# แนว Documentary ฟิล์มโรงงานลูมิแยร์ที่ถูกถ่ายซ้ำสี่ครั้ง

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/documentary-movie-genre-brand-video-guide · เผยแพร่ 4 ธันวาคม 2566 · อ่าน 11 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

ภาพคนงานออกจากโรงงานลูมิแยร์ที่ใช้สาธิตเครื่องฉายหนังปี 1895 มีอย่างน้อยสี่เวอร์ชัน บทนี้อ่านทะเบียนฟิล์มชุดนี้ แล้วแปลงเป็นวิธีทำสารคดีจากสถานที่จริงของธุรกิจ

## Key Takeaways

- **ภาพที่ Louis Lumière ใช้สาธิตเครื่อง Cinématographe ต่อสาธารณะครั้งแรก คือคนงานเดินออกจากโรงงานของครอบครัวเขาเอง** — Catalogue Lumière ระบุว่าการสาธิตเกิดขึ้น 22 มีนาคม 1895 และฟิล์มม้วนนั้นไม่เหลือแล้ว
- **เรื่องเดียวกันถูกถ่ายใหม่อย่างน้อยสี่ครั้ง** — ทีมวิจัยพบสี่เวอร์ชัน ประมาณวันที่ถ่ายจากเงาของอาคาร และบอกไม่ได้ว่าชื่อ Sortie d'usine ในแคตตาล็อกขายหมายถึงม้วนไหน เพราะมีชื่อนี้เพียงชื่อเดียว
- **ธุรกิจทำสารคดีจากสถานที่จริงของตัวเองได้ด้วยหลักเดียวกัน** — ถ่ายคนจริงในที่จริง จดทะเบียนทุกเทคว่าถ่ายเมื่อไร ต่างกันอย่างไร บอกผู้ชมเมื่อฉากใดถูกจัดขึ้นใหม่ แล้วเปิดสถานที่นั้นให้คนที่ดูวิดีโอมาเห็นของจริง

โรงงาน ร้าน หรือฟาร์มที่อยากทำวิดีโอสารคดีให้คนดูรู้จักสถานที่แล้วเดินทางมาดูของจริง มักไม่แน่ใจว่าควรถ่ายอะไรคนดูจึงจะเชื่อ บทนี้ตอบว่าหนัง Documentary คืออะไร โดยอ่านทะเบียนของฟิล์มชุดแรก ๆ ที่ถ่ายคนจริงในสถานที่จริง แล้วนำสิ่งที่ทะเบียนนี้บันทึกไว้ไปใช้กับวิดีโอแบบนั้น

วันที่ 22 มีนาคม 1895 Louis Lumière สาธิตเครื่อง Cinématographe ต่อสาธารณะเป็นครั้งแรก และฉายภาพคนงานเดินออกจากโรงงานลูมิแยร์ ข้อมูลนี้มาจาก [Catalogue Lumière](https://catalogue-lumiere.com/series/les-sorties-dusine/) เว็บไซต์ที่รวบรวมรายชื่อฟิล์มทั้งหมดที่บริษัทลูมิแยร์เผยแพร่ระหว่าง 1895 ถึง 1905 จากงานวิจัยของ Michelle Aubert และ Jean-Claude Seguin ซึ่งตีพิมพ์เป็นหนังสือ La production cinématographique des Frères Lumière ร่วมกับ CNC และ Université Lumière-Lyon 2 ทีมวิจัยเขียนว่าฟิล์มที่ใช้สาธิตวันนั้นไม่มีชิ้นส่วนใดเหลืออยู่

## ทะเบียนฟิล์มสี่ม้วนของ Sortie d'usine

ทีมวิจัยพบภาพคนงานออกจากโรงงานลูมิแยร์อย่างน้อยสี่เวอร์ชัน และเขียนว่าเรื่องนี้น่าจะเป็นเรื่องที่ถูกถ่ายซ้ำมากที่สุดของบริษัท ทุกเวอร์ชันมีคำบรรยายเดียวกันว่า "Les ouvriers et ouvrières sortent de l'usine Lumière." หรือคนงานชายหญิงเดินออกจากโรงงานลูมิแยร์ แคตตาล็อกใส่วันที่ถ่ายทุกเวอร์ชันไว้ในวงเล็บเหลี่ยม และหน้าของสามเวอร์ชันแรกระบุว่าได้วันที่จากการศึกษาเงา บทนี้จึงเขียนเป็นวันที่ประมาณ

| เวอร์ชัน | วันที่ถ่าย (ประมาณ) | ผู้ถ่ายตามแคตตาล็อก                | รายละเอียดที่ต่างกัน                                                                                                               |
| -------- | --------------------- | ---------------------------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| I        | 26 พฤษภาคม 1895       | Louis Lumière                            | ปิดท้ายด้วยรถม้าที่เทียมม้าสองตัว · ฉายที่ลียง 10 มิถุนายน 1895                                                            |
| II       | 10 มีนาคม 1896        | Lumière (แคตตาล็อกไม่ระบุชื่อต้น) | ปิดท้ายด้วยรถบรรทุกที่เทียมม้าดำตัวเดียว · หน้าเวอร์ชันนี้บันทึกโปรแกรมฉาย "sortie d'usine" ในนิวยอร์ก 10 กรกฎาคม 1896 |
| III      | 15 สิงหาคม 1896       | Lumière (แคตตาล็อกไม่ระบุชื่อต้น) | ฉายที่ลียง 4 ตุลาคม 1896 ในชื่อ Nouvelle sortie de l'usine Lumière                                                                 |
| IV       | กุมภาพันธ์ 1897       | Lumière (แคตตาล็อกไม่ระบุชื่อต้น) | ถ่ายที่ rue St-Maurice ต่างจากสามเวอร์ชันแรก                                                                                      |

### ทีมวิจัยรู้วันที่ถ่ายได้อย่างไร

หน้าของสามเวอร์ชันแรกระบุว่าทีมประมาณวันที่ด้วยการศึกษาเงาของอาคารในภาพ โดยหลักแล้วทิศและความยาวของเงาบอกช่วงเวลาของปีและของวันได้ แม้ไม่มีเอกสารการถ่ายทำเหลืออยู่ ส่วนวันที่ฉายมาจากเอกสารร่วมสมัย เช่น วารสารของสมาคมถ่ายภาพฝรั่งเศส หนังสือพิมพ์การละครในนิวยอร์ก และหนังสือพิมพ์ในลียง ทะเบียนนี้จึงแยกวันที่ถ่าย ซึ่งเป็นการประมาณ ออกจากวันที่ฉาย ซึ่งมีเอกสารยืนยัน

### ทำไมต้องถ่ายเรื่องเดิมซ้ำ

แคตตาล็อกไม่ได้ให้คำตอบที่แน่นอน ทีมวิจัยตั้งคำถามว่าความนิยมของเรื่องนี้ในโปรแกรมฉายทำให้ต้องพิมพ์ฟิล์มบ่อย จนเนกาทีฟสึกเร็วหรือไม่ ข้อสันนิษฐานนี้อาจอธิบายได้ทั้งจำนวนเวอร์ชันและการที่เนกาทีฟทั้งสี่ม้วนหายไป ทีมวิจัยเขียนเป็นคำถาม บทนี้จึงไม่ถือว่าเป็นข้อสรุป

### แคตตาล็อกขายบอกได้ไหมว่าลูกค้าได้ม้วนไหน

บอกไม่ได้ แคตตาล็อกขายของบริษัทมีชื่อ Sortie d'usine เพียงชื่อเดียว จึงไม่มีทางรู้แน่ว่าผู้ซื้อแต่ละรายได้เวอร์ชันใด ทีมวิจัยจึงแสดงทั้งสี่เวอร์ชันไว้ด้วยกัน สำหรับธุรกิจ ข้อนี้คือเหตุผลที่ไฟล์วิดีโอแต่ละเวอร์ชันต้องมีชื่อและวันที่กำกับของตัวเอง ไม่อย่างนั้นอีกไม่กี่ปีทีมจะตอบไม่ได้ว่าลูกค้าเห็นฉบับไหน

## ถ่ายซ้ำแล้วยังเป็นเรื่องจริงไหม

เป็นเรื่องจริงในแง่ที่ว่าคน สถานที่ และกิจวัตรมีอยู่จริง แต่การถ่ายซ้ำหลายครั้งแปลว่าผู้ถ่ายเลือกเวลา ตั้งกล้อง และกำหนดจังหวะเอง ภาพที่ได้จึงเป็นเหตุการณ์จริงที่ถูกเลือกและจัดวาง ไม่ใช่ภาพที่บันทึกโดยบังเอิญ

### แคตตาล็อกลูมิแยร์แยกภาพจริงกับฉากที่จัดขึ้นอย่างไร

Catalogue Lumière มีหมวดชื่อ Vues historiques et scènes reconstituées หรือภาพเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์และฉากจำลอง แยกจากภาพบันทึกเหตุการณ์ทั่วไป และมีชุดงานที่ระบุชัดว่าเป็นฉากจัดฉาก เช่น ฉากจำลองที่ Alexandre Promio ถ่าย และงานที่ Georges Hatot กำกับ การแยกหมวดแบบนี้ทำให้ผู้ค้นคว้ารู้ว่าฟิล์มชิ้นใดบันทึกของจริง ชิ้นใดสร้างฉากขึ้นใหม่

### คนในเฟรมของ Sortie d'usine คือใคร

คำบรรยายของทุกเวอร์ชันระบุว่าเป็นคนงานชายหญิงของโรงงานลูมิแยร์ เจ้าของกล้องจึงถ่ายคนที่ทำงานให้บริษัทของตัวเอง ในสถานที่ของตัวเอง ธุรกิจที่ทำวิดีโอแบบเดียวกันในวันนี้ต้องคิดเรื่องที่ยุคนั้นไม่ได้คิด คือความยินยอมของพนักงานที่อยู่ในเฟรม สิทธิ์ของคนที่ปรากฏในวิดีโอที่จ้างถ่ายมีรายละเอียดใน[โปรดักชั่นเฮาส์รับถ่ายทำวิดีโอ สิ่งที่ต้องตกลงก่อนวันถ่าย](https://phygital.co.th/insights/video-production-house-agency)

## แนว Documentary คืออะไรเมื่อมองจากฟิล์มม้วนแรก ๆ

หนัง Documentary คือแนวที่เล่าเรื่องจากคน สถานที่ และเหตุการณ์ที่มีอยู่จริง ฟิล์มชุด Sortie d'usine แสดงลักษณะของแนวนี้ได้ครบในเวลาไม่ถึงนาที คือคนจริง สถานที่จริง และกิจวัตรจริง พร้อมกับเรื่องที่คนทำสารคดีต้องตัดสินใจมาตั้งแต่แรก ว่าจะเลือกถ่ายช่วงไหน กี่ครั้ง และบอกผู้ชมแค่ไหนว่าเลือกมาอย่างไร

### สารคดีต่างจากแนว Fantasy ตรงไหน

แนว Fantasy ขอให้ผู้ชมเชื่อสิ่งที่ไม่มีจริงชั่วขณะ ดังที่บท[แนว Fantasy](https://phygital.co.th/insights/fantasy-movie-genre-brand-video-guide) อธิบายจากงานเขียนของ Coleridge ส่วนสารคดีขอให้ผู้ชมเชื่อว่าสิ่งที่เห็นมีอยู่จริง สัญญาที่ให้กับผู้ชมจึงหนักกว่า และเมื่อผู้ชมพบว่ามีฉากที่ถูกจัดขึ้นโดยไม่บอก ความเชื่อที่เสียไปจะกระทบทั้งเรื่อง

### ทำไมโรงงานของตัวเองจึงเป็นวัตถุดิบที่ดี

ครอบครัวลูมิแยร์ถ่ายสิ่งที่อยู่ใกล้มือที่สุด คือประตูโรงงานของตัวเอง ภาพนี้ได้ฉายทั้งในลียงและนิวยอร์ก และถูกนำมาถ่ายใหม่อีกหลายครั้ง ธุรกิจทุกแห่งมีสถานที่และกิจวัตรที่คนนอกไม่เคยเห็น เช่น ช่วงเปลี่ยนกะ การรับวัตถุดิบตอนเช้า หรือการเปิดร้าน ของเหล่านี้ถ่ายได้โดยไม่ต้องสร้างฉาก และเป็นหลักฐานว่าธุรกิจมีตัวตนจริง

## จากภาพบนจอกลับไปที่สถานที่จริง

ถนนหน้าโรงงานในฟิล์มชุดนี้อยู่ที่ย่าน Monplaisir เมืองลียง แคตตาล็อกบันทึกว่าเดิมชื่อ chemin Saint-Victor และปัจจุบันชื่อ rue du 1er Film หรือถนนหนังเรื่องแรก สถานที่ในฟิล์มจึงกลายเป็นชื่อที่คนเดินทางไปหาได้ นี่คือหลัก Phygital ที่ธุรกิจใช้ได้ในขนาดของตัวเอง ภาพบนจอพาคนมาที่ของจริง และของจริงยืนยันสิ่งที่ภาพเล่า

### ธุรกิจเล็กทำแบบนี้ได้อย่างไร

ถ่ายสารคดีสั้นในสถานที่ที่ลูกค้ามาได้จริง เช่น ครัว โรงคั่ว หรือแปลงเพาะปลูก แล้วจัดวันเปิดสถานที่ให้คนที่ดูวิดีโอมาเห็นจุดเดียวกับในเฟรม ผู้มาเยือนจะได้ยืนตรงจุดที่กล้องเคยตั้ง และได้เห็นว่าสิ่งที่วิดีโอเล่าตรงกับของจริง ส่วนทีมงานได้ข้อมูลว่าคนที่มาเห็นวิดีโอจากช่องทางไหน ถ้าวางจุดเก็บข้อมูลไว้ตั้งแต่ทางเข้า ตามวิธีใน[ยกระดับงานอีเวนต์ด้วย Phygital สร้าง Engagement และเก็บ Data](https://phygital.co.th/insights/phygital-event-marketing-data-engagement)

### ถ่ายซ้ำคนละฤดูให้อะไรกับธุรกิจ

วันที่ประมาณของสี่เวอร์ชันกระจายอยู่ในเดือนพฤษภาคม มีนาคม สิงหาคม และกุมภาพันธ์ ห่างกันเกือบสองปี ถ้ามองแบบคนทำธุรกิจ ภาพจุดเดิมที่ถ่ายซ้ำในเวลาต่างกันคือบันทึกว่าสถานที่เปลี่ยนไปอย่างไร ร้านหรือโรงงานที่ถ่ายจุดเดิม มุมเดิม ทุกฤดูหรือทุกปี จะได้ชุดวิดีโอที่เล่าการเติบโตได้โดยไม่ต้องเขียนบทใหม่ และทุกคลิปพาคนกลับมาที่จุดเดียวกันได้ ข้อนี้เป็นการนำไปใช้ของฟิจิทัล ทีมวิจัยไม่ได้เขียนว่าลูมิแยร์ถ่ายซ้ำด้วยเหตุผลนี้

### ต้องเตรียมอะไรก่อนให้คนมาที่สถานที่จริง

เตรียมสามเรื่อง ได้แก่ความปลอดภัยของผู้มาเยือนในพื้นที่ทำงาน การแจ้งพนักงานที่อาจอยู่ในภาพถ่ายของผู้มาเยือน และจุดที่ตรงกับฉากในวิดีโอ ถ้าคนมาแล้วหาจุดที่เห็นในวิดีโอไม่เจอ หรือเห็นของจริงต่างจากในเฟรมมาก วิดีโอจะกลายเป็นคำสัญญาที่สถานที่ไม่ได้รักษา สำหรับโรงงานที่มีเครื่องจักร ควรกำหนดเส้นทางเดินและพื้นที่ห้ามเข้าให้ชัด

## ข้อจำกัดของแหล่งข้อมูลและการใช้ภาพ

Catalogue Lumière เป็นเว็บไซต์ที่ Manuel Schmalstieg ทำขึ้นจากข้อมูลของทีมวิจัย Aubert และ Seguin ข้อมูลทั้งหมดยังเป็นภาษาฝรั่งเศส และวันที่ถ่ายทุกเวอร์ชันเป็นการประมาณ บทนี้ไม่ได้เปิดดูตัวฟิล์มเอง จึงไม่ได้ยืนยันรายละเอียดภาพนอกเหนือจากคำบรรยายของแคตตาล็อก

### ทำไมบทนี้ไม่ใส่ภาพจากฟิล์ม

หน้าคำถามที่พบบ่อยของ Catalogue Lumière อธิบายว่าสถานะลิขสิทธิ์ขึ้นกับประเทศ และสมาคม Association Frères Lumière ระบุว่างานของ Auguste และ Louis Lumière ยังมีลิขสิทธิ์ในฝรั่งเศสถึงปี 2039 เพราะฝรั่งเศสขยายอายุลิขสิทธิ์ช่วงสงคราม บทนี้จึงเล่าจากคำบรรยาย ไม่ได้ใช้ภาพนิ่งจากฟิล์ม ธุรกิจที่อยากใช้ภาพจากฟิล์มเก่าในงานของตัวเองควรตรวจสิทธิ์ในประเทศที่เผยแพร่ก่อน

### ดูฟิล์มลูมิแยร์ตัวจริงได้ที่ไหน

หน้าเดียวกันระบุว่าฟิล์มเปิดให้ชมได้สองแห่ง คือห้องสมุดของ Archives françaises du film ที่ Bois d'Arcy และหอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศสที่อาคาร François Mitterrand และระบุว่าจากงานบูรณะที่เริ่มในทศวรรษ 1990 มีฟิล์มที่บูรณะและแปลงเป็นดิจิทัลแล้ว 1,405 เรื่อง ส่วนอีก 18 เรื่องสูญหาย

## ทะเบียนเทคกับวันเปิดสถานที่

ก่อนวันถ่าย ให้เตรียมตารางทะเบียนเทคแบบที่ทีมวิจัยลูมิแยร์ทำให้ฟิล์มสี่ม้วน คือช่องวันที่ ผู้ถ่าย สถานที่ รายละเอียดที่ต่างจากเทคอื่น และช่องระบุว่าเป็นเหตุการณ์ปกติหรือฉากที่จัดขึ้น จากนั้นเลือกจุดในวิดีโอที่ผู้มาเยือนจะยืนดูของจริงได้ และกำหนดวันเปิดสถานที่ไว้ในแผนเดียวกัน ตารางนี้ยังช่วยทีมในอีกหลายปีข้างหน้า เมื่อต้องตอบว่าคลิปไหนถ่ายก่อนปรับปรุงสถานที่ หรือพนักงานคนไหนยินยอมให้ใช้ภาพในช่วงเวลาใด

ฉากที่ถ่ายได้และฉากที่ควรเก็บไว้ในวิดีโอโรงงานสำหรับผู้ซื้อแบบ B2B อ่านต่อได้ใน[วิดีโอโรงงาน B2B ถ่ายสายการผลิตไม่ให้ความลับทางการค้าหลุด](https://phygital.co.th/insights/factory-production-line-video-b2b-agency) ส่วนบทถัดไปในซีรีส์คือ[แนว Animation](https://phygital.co.th/insights/animation-genre-brand-video-guide) ที่เล่าเรื่องโดยไม่ผูกกับภาพของจริง และบท[แนว Romance](https://phygital.co.th/insights/romance-movie-genre-brand-video-guide)

## สรุป

หนัง Documentary เล่าเรื่องจากคน สถานที่ และเหตุการณ์จริง ภาพคนงานเดินออกจากโรงงานลูมิแยร์ ที่ใช้สาธิตเครื่อง Cinématographe เมื่อ 22 มีนาคม 1895 มีอย่างน้อยสี่เวอร์ชันที่ถ่ายซ้ำในเวลาต่างกัน ทีมวิจัยจดวันที่ประมาณ ผู้ถ่าย และความต่างของแต่ละม้วนไว้ และแคตตาล็อกแยกฉากจำลองออกจากภาพจริง ธุรกิจที่ทำสารคดีควรจดทะเบียนเทคแบบเดียวกัน บอกผู้ชมเมื่อจัดฉาก และเปิดสถานที่จริงให้คนมาเห็นของที่อยู่ในเฟรม

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### ถ้าจะนิยามแนวสารคดีสั้น ๆ ควรพูดว่าอะไร

คือภาพยนตร์ที่ใช้ผู้คนและเหตุการณ์ในโลกจริงเป็นวัตถุดิบ แทนนักแสดงกับฉากที่แต่งขึ้น ผู้ชมเปิดดูพร้อมความคาดหวังว่ากำลังเห็นของจริง ถ้ามีช่วงที่จัดหรือจำลองขึ้น ผู้ทำจึงควรแจ้งไว้ในคลิปให้เห็นชัด

### Sortie d'usine เป็นหนังสารคดีเรื่องแรกของโลกไหม

แหล่งที่บทนี้ใช้ไม่ได้เรียกแบบนั้น Catalogue Lumière ระบุว่าภาพคนงานออกจากโรงงานถูกใช้ในการสาธิตเครื่อง Cinématographe ต่อสาธารณะครั้งแรกเมื่อ 22 มีนาคม 1895 และทีมวิจัยเขียนว่าแทบแน่นอนว่าเป็นภาพแรกของลูมิแยร์ที่ถ่ายบนฟิล์มเซลลูลอยด์ แต่ไม่ได้ใช้คำว่าสารคดีเรื่องแรก

### วิดีโอสารคดีของแบรนด์ถ่ายซ้ำหลายเทคได้ไหม

ได้ ลูมิแยร์เองก็ถ่ายเรื่องเดียวกันอย่างน้อยสี่ครั้ง สิ่งที่ต้องทำคือจดว่าแต่ละเทคถ่ายเมื่อไรและต่างกันอย่างไร และถ้าเหตุการณ์ในเฟรมถูกจัดขึ้นใหม่เพื่อกล้อง ควรบอกผู้ชมตามจริง

### โรงงานที่ห้ามคนนอกเข้าทำสารคดีได้ไหม

ได้ โดยเลือกถ่ายเฉพาะพื้นที่ที่เปิดเผยได้ และจัดงานเปิดสถานที่ในจุดที่ปลอดภัยแทนการพาเข้าสายการผลิต เช่น ห้องจัดแสดงสินค้าหรือจุดรับวัตถุดิบ วิดีโอควรบอกว่าผู้มาเยือนจะได้เห็นส่วนไหน เพื่อไม่ให้คาดหวังเกินจริง

### พนักงานต้องยินยอมก่อนปรากฏในวิดีโอไหม

ควรให้พนักงานเซ็นยินยอมก่อนวันถ่าย และเลือกได้ว่าจะอยู่ในเฟรมหรือไม่ ภาพของบุคคลที่ระบุตัวได้อาจถือเป็นข้อมูลส่วนบุคคล ก่อนเผยแพร่จึงควรให้ผู้ดูแลเรื่อง PDPA ของบริษัทตรวจคลิปทั้งชุด

## วิดีโอสถานที่จริงที่ไม่มีวันให้คนมาเห็นของจริง ใช้พลังของสารคดีไปได้แค่ครึ่งเดียว

PHYGITAL AGENCY วางทะเบียนเทค ถ่ายสารคดีจากสถานที่จริงของธุรกิจ และจัดวันเปิดสถานที่ให้ผู้ชมเดินมาถึงจุดเดียวกับในเฟรม

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)