# แนวเพลง Folk คืออะไร เสียงที่บันทึกไปแล้วส่งคืนเจ้าของ

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/folk-music-genre-brand-guide · เผยแพร่ 8 มกราคม 2567 · อ่าน 12 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

แนวเพลง Folk คืออะไร ผ่านงานของ Association for Cultural Equity ที่ Alan Lomax ตั้งไว้ ซึ่งคืนเสียงเพลงพื้นบ้านให้ชุมชนต้นทางทั้งทางออนไลน์และพิธีส่งมอบในพื้นที่

## Key Takeaways

- **แนวเพลง Folk คือเพลงที่คนในชุมชนร้องและเล่นสืบต่อกันมา** — Alan Lomax นักดนตรีวิทยาชาวอเมริกันบันทึกเพลงพื้นบ้านแบบนี้นานกว่าหกทศวรรษ ตั้งแต่ปี 1933 ทั้งในสหรัฐฯ แคริบเบียน และยุโรป
- **Association for Cultural Equity (ACE) ที่ Lomax ก่อตั้งคืนสิ่งที่บันทึกไว้ให้ชุมชนต้นทางสองทาง** — ทางแรกคือแจกเสียง ภาพ และวิดีโอหลายพันชิ้นฟรีทางเว็บไซต์ ทางที่สองคือพิธีส่งมอบในพื้นที่ที่ครอบครัวของศิลปินได้รับสำเนาของงานตัวเอง
- **ธุรกิจที่บันทึกเรื่องเล่าหรือเสียงของคนในชุมชนไปใช้** — นำหลักนี้มาใช้ได้ คือคืนสำเนาให้เจ้าของเรื่องในรูปที่เขาใช้ได้จริง ทั้งทางออนไลน์และในมือ

วิสาหกิจท่องเที่ยวชุมชนแห่งหนึ่งพานักท่องเที่ยวไปฟังผู้เฒ่าเล่านิทานและร้องเพลงกล่อมเด็ก ทีมงานอัดเสียงและถ่ายวิดีโอไว้ทำคลิปโปรโมต คลิปได้ยอดเข้าชมดี ต่อมาลูกหลานของผู้เฒ่ามาถามว่าขอไฟล์เสียงของยายได้ไหม เพราะที่บ้านไม่มีใครเคยอัดไว้เลย

คำขอแบบนี้มีคนคิดเป็นระบบไว้แล้วในวงการเพลงพื้นบ้าน บทนี้ใช้[หน้าเว็บของ Association for Cultural Equity (ACE)](https://www.culturalequity.org/ace/about-ace) องค์กรที่ Alan Lomax ก่อตั้งไว้ดูแลคลังเสียงของเขา เป็นแหล่งหลัก แล้วแยกดูสองทางที่ ACE คืนสิ่งที่บันทึกไปให้ชุมชน บทก่อนหน้าในซีรีส์ว่าด้วยแฟ้มมรดกที่ชุมชนต้องลงนามยินยอม คือ[แนวเพลง Reggae](https://phygital.co.th/insights/reggae-music-genre-brand-guide)

## แนวเพลง Folk คืออะไร

แนวเพลง Folk หรือเพลงโฟล์ก ในความหมายตั้งต้นคือเพลงพื้นบ้านที่คนในชุมชนร้องและเล่นสืบต่อกันมาโดยไม่ได้ผลิตเพื่อขาย เช่นเพลงบัลลาด เพลงสวด เพลงประกอบการเต้น และเพลงเล่าเรื่อง ต่อมาคำนี้ยังใช้เรียกศิลปินที่นำเพลงแบบนี้ไปร้องบนเวทีและในแผ่นเสียง หน้าชีวประวัติบนเว็บไซต์ของ ACE เล่าว่ารายการวิทยุที่ Lomax ผลิตให้ CBS ตั้งแต่ปี 1939 พาศิลปินอย่าง Woody Guthrie, Lead Belly และ Pete Seeger ไปถึงผู้ฟังทั้งประเทศ

งานบันทึกของ Lomax ครอบคลุมทั้งเพลง การเต้น และเรื่องเล่า ACE เรียกคลังของเขาว่าเป็นคอลเลกชันดนตรี การเต้น และคำพูดที่ประเมินค่าไม่ได้ ช่วงทศวรรษ 1950 เขารวบรวมแผ่นเสียงชุดเพลงพื้นบ้านโลก 18 แผ่นให้ Columbia Records และ ACE ระบุว่างานร่วมกับนักวิจัยในอิตาลี ไอร์แลนด์ อังกฤษ และสกอตแลนด์วางรากให้การฟื้นเพลงพื้นบ้านในประเทศเหล่านั้น

### Alan Lomax คือใคร

Alan Lomax คือนักดนตรีวิทยา นักเขียน และโปรดิวเซอร์ชาวอเมริกัน เกิดที่เมืองออสติน รัฐเท็กซัส ปี 1915 และเสียชีวิตปี 2002 ตามหน้าชีวประวัติของ Association for Cultural Equity เขาบันทึกเพลงพื้นบ้านนานกว่าหกทศวรรษ เริ่มในปี 1933 กับ John Avery Lomax ผู้เป็นพ่อ และเป็นผู้ก่อตั้ง ACE ซึ่งดูแลคลัง Alan Lomax Archive มาจนถึงปัจจุบัน

## หกทศวรรษของการบันทึกเพลงพื้นบ้าน

ปี 1934 Lomax กับพ่อเริ่มโครงการเพิ่มเสียงเพลงพื้นบ้านเข้าคลัง Archive of American Folk Song ของหอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ ซึ่งตั้งขึ้นในปี 1928 ทั้งสองบันทึกเสียงนักดนตรีพื้นบ้านหลายพันชิ้นทั่วภาคใต้ ตะวันตกเฉียงใต้ มิดเวสต์ และตะวันออกเฉียงเหนือของสหรัฐฯ รวมถึงเฮติและบาฮามาส อีกสามปีต่อมา Alan ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ช่วยผู้ดูแลคลังนี้

หน้าชีวประวัติยกคำพูดของ Lomax ไว้ว่าหัวใจของงานเขาคือ "การนำเทคโนโลยีเสียงไปให้ชาวบ้านได้ใช้ และเปิดช่องทางการสื่อสารให้ศิลปินและพื้นที่ทุกแบบ" งานเหล่านี้ไปไกลถึงอวกาศ เมื่อ Lomax เป็นที่ปรึกษาให้ Carl Sagan เลือกเสียงดนตรีในแผ่นเสียงที่ไปกับยาน Voyager ปี 1977 ACE ระบุว่าในแผ่นมีทั้งบลูส์ แจ๊ส เพลงขลุ่ยแพนจากเทือกเขาแอนดีส เพลงสวดของชาวนาวาโฮ และเพลงของคนงานเหมืองในซิซิลี

| ช่วงเวลา (ตามหน้าชีวประวัติของ ACE) | งานของ Lomax                                                       |
| --------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------- |
| เริ่มงานบันทึก                        | ทำงานกับพ่อ เพิ่มเสียงเข้าคลังของหอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ       |
| ทศวรรษ 1930-1940                        | รายการวิทยุของ CBS พาศิลปินพื้นบ้านไปถึงผู้ฟังทั้งประเทศ |
| ทศวรรษ 1950                             | แผ่นเสียงชุดเพลงพื้นบ้านโลก 18 แผ่นให้ Columbia Records      |
| แคริบเบียน                              | บันทึกดนตรี บทสัมภาษณ์ และเพลงเล่าเรื่องรวมราว 150 ชั่วโมง   |
| ปลายชีวิต                              | เริ่ม Global Jukebox ฐานข้อมูลเพลงและการเต้นแบบมัลติมีเดีย   |

### คลังเสียงของ Lomax อยู่ที่ไหน

คลังเสียงต้นฉบับของ Alan Lomax อยู่ที่ American Folklife Center ของหอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ ส่วน Association for Cultural Equity ทำหน้าที่เผยแพร่ ตามหน้าเว็บของ ACE ทั้งสองหน่วยงานทำข้อตกลงร่วมกันให้หอสมุดรับต้นฉบับ และให้ ACE นำเสียง ภาพ และวิดีโอออกเผยแพร่ในวงกว้าง ACE จดทะเบียนเป็นองค์กรการกุศลในนิวยอร์กปี 1983 และตั้งอยู่ที่ Hunter College

## Cultural equity ในคำอธิบายของ ACE

หน้าอธิบายแนวคิดของ ACE เปิดด้วยข้อสรุปว่าการศึกษาวัฒนธรรมทางวิทยาศาสตร์ โดยเฉพาะภาษาและดนตรี แสดงให้เห็นว่าทุกวัฒนธรรมสื่อความได้เท่ากันและมีค่าเท่ากัน ACE ให้เหตุผลสามข้อ ข้อแรกคือวัฒนธรรมทำให้ชีวิตของคนที่ใช้มันมีความหมาย ข้อที่สองคือระบบการสื่อสารแต่ละแบบเก็บความรู้เรื่องธรรมชาติและมนุษย์ไว้ ข้อที่สามคือแต่ละวัฒนธรรมเป็นสมบัติที่มนุษย์กลุ่มหนึ่งสร้างสมมาหลายศตวรรษ

Lomax กังวลว่าสื่อมวลชนและระบบการศึกษาแบบรวมศูนย์กำลังกลบภาษาและประเพณีท้องถิ่น ปี 1972 UNESCO ตีพิมพ์บทความ "Appeal for Cultural Equity" ของเขา ซึ่งเสนอว่าทุกวัฒนธรรมมีสิทธิ์ปกป้อง แสดงออก และพัฒนามรดกทางศิลปะของตัวเอง ACE ระบุว่าหลักการนี้ได้รับการยืนยันในปฏิญญาสากลว่าด้วยความหลากหลายทางวัฒนธรรมของ UNESCO เมื่อ 2 พฤศจิกายน 2001

ACE ยังเล่าที่มาที่เก่ากว่านั้น นักคติชนวิทยาอเมริกันในทศวรรษ 1930-1940 เชื่อว่าสิ่งที่นักวิชาการเก็บจากชุมชนควรถูกส่งกลับไปให้ชุมชน เพื่อให้ประเพณีนั้นมีชีวิตต่อได้ ความคิดนี้ออกผลเป็นเทศกาล Smithsonian Folklife Festival และรางวัล National Heritage Awards ที่ยกย่องศิลปินพื้นบ้านอเมริกัน

### Cultural equity คืออะไร

Cultural equity คือหลักที่ว่าทุกวัฒนธรรมควรมีพื้นที่ในสื่อและในหลักสูตรการศึกษาเพื่อแสดงศิลปะและคุณค่าของตัวเองอย่างเท่าเทียม ตามคำอธิบายของ Association for Cultural Equity แนวคิดนี้มาจาก Alan Lomax ซึ่งเห็นว่านักคติชนวิทยาต้องช่วยชุมชนที่ตัวเองศึกษาให้รักษาประเพณีและเล่าเรื่องตัวเองได้ในแบบของชุมชน

## ทางที่หนึ่ง แจกทางออนไลน์

ACE เรียกวิธีทำงานของตัวเองว่า cultural feedback หรือการส่งกลับทางวัฒนธรรม ทางแรกคือการเผยแพร่ หน้าเกี่ยวกับองค์กรระบุว่า ACE แจกเสียง ภาพ และวิดีโอหลายพันชิ้นฟรีผ่านเว็บไซต์และช่องทางโซเชียล และร่วมมือกับสถาบันการศึกษา ACE มีค่ายเพลงของตัวเอง และออกงานร่วมกับค่ายและสถาบันวัฒนธรรมอื่น

งานออนไลน์ชิ้นใหญ่ที่สุดคือ Global Jukebox ฐานข้อมูลมัลติมีเดียที่ Lomax เริ่มทำกับทีมตั้งแต่ปี 1989 เพื่อดูความสัมพันธ์ระหว่างการร้อง การเต้น และการจัดระเบียบสังคม ACE กำลังปรับให้ใช้บนอินเทอร์เน็ตได้ เพื่อให้นักวิจัยทั่วโลกและคนทั่วไปเข้าถึงข้อมูลและผลการวิจัยของ Lomax

### แจกฟรีทางออนไลน์พอไหม

แจกฟรีทางออนไลน์ยังไม่พอสำหรับ Association for Cultural Equity เพราะคนในชุมชนต้นทางบางส่วนเข้าไม่ถึงหรือไม่รู้ว่ามีไฟล์อยู่ ACE จึงทำงานในพื้นที่คู่กัน ทั้งพิธีส่งมอบสำเนาให้ครอบครัวศิลปิน การคืนสิทธิ์และค่าลิขสิทธิ์ให้ทายาท และแผนการสอนสำหรับโรงเรียน ตามหน้าเว็บของ ACE สองทางนี้เป็นงานชุดเดียวกัน

## ทางที่สอง ส่งมอบถึงมือในพื้นที่

หน้าโครงการ repatriation ของ ACE นิยามคำนี้ว่าการคืนเอกสารที่นักวิชาการและคนอื่นบันทึกไป ให้ชุมชนต้นทาง ศิลปิน และครอบครัว ในรูปแบบที่เข้าถึงได้และใช้เรียนรู้ได้ พร้อมการสนับสนุนในพื้นที่ที่ช่วยให้สถาบันและผู้นำท้องถิ่นดูแลของเหล่านี้เองได้

ACE ทำงานกับห้องสมุดและองค์กรวัฒนธรรมในพื้นที่ จัดพิธีส่งมอบอย่างเป็นทางการที่ครอบครัวของศิลปินได้รับสำเนางานของ "พวกเขา" สิ่งที่ส่งมอบคือสำเนาดิจิทัลคุณภาพสูงของเสียง ภาพถ่าย บันทึกการทำงาน และโน้ตภาคสนาม ACE สนับสนุนให้ชุมชนนำไปใช้เต็มที่ ทั้งในหลักสูตรโรงเรียน พิพิธภัณฑ์ และรายการวิทยุ และทำแผนการสอนกับเวิร์กช็อปครูประกอบ นอกจากนี้ หน้าเกี่ยวกับองค์กรระบุว่า ACE คืนสิทธิ์และค่าลิขสิทธิ์ของศิลปินให้ทายาทและครอบครัวด้วย

| ตัวอย่างโครงการส่งคืน (จากหน้าโครงการของ ACE)                               | สิ่งที่ส่งคืน                                                   |
| --------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------ |
| Kentucky ร่วมกับ Appalshop, Berea College และ University of Kentucky (ก.ย. 2015) | งานบันทึกจากรัฐเคนทักกี                                        |
| Cinquefrondi แคว้นคาลาเบรีย อิตาลี (เม.ย. 2011)                               | ภาพถ่ายและเสียง                                                  |
| หลายเมืองในแคว้นกัมปาเนียและบาซีลีกาตา อิตาลี (ก.ค. 2014)             | เสียงและภาพถ่าย ผ่านพิพิธภัณฑ์ดนตรีชาติพันธุ์ของ Montemarano |
| University of the West Indies ตรินิแดด (มิ.ย. 2012)                               | เสียงที่บันทึกในแคริบเบียนตะวันออก                           |
| Asturias สเปน                                                                     | เสียงและภาพถ่าย ผ่านพิพิธภัณฑ์ชาวบ้านของแคว้น               |

โครงการ Endangered Cultures ของ ACE ไปอีกขั้น คือฝึกและสนับสนุนคนในชุมชนที่วัฒนธรรมยังไม่มีใครบันทึก ให้บันทึกและจัดเก็บประเพณีของตัวเองไว้ใช้ในท้องถิ่น ปี 2017 ACE เริ่มโครงการนำร่องที่ให้การฝึก อุปกรณ์ และค่าเดินทาง แก่ Dominic Raimondo เพื่อกลับไปบันทึกมรดกของชนเผ่า Didinga ในประเทศเซาท์ซูดาน แล้วเก็บไว้กับชุมชนของเขาเอง

### Repatriation ในงานเพลงพื้นบ้านคืออะไร

Repatriation ในงานเพลงพื้นบ้านคือการคืนเสียง ภาพ และบันทึกที่คนนอกเคยเก็บไป ให้ชุมชน ศิลปิน และครอบครัวต้นทาง ในรูปที่เข้าถึงและใช้เรียนรู้ได้ ตามหน้าโครงการของ Association for Cultural Equity การคืนทำผ่านพิธีส่งมอบสำเนาดิจิทัลคุณภาพสูงในพื้นที่ ร่วมกับห้องสมุดหรือสถาบันท้องถิ่น พร้อมแผนการสอนให้โรงเรียนนำไปใช้

## ห้าข้อสำหรับธุรกิจที่เก็บเรื่องของชุมชน

ACE เขียนหลักการของตัวเองสำหรับงานวิชาการและงานเก็บรักษา ห้าข้อด้านล่างเป็นการนำหลักนั้นมาใช้กับธุรกิจโดยฟิจิทัล สำหรับวิสาหกิจท่องเที่ยวชุมชน แบรนด์สินค้าชุมชน และคนทำคอนเทนต์ที่บันทึกเรื่องของคนในพื้นที่

1. **เก็บต้นฉบับให้ครบตั้งแต่วันถ่าย** ACE คืนทั้งเสียง ภาพ บันทึกการทำงาน และโน้ตภาคสนาม ทีมที่เก็บเฉพาะคลิปที่ตัดต่อแล้วจะไม่มีอะไรครบให้คืน
2. **ถามก่อนว่าเจ้าของเรื่องอยากได้อะไรกลับไป** บางครอบครัวอยากได้ไฟล์ บางครอบครัวอยากได้ภาพพิมพ์หรือเล่ม
3. **คืนผ่านคนในพื้นที่** ACE ส่งมอบผ่านห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ และมหาวิทยาลัยท้องถิ่น โรงเรียนหรือวัดในชุมชนเป็นที่เก็บสำเนาได้
4. **ให้เครดิตและตกลงเรื่องสิทธิ์** ACE คืนสิทธิ์และค่าลิขสิทธิ์ให้ทายาท ธุรกิจควรเขียนให้ชัดว่าใครเป็นเจ้าของเรื่องเล่าและเสียง และธุรกิจใช้ได้แค่ไหน
5. **คืนทั้งออนไลน์และในมือ** แชร์ไฟล์ให้ลูกหลานที่อยู่ไกล และส่งมอบฉบับจับต้องได้ให้คนที่อยู่ในพื้นที่

รายได้ที่ชุมชนท่องเที่ยวได้จริงมีตัวอย่างเป็นตัวเลขในบท[ตรัง-พัทลุง-สตูล ชุมชนท่องเที่ยวตรังได้จากร้านอาหารร้อยละ 39](https://phygital.co.th/insights/trang-phatthalung-satun-unesco-geopark-community-tourism) ส่วนขั้นตอนการทำเล่มตั้งแต่ต้นฉบับจนส่งโรงพิมพ์อยู่ในบท[รับทำหนังสือ รายงานประจำปี วารสาร เริ่มนับจากวันส่งเล่ม](https://phygital.co.th/insights/publishing-book-journal-agency)

### ธุรกิจที่อัดเสียงหรือถ่ายวิดีโอคนในชุมชนต้องคืนอะไรให้เขา

ธุรกิจควรคืนสำเนาของสิ่งที่บันทึกในรูปที่เจ้าของเรื่องใช้ได้จริง พร้อมเครดิตและข้อตกลงเรื่องสิทธิ์ที่ชัด หลักนี้มาจากงานของ Association for Cultural Equity ที่คืนเสียง ภาพ และบันทึกภาคสนามของ Alan Lomax ให้ครอบครัวศิลปินผ่านพิธีส่งมอบในพื้นที่ แจกไฟล์ทางออนไลน์ และคืนสิทธิ์กับค่าลิขสิทธิ์ให้ทายาท

แนวเพลงถัดไปในซีรีส์ว่าด้วยงานวิจัยที่ตรวจภาพจำเกี่ยวกับคนฟังเพลงกลุ่มหนึ่ง คือ[แนวเพลง Metal](https://phygital.co.th/insights/metal-music-genre-brand-guide)

## สรุป

แนวเพลง Folk คือเพลงพื้นบ้านที่คนในชุมชนร้องและเล่นสืบต่อกันมา Alan Lomax บันทึกเพลงแบบนี้นานกว่าหกทศวรรษ และ Association for Cultural Equity ที่เขาก่อตั้งทำงานบนหลัก cultural equity ว่าทุกวัฒนธรรมมีค่าเท่ากัน ACE คืนสิ่งที่บันทึกไปให้ชุมชนสองทาง ทางออนไลน์แจกเสียง ภาพ และวิดีโอหลายพันชิ้นฟรี ทางในพื้นที่จัดพิธีส่งมอบสำเนาให้ครอบครัวศิลปิน คืนสิทธิ์และค่าลิขสิทธิ์ให้ทายาท และทำแผนการสอนให้โรงเรียน ธุรกิจที่บันทึกเรื่องของชุมชนไปใช้ นำหลักเดียวกันมาใช้ได้ด้วยการเก็บต้นฉบับให้ครบ ให้เครดิต และคืนสำเนาทั้งในรูปดิจิทัลและรูปที่จับต้องได้

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### Association for Cultural Equity เป็นองค์กรแบบไหน

ACE เป็นองค์กรไม่แสวงกำไรที่จดทะเบียนในรัฐนิวยอร์ก ตั้งอยู่ที่ Hunter College และเป็นองค์กรพัฒนาเอกชนที่ได้รับการรับรองจาก UNESCO ให้เป็นที่ปรึกษาของอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ปี 2003 หลัง Lomax เกษียณในปี 1996 Anna Lomax Wood ลูกสาวของเขารับช่วงดูแลงานต่อ

### ฟังเสียงที่ Lomax บันทึกไว้ได้ที่ไหน

หน้าเว็บของ ACE ระบุว่าองค์กรแจกเสียง ภาพ และวิดีโอหลายพันชิ้นฟรีผ่านเว็บไซต์และช่องทางออนไลน์ และออกผลงานผ่านค่ายเพลงของตัวเองกับค่ายอื่น ส่วนต้นฉบับอยู่ที่ American Folklife Center ของหอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ

### เพลงพื้นบ้านไทยเข้าข่ายหลักนี้ไหม

หลักของ ACE ใช้กับเพลงพื้นบ้านทุกแห่ง รวมถึงของไทย เพลงกล่อมเด็ก เพลงเกี่ยวข้าว หรือเพลงพื้นบ้านของแต่ละถิ่นเป็นมรดกของชุมชนที่ร้องสืบกันมา ธุรกิจที่บันทึกไปใช้จึงควรคืนสำเนาและให้เครดิตแก่ผู้ร้องและชุมชน โดยไม่จัดอันดับว่าเพลงของถิ่นใดดีกว่าถิ่นอื่น

### Global Jukebox คืออะไร

Global Jukebox คือฐานข้อมูลมัลติมีเดียที่ Alan Lomax เริ่มพัฒนากับทีมในปี 1989 เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการร้อง การเต้น และการจัดระเบียบสังคม ตามหน้าเว็บของ ACE Lomax ตั้งใจให้เป็นทั้งเครื่องมือวิจัยและสื่อการเรียนรู้ และ ACE กำลังปรับให้ใช้งานบนอินเทอร์เน็ตได้

### ชุมชนที่ไม่มีใครบันทึกไว้เลยควรเริ่มอย่างไร

โครงการ Endangered Cultures ของ ACE ให้การฝึกและอุปกรณ์แก่คนในชุมชนเพื่อบันทึกประเพณีของตัวเอง แล้วเก็บไว้ใช้ในท้องถิ่น ชุมชนในไทยเริ่มจากให้คนรุ่นหลานสัมภาษณ์ผู้เฒ่าด้วยโทรศัพท์ จดชื่อผู้ร้องและวันที่ไว้ทุกไฟล์ แล้วเก็บสำเนาไว้หลายที่

## เรื่องเล่าที่ชุมชนให้คุณไป ควรมีฉบับหนึ่งกลับไปอยู่บนชั้นหนังสือของชุมชน

ให้ PHYGITAL AGENCY ช่วยรวมเรื่องและภาพของชุมชนเป็นเล่มที่ส่งคืนถึงมือทุกครอบครัว

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)