# Cyberpunk Design คืออะไร คนตั้งคำนี้ทายอนาคตถูกและผิดตรงไหน

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/cyberpunk-design-neon-dystopia-guide · เผยแพร่ 10 ตุลาคม 2566 · อ่าน 11 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

Bruce Bethke ตั้งคำว่า cyberpunk เป็นชื่อเรื่องสั้นปี 1980 บรรณาธิการเคยปัดตกเพราะคอมพิวเตอร์ขนาดสมุดดูเกินจริง บทนี้อ่านบันทึกของเขาว่าทายอนาคตถูกและผิดตรงไหน

## Key Takeaways

- **Bruce Bethke เขียนเรื่องสั้นชื่อ Cyberpunk เมื่อต้นฤดูใบไม้ผลิปี 1980 และตั้งชื่อนี้ตั้งแต่ร่างแรก** — เขาเล่าในบทความ The Etymology of "Cyberpunk" ว่าตั้งใจสร้างคำใหม่ เพราะยังไม่มีคำไหนเรียกวัยรุ่นที่โตมากับการ "พูดภาษาคอมพิวเตอร์" ได้ และบอกว่าถ้ารู้ว่าต้องตอบคำถามเรื่องคำนี้อีกหลายสิบปี เขาคงจดเครื่องหมายการค้าไว้แล้ว
- **บรรณาธิการคนแรกปฏิเสธฉบับแก้ของเรื่อง เพราะผู้เชี่ยวชาญคอมพิวเตอร์ที่เขาปรึกษาเห็นว่าคอมพิวเตอร์ส่วนตัวราคาถูกขนาดเท่าสมุดโน้ตเกินจริงเกินไป** — เรื่องนี้ตระเวนเสนอนิตยสารนานสองปี และตีพิมพ์ครั้งแรกใน Amazing Stories ฉบับพฤศจิกายน 1983
- **Bethke ยอมรับเองว่าทายผิดอย่างน้อยสองเรื่อง** — คือเคยเชื่อว่าอนาคตเป็นของเครื่องดนตรีอนาล็อก และทายเส้นเวลาที่เทคโนโลยีจะเปลี่ยนการกระจายอำนาจในสังคมผิด แต่ความหมายของคำ cyberpunk ที่ข่าวอาชญากรรมคอมพิวเตอร์ใช้ ยังตรงกับนิยามที่เขาตั้งไว้

แบรนด์ที่อยากผูกตัวเองกับภาพอนาคตด้วยแสงนีออนและเมืองไฮเทค มักหยิบสไตล์ Cyberpunk มาใช้เป็นอันดับแรก คำว่า cyberpunk ถูกใช้เรียกทั้งวรรณกรรม ภาพยนตร์ เกม และสไตล์งานออกแบบ บทนี้ตอบว่า Cyberpunk Design คืออะไรโดยเริ่มจากคนที่ตั้งคำนี้ อ่านว่าเขาทายอนาคตถูกและผิดตรงไหน แล้วแปลงเป็นหลักคิดก่อนใช้สไตล์นี้กับแบรนด์

"In the early spring of 1980, I wrote a little story about a gang of teenaged hackers." Bruce Bethke เปิดบทความ [The Etymology of "Cyberpunk"](https://web.archive.org/web/20160114154903/http://www.brucebethke.com/articles/re%5Fcp.html) ด้วยประโยคนี้ บทความมีปีลิขสิทธิ์ 1997, 2000 และ 2010 เคยอยู่บนเว็บไซต์ของเขา ปัจจุบันหน้าต้นทางเปิดไม่ได้แล้ว บทนี้จึงอ้างฉบับที่ Internet Archive เก็บไว้เมื่อ 14 มกราคม 2016

## บันทึกของคนตั้งชื่อ

ช่วงที่เขียนเรื่องนี้ Bethke อาศัยอยู่ที่เมืองริเวอร์ฟอลส์ รัฐวิสคอนซิน ขายคอมพิวเตอร์ TRS-80 Model 1 ในร้าน Radio Shack วันหนึ่งเด็กสามคน คนโตสุดอายุราว 14 ปี เข้ามาเล่นเครื่องตัวอย่าง เขาหันหลังให้ราวสองนาที พอหันกลับมา เด็ก ๆ หายไปแล้ว โปรแกรมสาธิตถูกเขียนทับด้วยโปรแกรมที่ทำให้เครื่องทำอะไรได้มากกว่าเดิม และเขาอ่านโค้ดนั้นไม่ออก

### ความคิดตั้งต้นของเรื่องมาจากอะไร

Bethke เล่าว่าเขารวมความคิดหลายชุดเข้าด้วยกัน ชุดแรกมาจากภาษาศาสตร์ ว่าเด็กเรียนภาษาหลายภาษาได้ง่ายกว่าผู้ใหญ่ รวมถึงภาษาคอมพิวเตอร์ ชุดที่สองมาจากทฤษฎีการเมือง ว่าทักษะเทคโนโลยีคือการได้อำนาจ และในเวลานั้นโลกน่าจะห่างจากการแพร่กระจายของเทคโนโลยีที่เปลี่ยนการกระจายอำนาจในสังคมราว 20 ถึง 30 ปี ชุดที่สามมาจากนิยาย A Clockwork Orange ว่าภาษาพูดเปลี่ยนตามเทคโนโลยี

### ทำไมต้องสร้างคำใหม่

ข้อสรุปของเขาคือลูกหลานของเด็กที่ทำเครื่องของเขาพัง จะเป็นวัยรุ่นรุ่นแรกที่โตมากับการพูดภาษาคอมพิวเตอร์ และผู้ใหญ่ต้นศตวรรษที่ 21 จะรับมือกับพวกเขาไม่ได้ Bethke เขียนว่ายังไม่มีคำไหนเรียกคนกลุ่มนี้ได้ดี "So I set out to create and define that word." คำว่า cyberpunk จึงเป็นชื่อเรื่องตั้งแต่ร่างแรก ก่อนเรื่องจะขายได้

## จากต้นฉบับถึงหน้านิตยสาร

บทความไล่ลำดับเวลาของเรื่องสั้นไว้ละเอียด สรุปได้ดังนี้

| เวลา                   | เหตุการณ์                                                                                                               |
| ---------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 1977                   | Bethke เล่นซินธิไซเซอร์อนาล็อก เห็นเครื่องเล่นลำดับโน้ต 16 ตัวของเพื่อนแล้วเชื่อว่าอนาคตเป็นของอนาล็อก |
| ต้นฤดูใบไม้ผลิ 1980 | เขียนเรื่องสั้น Cyberpunk                                                                                             |
| มิถุนายนปีเดียวกัน   | เสนอ Asimov's บรรณาธิการ George Scithers ชอบเรื่องแต่เห็นว่าผู้อ่านจะไม่รับตอนจบ แล้วปฏิเสธฉบับแก้        |
| สองปีต่อจากนั้น    | เสนอนิตยสารในวงการทุกเล่ม และค้างอยู่ที่ Amazing Stories นานกว่าหนึ่งปี                                      |
| กรกฎาคม 1982           | Scithers ย้ายไปเป็นบรรณาธิการ Amazing Stories แล้วซื้อเรื่องนี้                                                   |
| กันยายน 1983           | Amazing Stories ฉบับเดือนพฤศจิกายนของปีนั้นวางแผง                                                                |

### บรรณาธิการปฏิเสธเพราะอะไร

Scithers ชอบเรื่อง แต่บอกว่าผู้อ่านของเขาจะไม่ยอมรับตอนจบที่ตัวเอกวัยรุ่นชนะ Bethke จึงเติมตอนท้ายให้ตัวเอกโดนลงโทษ แต่ Scithers ปฏิเสธฉบับแก้ เพราะระหว่างนั้นเขาไปปรึกษาผู้เชี่ยวชาญคอมพิวเตอร์เมนเฟรม ซึ่งเห็นว่าวัยรุ่นที่มีคอมพิวเตอร์ส่วนตัวราคาถูก แรง และพกพาได้ขนาดเท่าสมุดโน้ต เป็นเรื่องเกินจริงจนไม่น่าเชื่อ

### Bethke เป็นผู้คิดแนว cyberpunk ทั้งหมดไหม

ไม่ใช่ Bethke เขียนเน้นว่าเขาไม่เคยอ้างว่าคิดแนวนี้ขึ้นมา เกียรตินั้นเป็นของ William Gibson เป็นหลัก ซึ่งนวนิยาย Neuromancer ปี 1984 เป็นงานที่นิยามกลุ่มนี้ และยังมีนักเขียนอีกหลายคนในช่วงเดียวกันที่ร่วมกำหนดแนว สิ่งที่ Bethke ถือว่าเป็นของเขาคือการตั้งชื่อ

## ทายถูกและทายผิดตรงไหน

บทความของ Bethke มีทั้งการทายที่เขายอมรับว่าผิด และเรื่องที่เขามองว่าเกิดขึ้นตามที่เขียนไว้ ตารางด้านล่างแยกตามถ้อยคำของเขาเอง

| สิ่งที่ทายหรือเชื่อ                              | ผลตามที่ Bethke เล่า                                        |
| ---------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------- |
| อนาคตของเครื่องดนตรีเป็นของอนาล็อก (1977)      | ผิด เขาเขียนว่านึกไม่ออกว่าเคยผิดมากกว่านี้เมื่อไร |
| อีก 20-30 ปีเทคโนโลยีจะเปลี่ยนการกระจายอำนาจ | เส้นเวลาผิด เขายอมรับในวงเล็บ                            |
| วัยรุ่นใช้คอมพิวเตอร์พกพาเก่งกว่าผู้ใหญ่     | บรรณาธิการเคยปัดตกเพราะเกินจริง                         |
| ความหมายของคำ cyberpunk                           | ข่าวอาชญากรรมคอมพิวเตอร์ใช้ความหมายตามนิยามของเขา    |
| สคริปต์ที่ช่วยให้ไวรัสแพร่ง่าย                 | เขาบอกว่าไม่เคยคิดว่าจะมีใครทำเรื่องแบบนี้       |
| คำว่า cyberpunk จะถูกใช้ต่อหลายสิบปี          | ไม่ได้คาดไว้ จึงไม่ได้จดเครื่องหมายการค้า              |

### การปฏิวัติที่เขาบอกว่าชนะแล้วคืออะไร

ในตอนท้าย Bethke เขียนว่า "The revolution is over. The cyberpunks have won." และอธิบายว่าไม่ได้หมายถึงโลกที่เต็มไปด้วยคนฝังชิป แต่หมายถึงนิยายวิทยาศาสตร์ร่วมสมัยเขียนโดยไม่พูดถึงความสัมพันธ์ระหว่างคนกับเทคโนโลยีไม่ได้อีกแล้ว และการพูดถึงอนาคตของคอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ตต้องนับภาพของนักเขียนกลุ่มนี้เข้าไปด้วย

### นิยามที่ข่าวใช้คืออะไร

Bethke สรุปว่านิยามหลักของ cyberpunk ที่ข่าวอาชญากรรมคอมพิวเตอร์ใช้ คือนิยามของเขา ได้แก่คนอายุน้อยที่ใช้เทคโนโลยีคล่อง ขาดจริยธรรม และเก่งคอมพิวเตอร์จนกลายเป็นผู้ก่อกวนหรืออาชญากร ความหมายของคำจึงเริ่มจากประเภทตัวละคร ไม่ได้เริ่มจากสีหรือแสงของภาพ

## Cyberpunk Design คืออะไรในมุมของภาพ

Cyberpunk Design คือสไตล์ภาพที่เล่าอนาคตซึ่งเทคโนโลยีสูงอยู่ในมือคนนอกระบบ บทความของ Bethke ชี้ว่าภาพจำของแนวนี้เกิดจากชื่อเรื่องและภาพประกอบก่อนงานออกแบบชิ้นอื่น เขาเล่าว่าในปี 1982 ศิลปิน Bob Walters วาดภาพ "แฮกเกอร์พังก์ทรงผมโมฮอว์ก" ให้การตีพิมพ์ครั้งแรกของเรื่องนี้ในนิตยสาร

### ภาพจำหลุดจากต้นฉบับได้อย่างไร

Bethke เขียนว่ามีคนบอกเขาว่านอกจากตั้งชื่อ ผลงานหลักของเขาคือภาพจำของแฮกเกอร์พังก์ทรงโมฮอว์กสีม่วง แต่ตัวละคร Rayno ในเรื่องของเขามีผมโมฮอว์กสีขาว ภาพที่คนจำจึงต่างจากต้นฉบับตั้งแต่รายละเอียดแรก ๆ เมื่อแนวภาพถูกคนจำนวนมากหยิบไปใช้ต่อ เจ้าของไอเดียควบคุมรายละเอียดไม่ได้อีก

### ชื่อแนวมักมาก่อนหรือหลังงาน

กรณีของ cyberpunk ชื่อมาก่อน Bethke ตั้งคำตั้งแต่ร่างแรก แล้วนักเขียนคนอื่นเติมเนื้อหาจนเป็นแนว ชื่อแนวอื่นในซีรีส์นี้มักมาหลังงาน บทความที่เล่าถึงงานนิตยสารของ David Carson ใช้คำว่างานแนวทดลอง ส่วนคำว่ากรันจ์เป็นการจัดกลุ่มภายหลัง ตามที่อธิบายใน[Grunge Design บนเว็บ พื้นผิวดิบทำให้รูปหนักขึ้นแค่ไหน](https://phygital.co.th/insights/grunge-design-david-carson-typography-guide) และคำว่า brutalism บนเว็บยืมมาจากสถาปัตยกรรม ธุรกิจที่อยากเป็นเจ้าของคำเรียกหมวดใหม่จึงต้องตั้งชื่อและใช้ชื่อนั้นเองอย่างสม่ำเสมอตั้งแต่ต้น

### ทำไมบทนี้ไม่เล่าเรื่องสีนีออน

สีนีออนและเมืองกลางคืนเป็นภาพที่คนนึกถึงเมื่อพูดถึงไซเบอร์พังก์ แต่แหล่งหลักของบทนี้ไม่ได้พูดถึงสีเลย และเรื่องสีนีออนในงานออกแบบอยู่ในบทของสไตล์อื่นในซีรีส์เดียวกัน บทนี้จึงเล่าเฉพาะส่วนที่มีต้นทางยืนยัน คือชื่อ ตัวละคร และภาพประกอบแรก

## ใช้ภาพอนาคตกับแบรนด์ให้ไม่เก่าเร็ว

เรื่องของ Bethke มีบทเรียนสำหรับธุรกิจที่อยากใช้ภาพล้ำอนาคตสี่ข้อ

1. **แยกทิศทางออกจากเส้นเวลา** Bethke ยอมรับว่าทายเส้นเวลาผิด แต่ไม่ได้บอกว่าทิศทางที่ทายผิด แผนแบรนด์ควรเขียนสองเรื่องนี้แยกกัน จะได้ตรวจทีละเรื่อง
2. **เล่าผ่านคนมากกว่าอุปกรณ์** คำของเขายังใช้ได้เพราะนิยามที่ประเภทคน ภาพที่ผูกกับรุ่นอุปกรณ์เฉพาะจะเก่าเร็วกว่า
3. **จดชื่อที่ตั้งเองไว้ก่อน** Bethke เสียดายที่ไม่ได้จดเครื่องหมายการค้า ธุรกิจที่ตั้งชื่อสินค้าหรือแคมเปญใหม่ควรตรวจและยื่นจดตั้งแต่ต้น
4. **ยอมรับว่าภาพจะถูกตีความต่อ** ภาพโมฮอว์กสีม่วงเป็นตัวอย่างว่าคนอื่นจะเติมรายละเอียดเอง แบรนด์จึงควรกำหนดองค์ประกอบหลักไม่กี่อย่างให้ชัดแทนการคุมทุกรายละเอียด

### ความเห็นของผู้เชี่ยวชาญใช้ตัดสินอนาคตได้แค่ไหน

ผู้เชี่ยวชาญเมนเฟรมที่ Scithers ปรึกษาตัดสินจากเทคโนโลยีที่ตัวเองรู้จักในเวลานั้น และเห็นว่าคอมพิวเตอร์ขนาดสมุดเกินจริง ความเห็นแบบนี้มีค่าสำหรับตรวจว่าทำได้ในวันนี้หรือไม่ แต่ใช้ทายว่าอีกสิบปีจะเป็นอย่างไรได้น้อยกว่า ธุรกิจที่วางแผนระยะยาวจึงควรฟังทั้งคนที่รู้ข้อจำกัดวันนี้และคนที่มองการใช้งานของคนรุ่นใหม่

### ตั้งชื่อหมวดสินค้าใหม่ได้ไหม

Bethke ตั้งใจสร้างคำใหม่เพื่อเรียกคนกลุ่มหนึ่งที่ยังไม่มีชื่อ คำนั้นกลายเป็นชื่อแนววรรณกรรมทั้งแนว ธุรกิจที่มีสินค้าแบบใหม่จริงก็ตั้งชื่อหมวดของตัวเองได้ แต่ต้องยอมรับว่าเมื่อคำติดตลาด คนอื่นจะใช้คำนั้นด้วย การจดเครื่องหมายการค้าคุ้มครองชื่อสินค้าของตัวเอง ไม่ได้ห้ามคนอื่นใช้คำเรียกหมวดทั่วไป

## ข้อจำกัดของแหล่งข้อมูล

บทความของ Bethke เป็นบันทึกความทรงจำของผู้เขียนเอง เขียนด้วยน้ำเสียงล้อเลียนตัวเอง และไม่มีเอกสารแนบ วันที่และเหตุการณ์ในบทนี้จึงเป็นคำเล่าของเขา ฉบับที่อ้างเป็นหน้าที่ Internet Archive เก็บไว้ปี 2016 ถ้ามีฉบับแก้หลังจากนั้น บทนี้ยังไม่ได้ตรวจ

### ทำไมไม่อ้างบทสัมภาษณ์ของ William Gibson

ฟิจิทัลพยายามเปิดบทสัมภาษณ์ William Gibson ในนิตยสารวรรณกรรมที่มีชื่อเสียงฉบับหนึ่ง แต่เว็บต้นทางปฏิเสธการเข้าถึงอัตโนมัติ บทนี้จึงไม่ยกคำพูดของ Gibson และเล่าถึงเขาผ่านบทความของ Bethke เท่านั้น

### Bethke แนะนำให้อ่านอะไรต่อ

ท้ายบทความ Bethke ให้รายการอ่านต่อไว้สี่อย่าง คือเรื่องสั้น Cyberpunk ตามที่ตีพิมพ์ครั้งแรกซึ่งเขาบอกว่ายังมีจุดผิดทางเทคนิคครบ นวนิยายที่พัฒนาต่อจากเรื่องชุดนี้ซึ่งขายได้แต่ไม่เคยตีพิมพ์ หนังสือ The Postmodern Archipelago ของ Michael Swanwick เรื่องนักเขียนไซเบอร์พังก์ยุคแรก และวิทยานิพนธ์ปริญญาเอก Dead Channel Surfing ของ Karen Collins ที่เขาเห็นว่าจับบรรยากาศของยุคนั้นได้ดีที่สุด

## จดวันที่ให้ภาพอนาคตของแบรนด์

ก่อนใช้ภาพล้ำอนาคตในแคมเปญถัดไป เขียนสามบรรทัดสั้น ๆ ลงเอกสารแบรนด์ คือแบรนด์เชื่อว่าอนาคตจะเปลี่ยนไปทางไหน คาดว่าจะเกิดเมื่อไร และองค์ประกอบภาพข้อไหนห้ามเปลี่ยน ใส่วันที่กำกับ แล้วนัดทบทวนทุกปีแบบที่ Bethke ย้อนกลับมาอ่านสิ่งที่ตัวเองเขียน

ถ้ากำลังตั้งชื่อหรือทำโลโก้ใหม่พร้อมกัน ขั้นตอนตรวจให้จดเครื่องหมายการค้าได้อยู่ใน[หลักการออกแบบโลโก้ ตรวจให้จดเครื่องหมายการค้าได้ก่อนอนุมัติ](https://phygital.co.th/insights/good-logo-design-principles-checklist-guide) ส่วนเว็บที่ใช้โครงสร้างพื้นฐานของอินเทอร์เน็ตเป็นหน้าตา อ่านได้ใน[Web Brutalism คืออะไร ถามคนทำเว็บเองว่าทำไมไม่แต่งให้สวย](https://phygital.co.th/insights/web-brutalism-raw-html-design-guide)

## สรุป

Cyberpunk Design เป็นสไตล์ภาพของอนาคตที่เทคโนโลยีสูงอยู่ในมือคนนอกระบบ คำนี้เริ่มจากเรื่องสั้นที่ Bruce Bethke เขียนปี 1980 ซึ่งบรรณาธิการเคยปัดตกเพราะคอมพิวเตอร์ขนาดสมุดดูเกินจริง Bethke ยอมรับว่าทายเส้นเวลาและเรื่องอนาล็อกผิด แต่นิยามคำของเขายังถูกใช้ในข่าว ธุรกิจที่อยากใช้ภาพล้ำอนาคตควรแยกทิศทางออกจากเส้นเวลา เล่าผ่านคนมากกว่าอุปกรณ์ จดชื่อที่ตั้งเอง และกำกับวันที่ให้ภาพอนาคตของแบรนด์

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### Cyberpunk Design คืออะไรโดยย่อ

คือสไตล์ภาพที่เล่าอนาคตซึ่งเทคโนโลยีสูงอยู่ในมือคนนอกระบบ คำนี้มาจากชื่อเรื่องสั้นของ Bruce Bethke และแนวนี้ได้นวนิยาย Neuromancer ของ William Gibson ปี 1984 เป็นงานที่นิยามกลุ่ม

### ใครเป็นคนตั้งคำว่า cyberpunk

Bruce Bethke เขียนว่าเขาตั้งคำนี้เป็นชื่อเรื่องสั้นตั้งแต่ร่างแรก และตั้งใจสร้างคำใหม่ ส่วนแนวเรื่องทั้งหมดเขายกให้ William Gibson และนักเขียนอีกหลายคน

### เรื่องสั้น Cyberpunk ตีพิมพ์ที่ไหน

ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสาร Amazing Stories ฉบับเดือนพฤศจิกายน 1983 ซึ่งตามธรรมเนียมของสำนักพิมพ์วางแผงจริงในเดือนกันยายนปีเดียวกัน

### ใช้คำว่า cyberpunk ในชื่อสินค้าได้ไหม

บทความของ Bethke ระบุว่าเขาไม่ได้จดเครื่องหมายการค้าไว้ แต่คนอื่นอาจจดคำนี้ในบางหมวดสินค้าแล้ว ธุรกิจควรตรวจฐานข้อมูลเครื่องหมายการค้าในประเทศที่จะขายก่อนใช้ บทนี้ไม่ได้ตรวจสถานะการจดทะเบียน

### แบรนด์ไทยใช้ภาพไซเบอร์พังก์อย่างไรให้ไม่ติดภาพอาชญากรรม

นิยามที่ Bethke บอกว่าข่าวใช้ผูกกับผู้ก่อกวนและอาชญากร แบรนด์ที่ใช้ภาพแนวนี้จึงควรเลือกองค์ประกอบที่เล่าเรื่องเทคโนโลยีกับคนรุ่นใหม่ และหลีกเลี่ยงภาพที่ทำให้พฤติกรรมผิดกฎหมายดูน่าทำตาม

## ภาพล้ำอนาคตที่ไม่มีวันที่กำกับ จะเก่าโดยที่แบรนด์ไม่รู้ตัว

PHYGITAL AGENCY วางชื่อ องค์ประกอบภาพหลัก และภาพอนาคตของแบรนด์ พร้อมรอบทบทวนที่กำหนดไว้ล่วงหน้า

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)