# จ้างพนักงานคนแรก สัญญาทดลองงานตามมาตรา 17 กับวันที่ 120

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/hiring-first-employee-thailand · เผยแพร่ 24 เมษายน 2569 · อ่าน 12 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

มาตรา 17 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน นับสัญญาทดลองงานเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลา ส่วนวันที่ 120 เป็นเส้นค่าชดเชยตามมาตรา 118 สองเรื่องที่ต้องรู้ก่อนจ้างพนักงานคนแรก

## Key Takeaways

- **สัญญาทดลองงานไม่ได้เป็นสัญญาอีกประเภทหนึ่ง** — พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 17 วรรคสอง ให้ถือว่าสัญญาจ้างทดลองงานเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา การเลิกจ้างระหว่างทดลองงานจึงต้องบอกกล่าวล่วงหน้าเป็นหนังสือเหมือนการเลิกจ้างทั่วไป
- **วันที่ 120 เป็นเส้นของค่าชดเชย ไม่ใช่เส้นของการทดลองงาน** — มาตรา 118 ให้ลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 120 วันแต่ไม่ครบหนึ่งปี ได้ค่าชดเชยไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 วันเมื่อถูกเลิกจ้าง และมาตรา 19 ให้นับวันหยุดกับวันลาเข้าไปในระยะเวลาทำงานด้วย
- **คนแรกที่เข้ามาวางมาตรฐานให้คนถัดไป** — นิยามว่าจ้างมาแก้ปัญหาอะไร เขียนเกณฑ์วัดผลตั้งแต่ก่อนเริ่มงาน และนัดคุยทุกสัปดาห์ในเดือนแรก ช่วยให้ตัดสินใจเรื่องผ่านทดลองงานจากหลักฐาน ไม่ใช่จากความรู้สึกในวันสุดท้าย

ตัวเลข "ทดลองงาน 119 วัน" ถูกพูดถึงในการจ้างงานไทยจนหลายคนเข้าใจว่าเป็นกติกาของกฎหมาย ตัวเลขนี้ไม่ได้อยู่ในตัวบท ที่อยู่ในตัวบทคือสองเรื่อง เรื่องแรกคือกฎหมายนับสัญญาทดลองงานเป็นสัญญาจ้างแบบไม่มีกำหนดระยะเวลา เรื่องที่สองคือค่าชดเชยเริ่มเมื่อทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน ตัวเลข 119 จึงเป็นการนับถอยหลังจากเรื่องที่สอง

เจ้าของกิจการที่จ้างลูกจ้างประจำคนแรกได้หน้าที่ของนายจ้างมาพร้อมกันในวันเดียว บทนี้อ่านตัวบทจากฉบับรวมแก้ไขที่สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาจัดพิมพ์และกระทรวงแรงงานเผยแพร่ แล้วต่อด้วยงานที่ทำให้การทดลองงานมีความหมาย คือการนิยามงานและวัดผลตั้งแต่วันแรก

## สัญญาทดลองงานในตัวบทกฎหมาย

สัญญาทดลองงานอยู่ในกฎหมายแรงงานโดยตรง และอยู่ในหมวดเดียวกับสัญญาจ้างทั่วไป นายจ้างจึงเลิกสัญญาระหว่างทดลองงานได้ แต่ต้องใช้วิธีบอกกล่าวล่วงหน้าเดียวกับลูกจ้างคนอื่น

### **กฎหมายเขียนเรื่องทดลองงานไว้ตรงไหน**

[พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ฉบับรวมแก้ไข](https://legal.labour.go.th/images/law/Protection2541/2568%5Fprotectionpdf.pdf) มาตรา 17 วรรคสอง กำหนดว่าสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา นายจ้างหรือลูกจ้างบอกเลิกได้โดยบอกกล่าวล่วงหน้าเป็นหนังสือในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้างงวดใดงวดหนึ่ง ให้มีผลเลิกสัญญาเมื่อถึงวันจ่ายค่าจ้างงวดถัดไป แต่ไม่ต้องบอกล่วงหน้าเกินสามเดือน และประโยคท้ายของวรรคเดียวกันระบุว่า "ให้ถือว่าสัญญาจ้างทดลองงานเป็นสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลาด้วย" ถ้านายจ้างไม่บอกกล่าวตามนี้ มาตรา 17/1 ให้จ่ายค่าจ้างที่ลูกจ้างควรได้รับตั้งแต่วันที่ให้ออกจนถึงวันที่การเลิกสัญญามีผล

### **ถ้าจ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน ต้องบอกล่วงหน้าเมื่อไร**

ตามหลักของมาตรา 17 วรรคสอง การบอกกล่าวต้องทำเป็นหนังสือในหรือก่อนวันจ่ายค่าจ้างงวดหนึ่ง แล้วมีผลในวันจ่ายค่าจ้างงวดถัดไป กิจการที่จ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือนและตัดสินใจไม่ให้ผ่านทดลองงาน จึงต้องส่งหนังสือภายในวันจ่ายเงินเดือนของเดือนหนึ่ง เพื่อให้มีผลสิ้นเดือนถัดไป ถ้าต้องการให้ออกทันที มาตรา 17 วรรคสามเปิดให้จ่ายค่าจ้างจนถึงวันที่การเลิกสัญญามีผลแล้วให้ออกได้ การวางแผนวันประเมินผลทดลองงานจึงต้องเผื่อรอบจ่ายเงินหนึ่งรอบไว้เสมอ

## วันที่ 120 คือเส้นค่าชดเชย ไม่ใช่เส้นทดลองงาน

มาตรา 118 กำหนดค่าชดเชยขั้นต่ำเมื่อนายจ้างเลิกจ้าง โดยนับจากระยะเวลาที่ลูกจ้างทำงานติดต่อกัน ไม่ได้นับจากชื่อของสัญญา ลูกจ้างที่อยู่ในช่วงที่เรียกว่าทดลองงานแต่ทำงานครบ 120 วันแล้ว จึงอยู่ในเกณฑ์เดียวกับลูกจ้างคนอื่น

| ทำงานติดต่อกัน             | ค่าชดเชยขั้นต่ำ (ค่าจ้างอัตราสุดท้าย) |
| ---------------------------- | ------------------------------------------- |
| ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี | 30 วัน                                      |
| ครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี    | 90 วัน                                      |
| ครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี    | 180 วัน                                     |
| ครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี   | 240 วัน                                     |
| ครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี  | 300 วัน                                     |
| ครบ 20 ปีขึ้นไป            | 400 วัน                                     |

มาตรา 19 ให้นับวันหยุด วันลา วันที่นายจ้างอนุญาตให้หยุดเพื่อประโยชน์ของลูกจ้าง และวันที่นายจ้างสั่งให้หยุดเพื่อประโยชน์ของนายจ้าง รวมเป็นระยะเวลาทำงานด้วย มาตรา 20 กำหนดว่าถ้านายจ้างให้ลูกจ้างทำงานเป็นช่วง ๆ โดยมีเจตนาไม่ให้ได้สิทธิตามกฎหมาย ให้นับทุกช่วงรวมกัน การนับวันแบบตัดวันลาออก หรือการจ้างใหม่เป็นรอบสั้นเพื่อไม่ให้ถึงวันที่ 120 จึงใช้ไม่ได้ตามตัวบท

### **เลิกจ้างวันที่ 119 กับวันที่ 121 ต่างกันอย่างไร**

ต่างกันที่ค่าชดเชยตามมาตรา 118 เท่านั้น เลิกจ้างก่อนครบ 120 วันโดยลูกจ้างไม่มีความผิด นายจ้างยังไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ส่วนวันที่ 121 ต้องจ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 วัน ทั้งสองกรณียังต้องบอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 หรือจ่ายเงินแทนตามมาตรา 17/1 เหมือนกัน กรณีที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยอยู่ในมาตรา 119 เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ หรือละทิ้งหน้าที่สามวันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร และถ้านายจ้างไม่ระบุเหตุไว้ในหนังสือบอกเลิกสัญญาจ้างหรือไม่แจ้งให้ลูกจ้างทราบขณะเลิกจ้าง มาตรา 119 วรรคท้ายห้ามยกเหตุนั้นขึ้นอ้างภายหลัง

## ก่อนประกาศรับสมัคร ต้องนิยามอะไรให้เสร็จ

สิ่งที่ต้องเขียนให้จบก่อนเปิดรับสมัครคือประโยคเดียวที่บอกว่าจ้างคนนี้มาแก้ปัญหาอะไร และจะรู้ได้อย่างไรว่าแก้ได้แล้ว เช่น ลดเวลาตอบข้อความลูกค้าให้เหลือภายในหนึ่งชั่วโมงในเวลาทำการ หรือปิดตัวเลขรายเดือนให้ทันก่อนวันยื่นแบบภาษี ประโยคแบบนี้คัดผู้สมัครตั้งแต่ตอนอ่านประกาศ และเป็นเกณฑ์ประเมินผลทดลองงานที่ตกลงกันไว้ตั้งแต่ต้น

ประกาศที่เขียนจากรายการหน้าที่ยาวเป็นสิบข้อบอกผู้สมัครว่าเจ้าของกิจการยังไม่รู้ว่าตำแหน่งนี้ต้องเก่งเรื่องไหนเป็นอันดับแรก ในกิจการที่มีพนักงานคนเดียว ความคลุมเครือนี้แพงกว่าในบริษัทใหญ่ เพราะไม่มีเพื่อนร่วมทีมคอยรับงานที่ตกหล่น

### **จ้างลูกจ้างประจำ หรือใช้ผู้รับจ้างอิสระดีกว่ากัน**

ดูจากลักษณะการควบคุมงานจริง งานที่ต้องกำหนดเวลาเข้าออก สั่งงานรายวัน และใช้อุปกรณ์ของกิจการ มีลักษณะของการจ้างแรงงาน ส่วนงานที่ส่งมอบเป็นชิ้นและผู้รับจ้างจัดเวลาเองได้ เหมาะกับการจ้างทำของ ข้อที่ต้องระวังคือการตั้งชื่อสัญญาว่าจ้างทำของแต่สั่งงานแบบลูกจ้างทุกประการ สถานะของคนทำงานถูกพิจารณาจากข้อเท็จจริงของการทำงาน ชื่อบนเอกสารเปลี่ยนสถานะนั้นไม่ได้ ถ้าไม่แน่ใจควรให้นักกฎหมายแรงงานอ่านร่างสัญญาก่อนลงนาม

## ต้นทุนและหน้าที่ที่เริ่มพร้อมพนักงานคนแรก

ต้นทุนต่อเดือนของพนักงานคนแรกมากกว่าเงินเดือนหน้าซอง รายการที่ต้องนับมีสี่กลุ่ม และตัวเลขของบางกลุ่มเปลี่ยนตามประกาศของหน่วยงาน จึงควรเปิดค่าล่าสุดทุกครั้งที่คำนวณ

1. **ค่าจ้าง** ไม่ต่ำกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต่ำที่คณะกรรมการค่าจ้างประกาศสำหรับพื้นที่นั้น การจ่ายต่ำกว่าอัตราที่ประกาศขัดมาตรา 90 วรรคหนึ่ง และมาตรา 144 วางโทษไว้สูงสุดจำคุกหกเดือน ปรับหนึ่งแสนบาท หรือทั้งสองอย่าง
2. **เงินสมทบประกันสังคมฝั่งนายจ้าง และเงินสมทบกองทุนเงินทดแทน** อัตรา เพดานค่าจ้าง และกำหนดขึ้นทะเบียน ให้ตรวจจากสำนักงานประกันสังคมในเดือนที่เริ่มจ้าง
3. **วันหยุดและวันลาที่ต้องจ่ายค่าจ้าง** ซึ่งกินเวลาทำงานจริงโดยค่าจ้างไม่ลดลง
4. **เวลาของเจ้าของกิจการที่ใช้สอนงานในเดือนแรก** ไม่ปรากฏในสมุดบัญชี แต่ลดเวลาที่เจ้าของใช้หารายได้

อีกหน้าที่หนึ่งเริ่มพร้อมรอบจ่ายเงินเดือนแรก คือภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายจากเงินเดือน (ภ.ง.ด.1) ซึ่งมีกำหนดยื่นรายเดือนตามปฏิทินภาษี และเมื่อทีมโตถึงสิบคน มาตรา 108 บังคับให้นายจ้างทำข้อบังคับการทำงานที่เขียนเป็นภาษาไทย การเขียนเกณฑ์และระเบียบตั้งแต่คนแรกทำให้ถึงวันนั้นมีเอกสารพร้อมอยู่แล้ว

## สามสิบวันแรกของพนักงานคนแรก

ในกิจการที่มีพนักงานคนเดียว คนคนนั้นไม่มีเพื่อนร่วมงานให้เทียบว่าตัวเองทำได้ดีหรือยัง วิธีที่ต้นทุนต่ำคือนัดคุยทุกสัปดาห์ในเดือนแรก ครั้งละยี่สิบนาที ใช้สามคำถามเดิมทุกครั้ง งานไหนติดขัด เรื่องอะไรยังไม่รู้ว่าต้องถามใคร และมีอะไรที่ทำไปแล้วแต่ไม่แน่ใจว่าถูกวิธี จดคำตอบไว้ทุกครั้ง บันทึกสี่ครั้งนี้คือหลักฐานที่ใช้ตัดสินเรื่องผ่านทดลองงาน

งานเดือนแรกแยกได้เป็นสองส่วน และควรมีผู้รับผิดชอบกับกำหนดเสร็จแยกกัน ส่วนแรกคือเอกสารและระบบ เช่น ขึ้นทะเบียนกับหน่วยงาน เปิดบัญชีรับเงินเดือน และมอบอุปกรณ์ ส่วนที่สองคือการสอนให้ทำงานได้ตามเกณฑ์ กิจการที่ทำครบแค่ส่วนแรกได้พนักงานที่มีสิทธิครบแต่ไม่รู้ว่ามาตรฐานอยู่ตรงไหน ส่วนกิจการที่ทำครบแค่ส่วนที่สองจะเจอเอกสารย้อนหลังที่ต้องตามแก้

## เรื่องที่บทนี้ไม่ได้ตอบแทนนักกฎหมาย

บทนี้อ่านตัวบทเพื่อให้เจ้าของกิจการถามได้ตรงจุด การใช้กับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณีเป็นงานของนักกฎหมายแรงงาน ขอบเขตที่ต้องรู้มีสี่ข้อ

1. **ตัวบทที่อ้างมาจากฉบับรวมแก้ไขที่พิมพ์เมื่อ 11 ธันวาคม 2568** ถ้ามีการแก้ไขกฎหมายหลังจากนั้น ต้องอ่านฉบับใหม่
2. **บทนี้ไม่ได้อ้างคำพิพากษา** บทนี้ยกเงื่อนไขของสัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลาจากตัวบทมาตรา 118 เท่านั้น การตีความข้อเท็จจริงที่ก้ำกึ่งต้องอาศัยคำพิพากษาและความเห็นของนักกฎหมาย
3. **อัตราค่าจ้างขั้นต่ำและอัตราเงินสมทบเปลี่ยนตามประกาศ** บทนี้จึงไม่ใส่ตัวเลข
4. **สัญญาจ้างและข้อบังคับการทำงานควรผ่านการตรวจของนักกฎหมาย** ก่อนนำไปใช้จริง

## ปฏิทินสามวันที่ต้องจดตั้งแต่ก่อนเริ่มงาน

วันที่พนักงานคนแรกเริ่มงาน ให้จดสามวันลงปฏิทินทันที

1. **วันครบกำหนดขึ้นทะเบียนกับสำนักงานประกันสังคม** ตามกำหนดที่ตรวจจากหน่วยงานในเดือนนั้น
2. **วันประเมินผลทดลองงาน** ตั้งให้ห่างจากวันที่ 120 อย่างน้อยหนึ่งรอบจ่ายค่าจ้าง เพื่อให้บอกกล่าวล่วงหน้าตามมาตรา 17 ได้ทัน
3. **วันนัดคุยรายสัปดาห์สี่ครั้งแรก** พร้อมสามคำถามเดิม

พอมีพนักงานคนที่สอง ผังงานของทีมเล็กจะเริ่มเป็นเรื่องที่ต้องคิด การทดลองจัดทีมแบบไม่มีชั้นหัวหน้าเล่าไว้ใน[Flat Structure คืออะไร ตอนที่ Google ทดลองไม่มีผู้จัดการ](https://phygital.co.th/insights/flat-organizational-structure) รอบประเมินหลังผ่านทดลองงานต่อยอดได้จาก[Performance Review ที่ได้ผล ฟีดแบ็กแบบไหนทำให้ผลงานแย่ลง](https://phygital.co.th/insights/performance-review-that-works) ผู้ก่อตั้งที่ต้องเริ่มส่งงานจากมือตัวเองอ่านจังหวะเปลี่ยนวิธีนำได้ใน[สไตล์ผู้นำแต่ละช่วงธุรกิจ ความสำเร็จที่บอกว่าถึงเวลาเปลี่ยน](https://phygital.co.th/insights/leadership-style-by-business-stage) กำหนดยื่น ภ.ง.ด.1 ทุกเดือนอยู่ใน[KPI การเงินที่ CEO ต้องดูทุกเดือน ปิดตัวเลขให้ทันวันยื่นภาษี](https://phygital.co.th/insights/monthly-financial-kpi-for-ceo) และหัวข้อคนกับองค์กรทั้งชุดอยู่ใน[ความรู้บริหารจัดการ 9 หมวดที่ CEO ต้องรู้ ผลิตภาพขึ้น 17%](https://phygital.co.th/insights/ceo-business-management-knowledge-guide)

## สรุป

ค่าชดเชยตามมาตรา 118 เริ่มเมื่อลูกจ้างทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน ซึ่งไม่ใช่วันที่การทดลองงานจบ มาตรา 17 วรรคสองนับสัญญาทดลองงานเป็นสัญญาไม่มีกำหนดระยะเวลา การเลิกจ้างระหว่างทดลองงานจึงต้องบอกกล่าวล่วงหน้าเป็นหนังสือหนึ่งรอบจ่ายค่าจ้าง และมาตรา 19 กับ 20 ปิดทางนับวันแบบตัดวันลาหรือแบ่งสัญญาเป็นช่วง ส่วนงานที่ทำให้การทดลองงานมีความหมายคือการนิยามงานก่อนรับสมัคร และจดบันทึกการคุยรายสัปดาห์ไว้เป็นหลักฐาน

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### กำหนดทดลองงานนานกว่า 120 วันได้ไหม

มาตรา 17 ไม่ได้กำหนดความยาวของการทดลองงาน แต่มาตรา 118 นับค่าชดเชยจากระยะเวลาที่ทำงานติดต่อกันจริง ถ้ากำหนดทดลองงานนานกว่า 120 วันแล้วเลิกจ้างหลังวันที่ 120 โดยลูกจ้างไม่มีความผิดตามมาตรา 119 นายจ้างยังต้องจ่ายค่าชดเชยตามอัตราในมาตรา 118 ชื่อช่วงที่เรียกว่าทดลองงานไม่ได้ยกเว้นเรื่องนี้

### ต่อสัญญาจ้างทีละสามเดือนเพื่อไม่ให้ถึงวันที่ 120 ได้ไหม

มาตรา 20 กำหนดว่าถ้าการให้ทำงานไม่ติดต่อกันมีเจตนาไม่ให้ลูกจ้างได้สิทธิตามกฎหมาย ให้นับทุกช่วงรวมกัน ไม่ว่าจะให้ทำหน้าที่ใดและแต่ละช่วงห่างกันเท่าใด ส่วนข้อยกเว้นเรื่องสัญญามีกำหนดระยะเวลาในมาตรา 118 ใช้ได้กับงานโครงการเฉพาะที่ไม่ใช่งานปกติของธุรกิจ งานครั้งคราว หรืองานตามฤดูกาล ที่ต้องเสร็จภายในสองปีและทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มจ้าง งานประจำของพนักงานคนแรกจึงไม่เข้าข้อยกเว้นนี้

### ญาติหรือคนรู้จักจ้างได้ไหม

จ้างได้ แต่ต้องใช้เอกสารและเกณฑ์ประเมินชุดเดียวกับคนนอก ความเสี่ยงของการจ้างคนใกล้ตัวคือการข้ามขั้นตอน เช่น ไม่ทำสัญญาจ้าง ไม่ขึ้นทะเบียนกับหน่วยงาน หรือไม่กำหนดขอบเขตงาน ซึ่งกลายเป็นปัญหาทั้งทางกฎหมายและทางความสัมพันธ์เมื่อต้องแยกทางกัน เอกสารที่ครบตั้งแต่วันแรกปกป้องความสัมพันธ์มากกว่าแสดงความไม่ไว้ใจ

### ควรจ้างพนักงานคนแรกเมื่อไร

ดูจากงานที่สร้างรายได้แต่ยังไม่ได้ทำ ถ้ามีงานแบบนั้นค้างต่อเนื่องหลายเดือน และกระแสเงินสดรับต้นทุนการจ้างทั้งสี่กลุ่มได้หลายเดือนโดยไม่พึ่งรายได้ที่ยังไม่แน่นอน ก็ถึงเวลาจ้าง ถ้าเงื่อนไขเรื่องเงินสดยังไม่ครบ การจ้างทำของเป็นชิ้นงานก่อนเป็นทางที่เสี่ยงน้อยกว่า

### พนักงานคนแรกควรเป็นตำแหน่งอะไร

ตำแหน่งที่คืนเวลาให้เจ้าของกิจการได้มากที่สุดต่อค่าจ้างหนึ่งบาท ให้ดูจากบันทึกเวลาหนึ่งสัปดาห์ว่างานประเภทไหนกินเวลามากที่สุดและสอนคนอื่นทำแทนได้เร็วที่สุด ตำแหน่งที่ควรรอไว้ก่อนคือตำแหน่งที่ต้องใช้ดุลพินิจแทนเจ้าของกิจการ เพราะยังไม่มีเกณฑ์ให้คนใหม่ยึด

## ประกาศรับสมัครงานของคุณบอกหรือยังว่าที่นี่ทำงานกันแบบไหน

ให้ประกาศรับสมัคร เอกสารต้อนรับ และเสื้อบริษัทของพนักงานคนแรกออกมาเป็นชุดเดียวกันจาก PHYGITAL AGENCY คนที่สองจะเห็นมาตรฐานเดียวกันตั้งแต่วันสมัคร

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)