# Connected Packaging บาร์โค้ด 2 มิติ GS1 บนฉลากสินค้า

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/graphic-design-trends-3d-typography-connected-packaging-guide · เผยแพร่ 18 มิถุนายน 2566 · อ่าน 11 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

7-Eleven ประเทศไทยใส่บาร์โค้ด GS1 DataMatrix ที่เก็บวันหมดอายุไว้บนอาหารพร้อมทานราว 100 รายการ อ่านมาตรฐาน GS1 Digital Link และสิ่งที่ต้องเตรียมบนกล่องรอบใหม่

## Key Takeaways

- **Connected Packaging คือบรรจุภัณฑ์ที่มีจุดเชื่อมไปยังข้อมูลดิจิทัล และมาตรฐาน GS1 Digital Link ทำให้บาร์โค้ด 2 มิติชิ้นเดียวใช้ได้ทั้งที่เครื่องคิดเงินและบนมือถือของลูกค้า** — เพราะรหัสสินค้า GTIN เลขล็อต และวันหมดอายุถูกเก็บไว้ในลิงก์เดียวกัน
- **7-Eleven ประเทศไทยใส่ GS1 DataMatrix บนอาหารพร้อมทานราว 100 รายการ ในร้านกว่า 12,000 สาขา ณ ต้นปี 2023** — เครื่องคิดเงินขึ้นข้อความเตือนเมื่อสแกนสินค้าที่เลยวันควรบริโภค และกรณีศึกษาของ GS1 รายงานว่าคำร้องเรียนเรื่องสินค้าหมดอายุลดเหลือศูนย์
- **ผู้ออกแบบฉลากต้องเตรียมสามเรื่อง** — คือพื้นที่บนอาร์ตเวิร์ก ข้อมูลที่จะเก็บในรหัส และการเลือกระหว่าง QR Code กับ DataMatrix ซึ่งกรณีของ 7-Eleven เลือก DataMatrix เพราะขนาดเล็กกว่า

เจ้าของแบรนด์ที่อยากให้ลูกค้าสแกนกล่องสินค้าแล้วเจอข้อมูลหรือโปรโมชัน มักเริ่มจากพิมพ์ QR ลิงก์ไปหน้าเว็บ โดยยังไม่ได้ดูว่าโค้ดนั้นต้องใช้กับระบบของร้านค้าปลีกได้ด้วยหรือไม่ Connected Packaging หรือบรรจุภัณฑ์เชื่อมต่อ คือกล่อง ฉลาก หรือซองสินค้าที่มีจุดให้ลูกค้าหรือร้านค้าเข้าถึงข้อมูลดิจิทัลของสินค้าชิ้นนั้นได้ ช่องทางที่พบบ่อยที่สุดคือบาร์โค้ด 2 มิติที่สแกนด้วยกล้องมือถือหรือเครื่องสแกนหน้าร้าน

องค์กร GS1 ซึ่งดูแลมาตรฐานบาร์โค้ดที่ร้านค้าปลีกใช้ทั่วโลก มีสมาชิกระดับประเทศใน 116 ประเทศ และผู้ใช้กว่า 2 ล้านบริษัท ตามข้อมูลในเอกสารกรณีศึกษาของ GS1 เอง บทนี้อ่านหน้ามาตรฐาน [GS1 Digital Link](https://www.gs1.org/standards/gs1-digital-link) หน้า [2D barcodes สำหรับธุรกิจค้าปลีก](https://www.gs1.org/industries/retail/2d-barcodes) และเอกสารกรณีศึกษา 7-Eleven ประเทศไทย แล้วสรุปสิ่งที่เจ้าของแบรนด์ต้องเตรียมบนฉลาก

## บาร์โค้ดชิ้นเดียวที่ทำงานสองหน้าที่

บาร์โค้ด 2 มิติตามมาตรฐาน GS1 เก็บข้อมูลได้มากกว่าบาร์โค้ดแบบเส้น และยังให้เครื่องคิดเงินสแกนได้ตามปกติ GS1 วางเป้าหมายไว้ว่าสินค้าแต่ละชิ้นจะมีบาร์โค้ด 2 มิติอเนกประสงค์ชิ้นเดียว ที่ใช้ได้ทั้งที่จุดขาย และใช้เปิดข้อมูลดิจิทัล เช่น ใบรับรอง วิธีใช้ ข้อมูลสินค้า และข้อมูลย้อนกลับแหล่งที่มา

| ชนิดรหัส                                   | ผู้ที่สแกนตามปกติ          | ข้อมูลที่เก็บ                                              | ข้อจำกัดตามคำอธิบายของ GS1                |
| ------------------------------------------- | ------------------------------ | ------------------------------------------------------------ | ---------------------------------------------- |
| บาร์โค้ดแบบเส้นที่ใช้ในร้านค้าปลีก | ร้านค้าและระบบซัปพลายเชน | รหัสสินค้าเป็นหลัก                                        | ให้ข้อมูลได้จำกัด                           |
| QR Code ทั่วไป                              | ผู้บริโภค                     | ลิงก์ไปหน้าเว็บข้อมูลสินค้า                             | ร้านค้าไม่ได้ใช้ในระบบขาย               |
| บาร์โค้ด 2 มิติตามมาตรฐาน GS1            | ทั้งร้านค้าและผู้บริโภค   | รหัสสินค้า GTIN และข้อมูลเพิ่ม เช่น เลขล็อต วันหมดอายุ | ร้านต้องใช้เครื่องสแกนที่อ่าน 2 มิติได้ |

ที่มา: หน้า 2D barcodes ของ GS1 และหน้ามาตรฐาน GS1 Digital Link

### บาร์โค้ด 2 มิติของ GS1 ต่างจาก QR Code ที่พิมพ์ลิงก์เว็บไซต์ธรรมดาอย่างไร

QR Code ธรรมดาเก็บลิงก์ที่แบรนด์ตั้งขึ้นเอง ซึ่งระบบของร้านค้าไม่รู้ว่าเป็นสินค้าชิ้นไหน ส่วน QR Code ที่ใช้มาตรฐาน GS1 Digital Link เก็บรหัสสินค้า GTIN ซึ่งเป็นรหัสชุดเดียวกับที่ร้านค้าและคู่ค้าใช้ในระบบอยู่แล้วไว้ในลิงก์ด้วย หน้ามาตรฐานของ GS1 ระบุว่าการใช้มาตรฐานทำให้แบรนด์ไม่ได้ให้แค่ลิงก์ให้คนสแกน แต่ให้รหัสระบุสินค้าที่ทั้งอุตสาหกรรมใช้อยู่ ร้านค้าและแอปอื่นจึงใช้รหัสเดียวกันเปิดข้อมูลของตัวเองได้

## GS1 Digital Link เก็บอะไรไว้ในลิงก์

GS1 Digital Link คือวิธีมาตรฐานในการเขียนรหัสของ GS1 ลงในรูปแบบลิงก์ รหัสที่เขียนได้มีทั้งรหัสสินค้า GTIN รหัสสถานที่ GLN รหัสหน่วยขนส่ง SSCC รวมถึงเลขล็อต เลขซีเรียล และวันหมดอายุ ลิงก์แบบนี้ทำงานได้สองทาง คือถอดรหัสในเครื่องสแกนแล้วส่งให้ระบบของร้านโดยไม่ต้องต่ออินเทอร์เน็ต หรือเชื่อมต่อไปยังข้อมูลออนไลน์

| เอกสารในชุดมาตรฐาน                                 | ฉบับปัจจุบันตามหน้าของ GS1 |
| ----------------------------------------------------- | ------------------------------ |
| URI syntax                                            | 1.7.0                          |
| GS1-Conformant resolver                               | 1.2.0                          |
| Compression Technical Standard for EPC binary strings | 1.0.0                          |

ที่มา: หน้ามาตรฐาน GS1 Digital Link หัวข้อ Current Version (เปิดดู 27 ก.ย. 2569)

### เปลี่ยนโปรโมชันหลังพิมพ์กล่องแล้วต้องแก้อาร์ตเวิร์กไหม

ไม่ต้อง ถ้าใช้ QR Code ที่เก็บลิงก์ตามมาตรฐาน GS1 Digital Link หน้ามาตรฐานของ GS1 ระบุว่าเจ้าของแบรนด์ส่งต่อลิงก์ไปยังแหล่งข้อมูลกี่แหล่งก็ได้จากรหัสชิ้นเดียว และปรับเนื้อหาดิจิทัลได้ตลอด โดยไม่ต้องเปลี่ยนรหัสบนกล่อง อาร์ตเวิร์กจึงไม่ต้องแก้เมื่อมีโปรโมชันหรือไอเดียการใช้งานใหม่ ส่วนที่แบรนด์ต้องดูแลต่อคือระบบปลายทางที่ส่งผู้สแกนไปยังหน้าที่ถูกต้อง ซึ่ง GS1 เรียกว่า resolver และมีข้อกำหนดของตัวเองแยกจากรูปแบบลิงก์ ถ้าลิงก์ปลายทางเสียหลังกล่องวางขายแล้ว ลูกค้าที่สแกนจะเจอหน้าว่างทั้งที่กล่องไม่ได้ผิดอะไร

## กรณีศึกษา 7-Eleven ประเทศไทย

GS1 เผยแพร่เอกสารกรณีศึกษาร้าน 7-Eleven ในไทย ซึ่งใช้บาร์โค้ด 2 มิติแก้ปัญหาการขายสินค้าที่เลยวันควรบริโภค การตรวจวันที่บนสินค้าทุกชิ้นด้วยมือใช้แรงงานมากและผิดพลาดได้ ร้านจึงเริ่มโครงการร่วมกับ GS1 ประเทศไทย ผู้ผลิตอาหารพร้อมทานที่ส่งสินค้าให้ร้าน และบริษัทด้านระบบการพิมพ์

| ประเด็น              | สิ่งที่เกิดขึ้นตามเอกสารกรณีศึกษา                                                                                      |
| -------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| ปัญหาตั้งต้น       | ต้องการให้แน่ใจว่าไม่มีสินค้าหมดอายุถูกขายถึงลูกค้า                                                                |
| รหัสที่เลือก       | GS1 DataMatrix เก็บ GTIN เลขล็อต และวันควรบริโภค                                                                          |
| การปรับบรรจุภัณฑ์ | ปรับกล่องสินค้าแบรนด์ของร้านให้มีพื้นที่พอสำหรับรหัสใหม่                                                          |
| การปรับโรงงาน      | เปลี่ยนเครื่องพิมพ์ในสายผลิต และใช้ซอฟต์แวร์สร้างรหัสที่มี GTIN กับวันควรบริโภคอัตโนมัติ                        |
| การปรับหน้าร้าน   | เปลี่ยนเครื่องสแกนที่จุดขายให้อ่าน 2 มิติได้ และวางขั้นตอนเมื่อสแกนเจอสินค้าหมดอายุ                          |
| ขอบเขต ณ ต้นปี 2023 | อาหารพร้อมทานราว 100 รายการ ในร้านกว่า 12,000 สาขา                                                                       |
| ผลที่รายงาน        | ความพึงพอใจของลูกค้าเพิ่มขึ้น คำร้องเรียนเรื่องสินค้าหมดอายุลดเหลือศูนย์                                        |
| แผนต่อไป           | ขยายไปสินค้าหมวดอื่นและผู้ผลิตรายอื่น ใส่ในเบเกอรีแบรนด์ร้าน และตั้งเป้าเลิกใช้บาร์โค้ดแบบเส้นทั้งหมด |

ที่มา: [เอกสารกรณีศึกษา 7-Eleven Thailand ของ GS1](https://gs1go2.azureedge.net/sites/gs1/files/case%5Fstudy%5Flibrary%5Fitem/case-study-7-eleven-gs1-thailand%5F2.pdf)

### ทำไมเลือก GS1 DataMatrix แทน QR Code

เอกสารกรณีศึกษาระบุว่า GS1 อธิบายข้อดีข้อเสียของ GS1 DataMatrix กับ QR Code ที่ใช้มาตรฐาน GS1 ให้ร้านพิจารณา แล้วร้านเลือก DataMatrix เพราะรหัสมีขนาดเล็กกว่า QR Code จึงใช้พื้นที่บนบรรจุภัณฑ์น้อยกว่า การเลือกนี้เหมาะกับโจทย์ของร้าน ซึ่งผู้สแกนหลักคือพนักงานคิดเงิน เอกสารเดียวกันระบุว่าร้านมองว่ารหัสทั้งสองแบบช่วยทั้งงานหลังร้านและประสบการณ์ลูกค้า แบรนด์ที่ต้องการให้ผู้บริโภคสแกนด้วยมือถือจึงควรชั่งเรื่องนี้ต่างออกไป

### เครื่องคิดเงินทำอะไรเมื่อสแกนเจอสินค้าหมดอายุ

หน้าจอเครื่องคิดเงินขึ้นข้อความว่าสินค้าหมดอายุและห้ามขาย พร้อมให้พนักงานหยิบสินค้าชิ้นใหม่ให้ลูกค้า และนำชิ้นที่หมดอายุออกจากชั้นทันที เอกสารกรณีศึกษาอ้างคำพูดของหัวหน้าหน่วยงานวิจัยและองค์ความรู้ ฝ่ายสถาปัตยกรรมและออกแบบของ 7-Eleven ว่ากระบวนการประกันคุณภาพแข็งแรงขึ้นและง่ายขึ้น ข้อมูลวันหมดอายุในรหัสทำให้ระบบตัดสินแทนการที่พนักงานอ่านตัวเลขบนฉลากเอง

## หมุดหมาย Sunrise ของ GS1 US กับผู้ผลิตไทย

Sunrise 2027 เป็นชื่อหมุดหมายที่ GS1 US ใช้เรียกการเปลี่ยนผ่านจากบาร์โค้ดแบบเส้นไปสู่บาร์โค้ด 2 มิติในธุรกิจค้าปลีก โดยให้ร้านค้าเตรียมระบบจุดขายให้อ่านรหัส 2 มิติได้ และให้แบรนด์ใส่ข้อมูลสินค้าเพิ่มในรหัส หน้าของ GS1 US ระบุเองว่าไม่จำเป็นต้องใช้ความสามารถของรหัส 2 มิติครบทุกอย่างภายในปีนั้น

| ขั้น        | สิ่งที่แบรนด์ทำ ตามหน้าของ GS1 US                                                                              | สิ่งที่ร้านค้าทำ                                                                |
| ----------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------- |
| เริ่มต้น   | เพิ่มบาร์โค้ด 2 มิติบนบรรจุภัณฑ์เดิม และปรับ QR Code ที่มีอยู่ให้ใช้มาตรฐาน GS1 Digital Link พร้อม GTIN | ติดตั้งเครื่องสแกนแบบออปติคัลที่อ่านรหัส 2 มิติและดึง GTIN ได้ที่จุดขาย |
| ขั้นถัดไป | ใส่ข้อมูลเพิ่มในรหัส เช่น รุ่นย่อยของสินค้า วันผลิต หรือวันหมดอายุ                                       | เริ่มใส่รหัส 2 มิติบนสินค้าแบรนด์ของร้านเอง                                 |

ที่มา: [หน้าอธิบายหมุดหมาย Sunrise ของ GS1 US](https://www.gs1us.org/industries-and-insights/by-topic/sunrise-2027) (เปิดดู 27 ก.ย. 2569)

### หมุดหมาย Sunrise บังคับแบรนด์ไทยไหม

หน้าของ GS1 US อธิบายหมุดหมายนี้ว่าเป็นช่วงเปลี่ยนผ่าน ไม่ได้เขียนเป็นข้อบังคับทางกฎหมาย และเนื้อหาในหน้านั้นเขียนสำหรับร้านค้าและแบรนด์ในตลาดสหรัฐฯ ผู้ผลิตไทยที่ขายในประเทศจึงควรถามร้านค้าปลีกที่รับสินค้าโดยตรงว่าจะใช้รหัสแบบใด ส่วนผู้ส่งออกที่ขายเข้าร้านในสหรัฐฯ ควรถามคู่ค้าฝั่งนั้นก่อนพิมพ์กล่องล็อตใหญ่

หน้าเดียวกันอ้างผลสำรวจผู้บริโภคของ GS1 US ปี 2025 ว่า 79% มีแนวโน้มซื้อสินค้าที่มี QR Code ให้สแกนดูข้อมูลเพิ่มมากกว่า 77% บอกว่าข้อมูลสินค้าสำคัญต่อการตัดสินใจซื้อ และ 62% ยินดีจ่ายมากขึ้นให้สินค้าที่ให้ข้อมูลละเอียด ตัวเลขชุดนี้วัดจากผู้บริโภคในสหรัฐฯ และเป็นความตั้งใจที่ตอบแบบสำรวจ ไม่ใช่ยอดขายจริง

## ข้อจำกัดของเอกสาร GS1 ที่บทนี้อ่าน

เอกสารกรณีศึกษาของ 7-Eleven เป็นเอกสารที่ GS1 เผยแพร่เอง ข้อมูลขอบเขตเป็นตัวเลข ณ ต้นปี 2023 และผลที่รายงานไม่ได้ระบุวิธีวัดหรือช่วงเวลาเปรียบเทียบ บทนี้จึงไม่ได้ยืนยันสถานะของโครงการในปีปัจจุบัน ส่วนหน้ามาตรฐาน GS1 Digital Link และหน้าหมุดหมาย Sunrise เป็นหน้าเว็บที่ GS1 ปรับได้ เลขฉบับของมาตรฐานในบทนี้เป็นค่าที่แสดงในวันที่เปิดอ่าน

### บทนี้ครอบคลุมเรื่องการสมัครรหัส GTIN ไหม

ไม่ครอบคลุม บทนี้ไม่ได้เปิดหน้าขั้นตอนสมัครสมาชิกหรือค่าธรรมเนียมของ GS1 ประเทศไทย ผู้ผลิตที่ยังไม่มีรหัส GTIN ของตัวเองควรติดต่อ GS1 ประเทศไทยโดยตรง บทนี้ยังไม่ได้ครอบคลุมข้อความบังคับบนฉลากตามกฎหมายไทย ซึ่งอยู่คนละชั้นกับบาร์โค้ดและยังต้องมีครบตามประเภทสินค้า

## ลำดับงานก่อนส่งอาร์ตเวิร์กกล่องรอบใหม่

แต่ละขั้นมีเจ้าของงานต่างกัน ลำดับนี้เรียงตามสิ่งที่ต้องรู้ก่อนจึงจะตัดสินขั้นถัดไปได้ ไล่จากบนลงล่าง

1. **ฝ่ายขายถามร้านค้าที่รับสินค้า** ว่าเครื่องสแกนหน้าร้านอ่านรหัส 2 มิติได้หรือยัง และต้องการข้อมูลอะไรในรหัส
2. **ฝ่ายการตลาดกำหนดผู้สแกนหลัก** ถ้าเป็นลูกค้าบนมือถือ ให้พิจารณา QR Code ตามมาตรฐาน GS1 ถ้าเป็นพนักงานคิดเงินและพื้นที่จำกัด ให้พิจารณา DataMatrix
3. **ฝ่ายผลิตตรวจเครื่องพิมพ์ในสายผลิต** ว่าพิมพ์รหัสที่มีเลขล็อตหรือวันหมดอายุซึ่งเปลี่ยนทุกล็อตได้หรือไม่
4. **นักออกแบบเว้นพื้นที่รหัสบนอาร์ตเวิร์ก** โดยไม่เบียดข้อความบังคับตามกฎหมาย
5. **ทีมเว็บไซต์เตรียมหน้าปลายทาง** ที่ผู้สแกนจะไปถึง ก่อนวันที่กล่องล็อตแรกขึ้นชั้นวาง

## สรุป

Connected Packaging ทำงานได้เมื่อรหัสบนกล่องชิ้นเดียวรับใช้ทั้งร้านค้าและลูกค้า มาตรฐาน GS1 Digital Link เก็บรหัส GTIN เลขล็อต และวันหมดอายุไว้ในลิงก์ และให้แบรนด์เปลี่ยนเนื้อหาปลายทางได้โดยไม่แก้อาร์ตเวิร์ก กรณีของ 7-Eleven ประเทศไทยใส่ GS1 DataMatrix บนอาหารพร้อมทานราว 100 รายการในร้านกว่า 12,000 สาขา เพื่อให้เครื่องคิดเงินเตือนสินค้าหมดอายุ ส่วน Sunrise ของ GS1 US เป็นหมุดหมายของตลาดสหรัฐฯ ไม่ใช่ข้อบังคับของไทย ผู้ผลิตจึงควรถามร้านที่รับสินค้าก่อนเลือกชนิดรหัส

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### มี QR Code บนกล่องอยู่แล้ว ต้องพิมพ์รหัสใหม่อีกอันไหม

แนวทางช่วงเริ่มต้นที่ GS1 US แนะนำแบรนด์คือปรับ QR Code ที่มีอยู่ให้ใช้มาตรฐาน GS1 Digital Link และใส่ GTIN ลงไป แทนการเพิ่มรหัสอีกชิ้น เป้าหมายของ GS1 คือหนึ่งสินค้าหนึ่งรหัสที่ใช้ได้ทุกหน้าที่ ส่วนร้านค้าจะเลิกอ่านบาร์โค้ดแบบเส้นเมื่อไหร่ ต้องถามร้านที่รับสินค้าแต่ละราย

### ข้อความบังคับบนฉลากต้องย้ายเพื่อหาที่ให้บาร์โค้ด 2 มิติไหม

ขึ้นกับพื้นที่บนกล่องเดิม กรณีของ 7-Eleven ต้องปรับบรรจุภัณฑ์ให้มีพื้นที่พอสำหรับรหัสใหม่ ข้อความบังคับตามกฎหมายยังต้องอยู่ครบและอ่านได้ ลำดับการวางข้อความบนฉลากอธิบายไว้ในบทความ [ออกแบบโลโก้และสติกเกอร์ ข้อความบังคับบนฉลากที่ต้องรู้](https://phygital.co.th/insights/logo-sticker-design-sme)

### ใช้ NFC แทนบาร์โค้ด 2 มิติได้ไหม

NFC เป็นอีกช่องทางหนึ่งที่ให้ลูกค้าแตะมือถือเพื่อเปิดข้อมูล แต่บทนี้ไม่ได้อ่านมาตรฐานของ GS1 ที่เกี่ยวกับ NFC และเครื่องสแกนหน้าร้านที่กรณีศึกษาพูดถึงเป็นเครื่องอ่านบาร์โค้ด ข้อจำกัดของ NFC ในงานจริงอยู่ในบทความ [นามบัตร NFC แตะไม่ติดเพราะอะไร และทางสำรองที่ต้องมี](https://phygital.co.th/insights/nfc-smart-card-tag-agency)

### ลูกค้าสแกนแล้วควรเจอหน้าอะไร

หน้ามาตรฐานของ GS1 ยกตัวอย่างข้อมูลที่รหัสชิ้นเดียวพาไปได้ เช่น ใบรับรอง วิธีใช้ ข้อมูลสินค้า และข้อมูลย้อนกลับแหล่งที่มา แบรนด์ควรเลือกหน้าที่ตอบคำถามที่ลูกค้ามีตอนยืนหน้าชั้นวาง เช่น ส่วนผสม วิธีใช้ หรือวันผลิต มากกว่าส่งไปหน้าแรกของเว็บไซต์

### งานส่วนไหนของการออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่ AI ช่วยได้

ในชุดข้อมูลปี 2025 ของ ILO งานเลือกวัสดุกับงานคุมการผลิตของนักออกแบบได้คะแนนต่ำกว่างานสร้างภาพและคิดคอนเซปต์ รายละเอียดอยู่ในบทความ [AI ทำงานครีเอทีฟแทนได้แค่ไหน ดูคะแนนงานย่อยจาก ILO 2025](https://phygital.co.th/insights/ai-replace-creative-work-guide)

## กล่องสินค้ารอบใหม่ที่ต้องบรรจุรหัสสำหรับร้านค้า QR Code สำหรับลูกค้า และข้อความบังคับ ลงบนหน้ากล่องขนาดเดิม

ทีม PHYGITAL AGENCY จัดผังฉลากที่มีตำแหน่งบาร์โค้ด 2 มิติตั้งแต่ร่างแรก พร้อมหน้าข้อมูลปลายทางที่ลูกค้าสแกนแล้วได้คำตอบ

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)