# ช่างสิบหมู่คืออะไร หมู่ช่างไทยกับงานแบรนด์แต่ละแบบ

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/chang-sip-mu-thai-traditional-craft-groups · เผยแพร่ 6 พฤศจิกายน 2569 · อ่าน 12 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

ช่างสิบหมู่คือชื่อเรียกรวมของหมู่ช่างไทยที่มีชื่อในกฎหมายเก่าสมัยอยุธยา สรุปสิบหมู่ เส้นทางจากกรมช่างถึงสำนักช่างสิบหมู่ และงานแบรนด์ที่ตรงกับแต่ละหมู่

## Key Takeaways

- **ช่างสิบหมู่คือชื่อเรียกรวมของหมู่ช่างฝีมือไทย** — เอกสารของสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร เขียนว่ารวมช่างเป็นหมู่ "หรือมากกว่านั้นตามยุคสมัยของความเจริญด้านศิลปกรรม" และรายชื่อช่างในอดีตที่เอกสารเดียวกันยกมามีมากกว่า 80 ชนิด
- **สิบหมู่ตามทำเนียบศักดินาในกฎหมายเก่าสมัยอยุธยา ได้แก่ ช่างเขียน ช่างปั้น ช่างหล่อ ช่างกลึง ช่างรัก ช่างแกะ ช่างสลัก ช่างปูน ช่างหุ่น และช่างบุ** — ปัจจุบันงานนี้อยู่กับสำนักช่างสิบหมู่ ซึ่งตั้งตามกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมศิลปากร (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2548
- **แบรนด์ที่จะใช้งานช่างไทยควรรู้ก่อนว่างานของตัวเองอยู่หมู่ไหน** — ตราและแม่พิมพ์เป็นงานช่างแกะ ต้นแบบสินค้าเป็นงานช่างปั้น บรรจุภัณฑ์ลงรักเป็นงานช่างรัก และทุกหมู่เริ่มจากแบบร่างของช่างเขียน

แบรนด์ที่อยากได้ลายไทยบนบรรจุภัณฑ์ ตราประทับแบบโบราณ หรือของตกแต่งร้านที่ทำด้วยมือ มักเริ่มจากการค้นคำว่า "ช่างไทย" แล้วเจอคำว่าช่างสิบหมู่ แต่ไม่รู้ว่าสิบหมู่มีอะไรบ้าง และงานที่ต้องการควรคุยกับช่างกลุ่มไหน การคุยผิดกลุ่มตั้งแต่ต้นทำให้ได้ใบเสนอราคาที่เทียบกันไม่ได้ และเสียเวลาอธิบายงานซ้ำหลายรอบ

บทนี้เปิดซีรีส์ช่างสิบหมู่ 12 บทของฟิจิทัล โดยใช้เอกสารของสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร และราชกิจจานุเบกษาเป็นหลัก ฟิจิทัลอ่านหน้าเอกสารจากภาพสแกนเมื่อ 6 ตุลาคม 2569 เพื่ออธิบายว่าคำนี้หมายถึงอะไร มีหมู่อะไรบ้าง หน่วยงานไหนดูแลงานช่างนี้ในปัจจุบัน และงานแบรนด์แต่ละแบบตรงกับหมู่ช่างไหน

## ช่างสิบหมู่คืออะไร ทำไมนับได้มากกว่าสิบ

ช่างสิบหมู่เป็นชื่อเรียกรวมของช่างฝีมือที่ถูกจัดเข้าสังกัดเป็นหมู่ คำว่า "สิบ" ไม่ได้จำกัดว่ามีช่างแค่สิบอาชีพ [หนังสือแนะนำสำนักช่างสิบหมู่](https://datasipmu.finearts.go.th/academic/62) ของกรมศิลปากรเล่าในบทนำหน้า 2 ว่าช่างเดิม "บ้างเป็นหน่วยทหาร บ้างอยู่ในสังกัดกรมวัง" ก่อนจะรวบรวมเข้าเป็นหมู่ช่าง

บทนำเดียวกันอธิบายว่าเมื่อรวมหมู่ช่างทั้งหมดแล้ว "นับมี สิบหมู่ช่าง" เพื่อทำงานด้านช่างฝีมือโดยเฉพาะ "หรือมากกว่านั้นตามยุคสมัยของความเจริญด้านศิลปกรรม" หน้า 4 ของเล่มเดียวกันมีหัวข้อ "งานช่างในอดีต" ที่ไล่ชื่อช่างไว้มากกว่า 80 ชนิด เช่น ช่างจาร ช่างหยวก ช่างฉลุ ช่างดอกไม้เพลิง ช่างเรือ และช่างเจียระไน โดยระบุที่มาว่าเป็นพจนานุกรมศัพท์ศิลปกรรม อักษร ฉ-ช ฉบับราชบัณฑิตยสถาน 2539

### ช่างสิบหมู่กับ "สีไทย 10 หมู่" เป็นเรื่องเดียวกันไหม

เป็นคนละเรื่องกัน ช่างสิบหมู่คือกลุ่มช่างฝีมือ ส่วน "10 หมู่" ในระบบสีไทยโทนคือการจัดกลุ่มสีไทยตามโทน ซึ่งอธิบายไว้ใน[สีไทยโทนคืออะไร 168 สีไทยใน 10 หมู่ พร้อมรหัสสำหรับงานออกแบบ](https://phygital.co.th/insights/thaitone-thai-color-system-codes) สองเรื่องนี้พบกันที่ช่างเขียน ซึ่งเป็นช่างหมู่ที่ใช้สีโดยตรงในงานจิตรกรรมไทย แต่เอกสารของกรมศิลปากรที่เปิดอ่านได้ไม่ได้ผูกระบบสีเข้ากับการแบ่งหมู่ช่าง ผู้ที่ทำงานออกแบบจึงควรแยกสองคำนี้ออกจากกันเมื่อเขียนบรีฟ

## สิบหมู่ในกฎหมายเก่ามีหมู่อะไรบ้าง

รายชื่อสิบหมู่มาจากทำเนียบศักดินาในกฎหมายเก่า [เอกสารความรู้ด้านการทำลายรดน้ำแบบโบราณ](https://datasipmu.finearts.go.th/knowledge/49) ของกลุ่มงานช่างเขียนและช่างลายรดน้ำ สำนักช่างสิบหมู่ เขียนในหน้า 1 ว่าช่างสิบหมู่ "ปรากฏชื่อในทำเนียบศักดินาพลเรือนและทหารในกฎหมายเก่ามาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา" แล้วไล่รายชื่อไว้ดังนี้

| ลำดับในเอกสาร | หมู่ช่าง  | ตัวอย่างงานในซีรีส์นี้                |
| --------------- | ---------- | ------------------------------------------ |
| 1               | ช่างเขียน | ภาพจิตรกรรม ลายไทย แบบร่างของทุกหมู่ |
| 2               | ช่างปั้น  | งานปั้นต้นแบบก่อนหล่อ                  |
| 3               | ช่างหล่อ  | งานหล่อโลหะ                              |
| 4               | ช่างกลึง  | งานกลึงไม้และวัสดุทรงกลม             |
| 5               | ช่างรัก   | ยางรัก ลายรดน้ำ                          |
| 6               | ช่างแกะ   | แกะตรา แกะแม่พิมพ์                      |
| 7               | ช่างสลัก  | ฉลักลายบนวัสดุแผ่นบาง                 |
| 8               | ช่างปูน   | ปูนปั้นประดับอาคาร                      |
| 9               | ช่างหุ่น  | หุ่นและหัวโขน                            |
| 10              | ช่างบุ    | บุโลหะและดุนลาย                        |

ลำดับนี้เป็นลำดับในเอกสารฉบับนี้เท่านั้น บทคัดย่อของหนังสือ "ช่างสิบหมู่" ที่สำนักหอสมุดแห่งชาติพิมพ์ปี 2549 เรียงรายชื่อเดียวกันในอีกลำดับหนึ่ง จึงไม่มีลำดับใดที่ควรถือเป็นลำดับทางการ

### ช่างในทำเนียบศักดินามีตำแหน่งอย่างไร

ช่างแต่ละหมู่มีตำแหน่งและศักดินากำกับในระบบราชการ เอกสารเรื่องลายรดน้ำยกตัวอย่างหมู่ช่างรักว่ามีตำแหน่ง "ขุนสุวรรณราชา กินตำแหน่งเจ้ากรมซ้าย ถือศักดินา ๓๐๐ ไร่" และช่างระดับปฏิบัติงานถือศักดินาคนละ 50 ไร่ ตัวอย่างนี้แสดงว่าช่างสิบหมู่เป็นหน่วยงานที่มีโครงสร้างตำแหน่งชัดเจน มีเจ้ากรมและผู้ปฏิบัติงานแยกกัน ต่างจากช่างอิสระที่รับงานเป็นรายชิ้น

## จากกรมช่างสิบหมู่ถึงสำนักช่างสิบหมู่

หน่วยงานที่ดูแลงานช่างสิบหมู่เปลี่ยนชื่อและสังกัดหลายครั้ง แต่หนังสือแนะนำของสำนักช่างสิบหมู่เขียนกำกับทุกช่วงว่ายังปฏิบัติงานช่างสิบหมู่เช่นเดิม หน้า 3 ระบุว่าสมัยรัชกาลที่ 5 ตั้งกรมช่างขึ้นสังกัดกระทรวงโยธาธิการ เพื่อรวบรวมช่างที่กระจัดกระจายอยู่ตามที่ต่าง ๆ และเรียกว่า "กรมช่างสิบหมู่" เอกสารไม่ได้ระบุปีของเหตุการณ์นี้

ช่วงที่มีต้นทางยืนยันได้เรียงตามปีดังนี้

| พ.ศ. | เหตุการณ์                                                                                                          | ที่มา                                                                                                   |
| ---- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 2454 | ตั้งกรมศิลปากร วันที่ 27 มีนาคม ทำหน้าที่บำรุงรักษาศิลปะประเพณี โดยเฉพาะการช่างสิบหมู่                | หนังสือแนะนำ หน้า 3                                                                                    |
| 2481 | เปลี่ยนชื่อกองประณีตศิลปกรรมเป็นกองหัตถศิลป                                                                | หนังสือแนะนำ หน้า 3                                                                                    |
| 2538 | รวมงานกองหัตถศิลป กองสถาปัตยกรรม และงานการศึกษาช่างศิลป์รวมถึงวิทยาลัยช่างศิลป์ เป็นสถาบันศิลปกรรม | พระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการกรมศิลปากร พ.ศ. 2538                                                  |
| 2545 | กรมศิลปากรย้ายไปสังกัดกระทรวงวัฒนธรรม และมีสำนักสถาปัตยกรรมและหัตถศิลป์                                 | พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 · กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมศิลปากร พ.ศ. 2545 |
| 2548 | ตั้งสำนักช่างสิบหมู่                                                                                           | กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมศิลปากร (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2548                                          |

[กฎกระทรวงฉบับที่ 2 พ.ศ. 2548](https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/175439.pdf) ลงราชกิจจานุเบกษา เล่ม 122 ตอนที่ 106 ก วันที่ 10 พฤศจิกายน 2548 เพิ่ม "สำนักช่างสิบหมู่" เป็นส่วนราชการของกรมศิลปากร และเปลี่ยนสำนักสถาปัตยกรรมและหัตถศิลป์เป็นสำนักสถาปัตยกรรม

### หน้าเว็บกรมศิลปากรเขียนปีสถาบันศิลปกรรมว่า 2535 ปีไหนถูก

ปีที่ยืนยันได้จากราชกิจจานุเบกษาคือ พ.ศ. 2538 [หน้าประวัติของสำนักช่างสิบหมู่](https://www.finearts.go.th/traditionalart/categorie/about) เขียนว่าการรวมหน่วยงานเป็นสถาบันศิลปกรรมเกิดตามพระราชกฤษฎีกา พ.ศ. 2535 แต่การค้นในราชกิจจานุเบกษาไม่พบฉบับปีนั้น ส่วน[พระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการกรมศิลปากร พ.ศ. 2538](https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/1658184.pdf) เล่ม 112 ตอนที่ 33 ก มีชื่อสถาบันศิลปกรรมในมาตรา 5 และหน้าเว็บเดียวกันเรียกฉบับปี 2548 ว่าพระราชกฤษฎีกา ทั้งที่ตัวกฎหมายเป็นกฎกระทรวง

## สำนักช่างสิบหมู่วันนี้แบ่งงานอย่างไร

ผังองค์กรในหนังสือแนะนำหน้า 4 แบ่งสำนักช่างสิบหมู่เป็นสี่กลุ่ม คือกลุ่มประณีตศิลป์ กลุ่มจิตรกรรม กลุ่มศิลปประยุกต์และเครื่องเคลือบดินเผา และกลุ่มประติมากรรม พร้อมศูนย์ศิลปะและการช่างไทย กับฝ่ายบริหารงานทั่วไป ชื่อหมู่ช่างเดิมจึงกระจายอยู่ในกลุ่มงานที่ตั้งชื่อใหม่

| กลุ่มงานใต้กลุ่มประณีตศิลป์                     | หมู่ช่างเดิมที่เกี่ยวข้อง         |
| ---------------------------------------------------- | ------------------------------------- |
| กลุ่มงานช่างเขียนและช่างลายรดน้ำ              | ช่างเขียน ช่างรัก                   |
| กลุ่มงานช่างแกะสลักและช่างไม้ประณีต           | ช่างแกะ ช่างสลัก                    |
| กลุ่มงานช่างบุและช่างศิราภรณ์                | ช่างบุ                               |
| กลุ่มงานช่างหุ่น ปั้นลาย และช่างมุก            | ช่างหุ่น ช่างปั้น                   |
| กลุ่มงานช่างปิดทอง ประดับกระจก และช่างสนะไทย | งานที่อยู่ในรายชื่อช่างในอดีต |

กลุ่มประติมากรรมมีกลุ่มงานแม่พิมพ์และกลุ่มงานเทคโนโลยีการหล่อ ซึ่งรับช่วงงานของช่างปั้นและช่างหล่อ ส่วนคำนำของเอกสารฝึกอบรมปีงบประมาณ 2567 ของกลุ่มประณีตศิลป์ระบุประเภทงานที่ดูแลไว้ 11 ประเภท ได้แก่ งานช่างเขียน งานช่างลายรดน้ำ งานช่างหุ่นช่างปั้นลาย งานช่างประดับมุก งานช่างบุ งานช่างศิราภรณ์ งานช่างแกะสลัก งานช่างไม้ประณีต งานช่างปิดทอง งานช่างประดับกระจก และงานช่างสนะ

### ช่างแกะกับช่างสลักยังแยกกันอยู่หรือไม่

ในกฎหมายเก่าแยกเป็นสองหมู่ แต่ผังของสำนักช่างสิบหมู่วันนี้รวมไว้ในกลุ่มงานเดียวคือกลุ่มงานช่างแกะสลักและช่างไม้ประณีต หน้า 12 ของหนังสือแนะนำเป็นหน้ากลุ่มงานนี้หน้าเดียว ซีรีส์นี้ยังแยกเป็นสองบทตามชนิดงาน บทช่างแกะว่าด้วยตราและแม่พิมพ์ที่ใช้กดซ้ำ ส่วนบทช่างสลักว่าด้วยการฉลุลายบนวัสดุแผ่นบางที่ใช้ตกแต่งแล้วรื้อ

## ทำไมช่างเขียนเป็นจุดเริ่มของทุกหมู่

เพราะทุกงานช่างต้องเริ่มจากการร่างภาพ หนังสือแนะนำสำนักช่างสิบหมู่หน้า 6 เขียนว่า "งานช่างเขียน จัดเป็นแม่บทของกระบวนงานช่างทั้งหลาย" โดยให้เหตุผลว่าไม่ว่าจะเป็นงานช่างใด การเริ่มต้นต้องมีการร่างภาพก่อน

ช่างเขียนยังเป็นหมู่ที่ใช้สีโดยตรง สีฝุ่นจากแม่สีไทยที่ช่างเขียนปรุงใช้ในงานจิตรกรรม อธิบายไว้ใน[แม่สีไทย คราม ชาด รง ทำจากอะไร และทำไมเข้มกว่าแม่สีสากล](https://phygital.co.th/insights/thai-primary-colors-indigo-cinnabar-gamboge) ส่วนการที่หน่วยงานเดียวกันนำสีไทยไปใช้ในงานอัตลักษณ์ของสถาบันการศึกษา อยู่ใน[สีไทยในคู่มืออัตลักษณ์ศิลปากร 15 สีประจำคณะและรหัสสีทาอาคาร](https://phygital.co.th/insights/silpakorn-identity-manual-thai-colors-faculty)

## งานแบรนด์แบบไหนอยู่ในหมู่ช่างไหน

งานแบรนด์ส่วนใหญ่ที่ต้องการกลิ่นอายไทยแยกตามหมู่ช่างได้จากวิธีผลิตชิ้นงาน ตารางนี้จับคู่ตามแกนของบทลูกในซีรีส์ ซึ่งจะลงรายละเอียดเทคนิคทีละหมู่

| งานของแบรนด์                      | หมู่ช่าง  | เหตุผล                          |
| ----------------------------------- | ---------- | ------------------------------- |
| ภาพประกอบ ลวดลายบนบรรจุภัณฑ์    | ช่างเขียน | งานเขียนภาพและลาย           |
| ตราประทับ โลโก้ปั๊มนูน           | ช่างแกะ   | แกะแม่พิมพ์ที่ใช้กดซ้ำ    |
| ของตกแต่งร้านและบูธชั่วคราว    | ช่างสลัก  | ฉลุลายบนวัสดุแผ่นบาง        |
| ต้นแบบสินค้า มาสคอตแบบตั้งโชว์ | ช่างปั้น  | ปั้นแบบก่อนผลิต              |
| ถ้วยรางวัล ของที่ระลึกโลหะ      | ช่างหล่อ  | หล่อจากแม่พิมพ์              |
| ของหัตถกรรมทรงกลม                | ช่างกลึง  | กลึงไม้หรือวัสดุบนแกนหมุน |
| บรรจุภัณฑ์พรีเมียมลงรักปิดทอง  | ช่างรัก   | ยางรักและลายรดน้ำ           |
| ป้ายโลหะดุนลาย                   | ช่างบุ    | บุและดุนแผ่นโลหะ            |
| ตัวละครเล่าเรื่องแบรนด์         | ช่างหุ่น  | หุ่นและหัวโขน                 |
| หน้าร้านและผนังตกแต่ง           | ช่างปูน   | ปูนปั้นประดับ                 |

ภารกิจข้อ 5 ของสำนักช่างสิบหมู่ในหนังสือแนะนำหน้า 5 ระบุการสำรวจ ออกแบบ เขียนแบบ และประมาณราคางานศิลปกรรม "ให้แก่ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ วัด สถาบัน และองค์กรต่าง ๆ" ส่วนช่างฝีมือนอกหน่วยงานรัฐมีอยู่ในหลายจังหวัด ตัวอย่างงานหัตถกรรมเชียงใหม่ที่ส่งออกได้ อยู่ใน[หัตถกรรมเชียงใหม่สู่ตลาดโลก อ่านตัวเลขส่งออกรายพิกัด](https://phygital.co.th/insights/chiang-mai-handicraft-bo-sang-ban-tawai-ecommerce-export)

### งานชิ้นเดียวต้องใช้ช่างหลายหมู่ได้ไหม

ได้ ตัวอย่างเช่นกล่องของขวัญไม้ลงรักที่มีตราโลหะบนฝา ต้องใช้ช่างกลึงหรือช่างไม้ทำตัวกล่อง ช่างรักลงพื้นและปิดทอง และช่างแกะหรือช่างบุทำตรา ผังของสำนักช่างสิบหมู่ที่แยกกลุ่มงานตามวัสดุสะท้อนข้อนี้ แบรนด์จึงควรแยกชิ้นส่วนของงานก่อนขอราคา และกำหนดว่าใครเป็นผู้ประกอบชิ้นสุดท้าย

## ก่อนคุยงานกับช่างไทย เตรียมอะไรได้บ้าง

การคุยงานกับช่างไทยได้ผลเร็วขึ้นเมื่อแบรนด์ระบุสามเรื่องได้ตั้งแต่ครั้งแรก เรื่องแรกคือหมู่ช่างของชิ้นงาน ตามตารางในหัวข้อก่อนหน้า เรื่องที่สองคือแบบร่าง ซึ่งเป็นงานของช่างเขียนตามที่หนังสือแนะนำหน้า 6 อธิบาย ถ้าแบรนด์ยังไม่มีแบบร่าง ควรจ้างทำแบบก่อนเป็นงานแยก เรื่องที่สามคือจำนวนชิ้นและวัสดุ เพราะงานที่ผลิตชิ้นเดียวกับงานที่ต้องกดซ้ำหลายร้อยชิ้นใช้วิธีและช่างต่างกัน

เรื่องค่าจ้าง ลิขสิทธิ์ของลวดลาย และการให้เครดิตช่าง เป็นหัวข้อของบทปิดซีรีส์ ส่วนบทถัดไปจะเริ่มที่ช่างเขียน ซึ่งเป็นหมู่ที่ทำแบบให้ทุกหมู่ ฟิจิทัลรับเขียนบรีฟและแบบร่างให้แบรนด์ที่จะจ้างช่างไทย โดยระบุหมู่ช่างและวัสดุของแต่ละชิ้นไว้ในบรีฟ

## สรุป

ช่างสิบหมู่เป็นชื่อเรียกรวมของหมู่ช่างฝีมือไทย ทำเนียบศักดินาในกฎหมายเก่าสมัยอยุธยาระบุสิบหมู่ คือ ช่างเขียน ปั้น หล่อ กลึง รัก แกะ สลัก ปูน หุ่น และบุ แต่เอกสารของกรมศิลปากรบอกว่าอาจมากกว่านั้นตามยุคสมัย และไล่ชื่อช่างในอดีตไว้มากกว่า 80 ชนิด งานช่างนี้อยู่ในความดูแลของกรมศิลปากรตั้งแต่ปี 2454 และอยู่กับสำนักช่างสิบหมู่ตั้งแต่กฎกระทรวงปี 2548 ซึ่งวันนี้แบ่งเป็นกลุ่มงานตามวัสดุ แบรนด์ที่จะใช้งานช่างไทยจึงควรแยกชิ้นงานตามหมู่ช่าง เตรียมแบบร่าง และกำหนดจำนวนชิ้นก่อนคุยราคา

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### ช่างสิบหมู่มีกี่หมู่กันแน่

ทำเนียบศักดินาในกฎหมายเก่าระบุสิบหมู่ คือ ช่างเขียน ช่างปั้น ช่างหล่อ ช่างกลึง ช่างรัก ช่างแกะ ช่างสลัก ช่างปูน ช่างหุ่น และช่างบุ แต่หนังสือแนะนำของสำนักช่างสิบหมู่อธิบายว่าคำนี้เป็นชื่อเรียกรวม และอาจมากกว่านั้นตามยุคสมัย กลุ่มประณีตศิลป์ปัจจุบันระบุประเภทงานที่ดูแลไว้ 11 ประเภท

### สำนักช่างสิบหมู่สังกัดหน่วยงานไหน

สังกัดกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ตั้งขึ้นตามกฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมศิลปากร (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2548 ที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 10 พฤศจิกายน 2548 ข้อมูลกลุ่มงานและเอกสารความรู้ของสำนักเผยแพร่อยู่ที่เว็บไซต์ datasipmu.finearts.go.th

### บริษัทเอกชนขอให้สำนักช่างสิบหมู่ออกแบบงานได้หรือไม่

ภารกิจข้อ 5 ในหนังสือแนะนำระบุการสำรวจ ออกแบบ เขียนแบบ และประมาณราคาให้ "องค์กรต่าง ๆ" นอกจากส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ วัด และสถาบัน แต่เอกสารไม่ได้ระบุเงื่อนไข ขั้นตอนยื่นขอ หรืออัตราค่าบริการ ผู้ที่สนใจควรสอบถามสำนักช่างสิบหมู่โดยตรงก่อนวางแผนงาน

### หนังสือ "ช่างสิบหมู่" ของหอสมุดแห่งชาติเปิดอ่านออนไลน์ได้ไหม

ระเบียนหนังสือ "ช่างสิบหมู่" ที่สำนักหอสมุดแห่งชาติพิมพ์ปี 2549 มีอยู่ในคลัง D-Library พร้อมบทคัดย่อ แต่เมื่อฟิจิทัลตรวจวันที่ 6 ตุลาคม 2569 ตัวเปิดอ่านยังไม่แสดงเนื้อหาของเล่ม เอกสารที่อ่านได้ครบตอนนี้คือหนังสือแนะนำและเอกสารความรู้บนเว็บไซต์ของสำนักช่างสิบหมู่

### ช่างสิบหมู่เกี่ยวข้องกับงานศาสนาอย่างไร

หนังสือแนะนำของสำนักช่างสิบหมู่เล่าว่างานช่างในอดีตมีทั้งงานในราชสำนักและงานในพระศาสนา รวมถึงเครื่องใช้สอยที่ตกแต่งอย่างวิจิตร งานของแบรนด์ที่ใช้ลวดลายจากงานกลุ่มนี้ควรตรวจกับช่างหรือผู้รู้ก่อนว่าลายใดเป็นลายที่ใช้เฉพาะในบริบททางศาสนา

## ชิ้นงานของแบรนด์ต้องใช้ช่างไทยกี่หมู่ ควรรู้ก่อนขอราคาเจ้าแรก

ทีม PHYGITAL AGENCY แยกชิ้นงานตามหมู่ช่างตั้งแต่บรีฟแรก แล้วทำแบบร่างที่ช่างทุกเจ้าใช้เสนอราคาบนเงื่อนไขเดียวกันได้

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)
