัน ร้านขนาดเล็กทำตามได้ด้วยฉากกั้นหรือเก้าอี้สองสามตัวที่หันออกจากประตูหน้าร้าน

## ตรวจห้องบริการจากท่านอนของลูกค้า

ข้อความของ Aalto ในการบรรยายที่กรุงเวียนนาปี 1955 ที่แผนอนุรักษ์ยกมา เล่าว่าตอนเริ่มออกแบบสถานพยาบาล ตัวเขาเองกำลังป่วยนอนอยู่บนเตียง และประสบการณ์นั้นกลายเป็นแรงบันดาลใจ เจ้าของร้านไม่จำเป็นต้องรอป่วย แค่นอนลงบนเตียงของร้านตัวเองแล้วใช้รายการด้านล่างตรวจทีละข้อ

1. **มองขึ้นไปที่เพดาน** เห็นคราบ รอยต่อฝ้า หรือช่องแอร์ที่สกปรกไหม
2. **หาแหล่งแสง** มีหลอดไฟส่องเข้าตาตรง ๆ จากท่านอนไหม ถ้ามี ให้ย้ายไปอยู่เหนือศีรษะหรือเปลี่ยนเป็นไฟส่องผนัง
3. **เช็กลมและความร้อน** ลมแอร์ตกลงที่ใบหน้าหรือลำตัวส่วนบนไหม Aalto ส่งความร้อนไปที่ปลายเท้าเพื่อให้ศีรษะพ้นจากความร้อนตรง ลมเย็นก็ใช้หลักเดียวกัน
4. **ฟังเสียง** ได้ยินเสียงน้ำจากอ่าง เสียงเครื่องมือ หรือเสียงคุยจากห้องข้าง ๆ ไหม
5. **สัมผัสพื้นผิว** ที่วางแขนและขอบเตียงเย็นหรือแข็งเกินไปไหม
6. **ดูทางออก** ลุกจากเตียงแล้วต้องเดินผ่านโถงที่มีคนรอก่อนถึงมุมพักไหม

ข้อ 4 อาจแก้ได้ด้วยอุปกรณ์ชิ้นเล็ก เช่นก๊อก หัวฝักบัว หรือแผ่นซับเสียงในอ่าง ส่วนข้อ 2 กับข้อ 3 อาจต้องให้ช่างย้ายจุดไฟและทิศทางลมของเครื่องปรับอากาศ สำหรับสปาที่กำลังออกแบบใหม่ทั้งร้าน มาตรฐานพื้นที่ที่กฎหมายกำหนดตั้งแต่พื้นกันลื่นจนถึงห้องอบไอน้ำอยู่ในบท [ออกแบบตกแต่งภายในสปา ตามมาตรฐานสถานที่ในกฎกระทรวงปี 2560](https://phygital.co.th/insights/spa-wellness-interior-design-agency) และถ้าอยากวางลำดับทั้งเส้นทางตั้งแต่จองคิวจนกลับบ้าน อ่านต่อได้ในบท [Phygital Customer Journey วางเส้นทางลูกค้าให้ปิดการขาย](https://phygital.co.th/insights/phygital-customer-journey-mapping)

## สรุป

Scandinavian Design ในงานของ Alvar Aalto เริ่มจากร่างกายของผู้ใช้ ที่ Paimio Sanatorium ซึ่งเป็นสถานพยาบาลวัณโรค 296 เตียง Aalto ออกแบบห้องผู้ป่วยให้คน "แนวนอน" โดยทาเพดานเข้มกว่าผนัง ย้ายไฟพ้นสายตา ส่งความร้อนไปที่ปลายเท้า ใส่ผนังดูดเสียง และทำอ่างล้างหน้าที่น้ำไหลเงียบ ห้องรวมหันคนละทิศให้เลือกแดดหรือร่ม และเฟอร์นิเจอร์ไม้ดัดเกิดจากความต้องการผิวสัมผัสที่ดีต่อคน ร้านบริการที่ลูกค้านอนหรือเอนตัวใช้วิธีเดียวกันได้ด้วยการนอนตรวจห้องของตัวเองทีละจุด

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### Alvar Aalto เป็นใคร

Alvar Aalto เป็นสถาปนิกและนักออกแบบชาวฟินแลนด์ ทำงานร่วมกับ Aino Aalto ซึ่งเป็นสถาปนิกเช่นกัน หน้าอาคารของมูลนิธิ ระบุว่า Paimio Sanatorium กับห้องสมุดเมือง Vyborg คืองานที่ทำให้ทั้งสองคนมีชื่อเสียงระดับนานาชาติ มูลนิธินี้ดูแลเอกสาร ภาพถ่าย และแบบร่างของ Aalto และเป็นผู้จัดทำแผนอนุรักษ์ของอาคาร

### Paimio Sanatorium ยังเปิดให้เข้าชมไหม

หน้าอาคารของมูลนิธิมีลิงก์ข้อมูลการเข้าชม และแสดงภาพห้องผู้ป่วยที่บูรณะกลับเป็นสภาพเดิมเมื่อปี 2022 ก่อนเดินทางควรตรวจรอบเข้าชมจากเว็บไซต์ของอาคารโดยตรง เพราะอาคารผ่านการปรับเปลี่ยนมาหลายครั้ง เช่นระเบียงอาบแดดบางส่วนถูกปิดเป็นห้องภายในแล้ว

### แผนอนุรักษ์ (Conservation Management Plan) คืออะไร

แผนอนุรักษ์คือเอกสารที่รวบรวมประวัติอาคาร องค์ประกอบทางสถาปัตยกรรม ผลการตรวจสภาพ และการใช้งานตลอดอายุอาคาร เพื่อใช้วางแผนดูแลระยะยาวให้ผู้ตัดสินใจ ผู้รับเหมา และผู้ใช้อาคาร ฉบับของ Paimio จัดทำโดยมูลนิธิเดียวกัน ในโครงการ Keeping It Modern ของ Getty Foundation

### สไตล์สแกนดิเนเวียนเหมาะกับคลินิกในเมืองร้อนไหม

เหมาะในส่วนวิธีคิด ส่วนวัสดุและสีต้องปรับตามภูมิอากาศ ห้องที่ Paimio ออกแบบให้รับแดดเช้าและเลี่ยงแดดบ่ายเพราะฟินแลนด์หนาว คลินิกในไทยอาจต้องทำตรงข้ามคือกันแดดและลดความร้อน หลักที่ใช้ได้ทุกภูมิอากาศคือเริ่มจากท่าและเวลาที่ลูกค้าอยู่ในห้อง

### ต้องใช้เงินมากไหมถ้าจะปรับห้องตามแนวคิดนี้

ไม่จำเป็นต้องมาก เพราะหลายข้อเป็นการย้ายตำแหน่ง ไม่ใช่ซื้อของใหม่ เช่นหันเตียงให้หลอดไฟพ้นสายตา ปรับทิศใบพัดแอร์ หรือเปลี่ยนก๊อกให้น้ำไหลเงียบลง ควรเริ่มจากนอนตรวจเองแล้วจดทุกจุด ก่อนตัดสินว่าจุดไหนต้องจ้างช่าง

## ลูกค้าของคลินิกและสปาใช้เวลาเกือบทั้งหมดอยู่ในท่านอน ห้องจึงควรถูกตรวจจากท่านั้น

ให้ PHYGITAL AGENCY นอนตรวจห้องบริการของคุณทีละจุด แล้วจัดลำดับสิ่งที่ควรแก้ก่อน

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)