# บริหารคณะกรรมการบริษัท มาตรา 1168 กับวาระที่ใช้ได้จริง

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/board-management-for-ceo · เผยแพร่ 22 พฤษภาคม 2569 · อ่าน 12 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

บริหารคณะกรรมการบริษัทจำกัดตามมาตรา 1144 1168 และ 1169 วิธีจัดวาระให้บอร์ดตัดสินใจได้จริง และคำพิพากษาฎีกาที่ชี้ว่าวาระเรื่องอื่น ๆ ใช้แต่งตั้งกรรมการไม่ได้

## Key Takeaways

- **ป.พ.พ. มาตรา 1168 ให้กรรมการใช้ความเอื้อเฟื้อสอดส่องด้วยความระมัดระวัง และมาตรา 1169 ให้บริษัทฟ้องกรรมการที่ทำให้เสียหายได้** — ถ้าบริษัทไม่ฟ้อง ผู้ถือหุ้นคนใดคนหนึ่งฟ้องแทนได้ หน้าที่นี้ผูกกับตำแหน่ง ไม่ได้ผูกกับจำนวนหุ้น
- **คุณภาพของบอร์ดดูได้จากสัดส่วนเวลาที่ใช้กับวาระเพื่อพิจารณาเทียบกับวาระเพื่อทราบ** — บอร์ดที่ฟังรายงานผลเป็นส่วนใหญ่ทำหน้าที่ผู้รับฟัง บอร์ดที่กำกับได้จริงใช้เวลากับเรื่องที่ยังตัดสินไม่เสร็จ
- **คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9127/2559 วินิจฉัยว่าวาระ "เรื่องอื่น ๆ (ถ้ามี)" ใช้แต่งตั้งกรรมการเพิ่มในที่ประชุมผู้ถือหุ้นไม่ได้** — มติส่วนนั้นเป็นมติผิดระเบียบที่ขอให้ศาลเพิกถอนได้

บริหารคณะกรรมการบริษัทคือการทำให้บอร์ดใช้เวลากับการตัดสินใจที่ฝ่ายจัดการตัดสินเองไม่ได้ กฎหมายไทยวางหน้าที่กรรมการบริษัทจำกัดไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ส่วนวิธีทำให้การประชุมมีผลจริงเป็นเรื่องของวาระ เอกสาร และรายงานการประชุมที่แต่ละบริษัทกำหนดเอง

หน้านี้อ้างตัวบทจาก[บทความ "การบริหารงานของบริษัทจำกัด และอายุความในการฟ้องเพิกถอนมติที่ประชุมผู้ถือหุ้น" ของสำนักกฎหมาย กรมพัฒนาธุรกิจการค้า](https://www.dbd.go.th/data-storage/attachment/c8b46210c099f70f2bc99bb4e.pdf) ลงวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2563 ถ้อยคำของกฎหมายในบทนี้อ้างจากเอกสารของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ข้อบังคับของแต่ละบริษัทอาจกำหนดรายละเอียดต่างออกไป จึงต้องอ่านคู่กับข้อบังคับฉบับที่จดทะเบียนไว้

## คณะกรรมการบริษัทจำกัดมีหน้าที่อะไรตามกฎหมาย

กรรมการจัดการบริษัทตามข้อบังคับ อยู่ในความครอบงำของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น และต้องใช้ความระมัดระวังในการทำงาน เอกสารของสำนักกฎหมาย กรมพัฒนาธุรกิจการค้า อธิบายว่ามาตราหลักที่วางกรอบนี้มีสามมาตรา

| มาตรา | สาระตามเอกสารของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า                                                                                                                                   |
| ----- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| 1144  | บริษัทมีกรรมการคนหนึ่งหรือหลายคนจัดการตามข้อบังคับ และอยู่ในความครอบงำของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น                                                         |
| 1168  | กรรมการต้องใช้ความเอื้อเฟื้อสอดส่องด้วยความระมัดระวัง และรับผิดชอบร่วมกันในเรื่องที่มาตรานี้กำหนด โดยเฉพาะการบังคับให้เป็นไปตามมติที่ประชุมใหญ่ |
| 1169  | ถ้ากรรมการทำให้บริษัทเสียหาย บริษัทฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนได้ ถ้าบริษัทไม่ฟ้อง ผู้ถือหุ้นคนใดคนหนึ่งฟ้องแทนได้                                          |

ผลในทางปฏิบัติคือหน้าที่ผูกกับคนที่รับตำแหน่ง ญาติหรือพนักงานอาวุโสที่ถูกตั้งเป็นกรรมการเพื่อให้ครบจำนวน จึงมีหน้าที่ตามมาตรา 1168 เท่ากับกรรมการที่ถือหุ้นข้างมาก และมาตรา 1169 เปิดทางให้ผู้ถือหุ้นรายเล็กฟ้องได้เองเมื่อบริษัทนิ่ง กรอบกฎหมายธุรกิจอื่นที่ผู้บริหารต้องรู้คู่กันอยู่ใน[กฎหมายธุรกิจพื้นฐาน อายุความหนี้การค้าสองปีกับห้าปี](https://phygital.co.th/insights/thai-business-law-basics-for-ceo)

### **บริษัทจำกัดนอกตลาดหลักทรัพย์ต้องมีกรรมการอิสระหรือไม่**

ไม่มีข้อบังคับทางกฎหมายให้ต้องมี เกณฑ์กรรมการอิสระและกรรมการตรวจสอบใช้กับบริษัทที่เข้าจดทะเบียนในตลาดหุ้นเป็นหลัก บริษัทจำกัดทั่วไปจึงกำหนดองค์ประกอบของคณะกรรมการได้เองตามข้อบังคับ เหตุผลที่กิจการนอกตลาดเชิญคนนอกเข้ามาเป็นเรื่องคุณภาพการตัดสินใจ ไม่ใช่เรื่องการปฏิบัติตามเกณฑ์ คนนอกที่อ่านงบเป็นช่วยถามคำถามที่คนในครอบครัวหรือทีมบริหารชุดเดิมไม่ได้ถามกันมานาน

## จัดวาระอย่างไรให้บอร์ดตัดสินใจได้จริง

ย้ายวาระเพื่อพิจารณาขึ้นมาไว้ต้นการประชุม แล้วส่งรายงานผลประกอบการเป็นเอกสารให้อ่านล่วงหน้า โครงวาระแบบเดิมที่เริ่มจากรับรองรายงานครั้งก่อนและรายงานผล ทำให้เรื่องที่ต้องคิดมากที่สุดมาถึงตอนที่เวลาเหลือน้อยที่สุด

วาระเพื่อพิจารณาแต่ละเรื่องควรมีสี่ส่วนก่อนถึงมือกรรมการ

1. **คำถามที่ต้องการคำตอบในการประชุมนี้** เขียนเป็นประโยคเดียว
2. **ทางเลือกอย่างน้อยสองทาง** พร้อมตัวเลขของแต่ละทาง
3. **ผลที่เกิดขึ้นถ้ายังไม่ตัดสินในรอบนี้**
4. **ข้อมูลที่ยังขาด** พร้อมกำหนดวันที่จะได้มา

การคัดเรื่องเข้าวาระใช้เกณฑ์สองข้อพร้อมกัน คือผลกระทบเกินระดับที่ฝ่ายจัดการอนุมัติเองได้ และเป็นเรื่องที่ยังมีทางเลือกจริง ตัวเลขที่ควรใช้ประกอบการตัดสินทุกรอบเป็นชุดเดียวกับที่ผู้บริหารติดตามรายเดือนใน[KPI การเงินที่ CEO ต้องดูทุกเดือน ปิดตัวเลขให้ทันวันยื่นภาษี](https://phygital.co.th/insights/monthly-financial-kpi-for-ceo)

### **ประชุมหนึ่งครั้งควรมีวาระเพื่อพิจารณากี่เรื่อง**

ควรมีน้อยพอให้แต่ละเรื่องได้ถกจนเห็นข้อโต้แย้ง แนวที่หลายบริษัทใช้คือราวสามถึงห้าเรื่องต่อการประชุมสองถึงสามชั่วโมง ตัวเลขนี้เป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่เกณฑ์ทางกฎหมาย วิธีตรวจว่าวาระแน่นเกินหรือไม่คือดูรายงานการประชุมสามรอบล่าสุด ถ้าทุกเรื่องผ่านตามที่ฝ่ายจัดการเสนอโดยไม่มีเงื่อนไขเพิ่มเลย แปลว่าเวลาไม่พอให้ถกเรื่องใดได้ลึก หรือเรื่องเหล่านั้นไม่จำเป็นต้องขึ้นมาถึงบอร์ดตั้งแต่ต้น

### **ผู้บริหารที่เสนอวาระ ควรเป็นคนตอบคำถามในห้องเองหรือไม่**

ควรมีคนที่ทำงานเรื่องนั้นจริงร่วมตอบด้วย ผู้บริหารที่เป็นเจ้าของข้อเสนอมักตอบคำถามจากมุมที่ทำให้ข้อเสนอผ่าน ซึ่งเป็นธรรมชาติของคนที่เตรียมเรื่องมา การให้หัวหน้างานหรือนักวิเคราะห์ที่ทำตัวเลขชุดนั้นเข้ามาตอบคำถามเชิงเทคนิค ทำให้กรรมการเห็นสมมติฐานที่อยู่ใต้ตัวเลข และเห็นว่าข้อมูลส่วนใดยังเป็นการประมาณ กติกานี้ควรระบุตั้งแต่ตอนส่งเอกสารล่วงหน้า ว่าใครจะเข้ามาตอบในวาระไหน เพื่อให้คนนั้นเตรียมตัวได้ทัน

## เอกสารที่ทำให้การกำกับมีผล

เอกสารสามชิ้นทำให้การประชุมต่างกันมากที่สุด คือเอกสารประกอบวาระที่ส่งล่วงหน้า ตารางอำนาจอนุมัติ และรายงานการประชุมที่บันทึกเหตุผล ทั้งสามชิ้นทำได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนตัวกรรมการ

กำหนดส่งเอกสารล่วงหน้าต้องเป็นกติกาที่เขียนไว้ พร้อมผลตามมาว่าวาระที่ส่งไม่ทันจะเลื่อนไปรอบถัดไปโดยอัตโนมัติ ตารางอำนาจอนุมัติแบ่งว่าเรื่องใดจบที่ผู้บริหาร เรื่องใดต้องขึ้นบอร์ด และเรื่องใดต้องไปถึงที่ประชุมผู้ถือหุ้น ส่วนรายงานการประชุมที่เขียนเพียงว่าที่ประชุมมีมติอนุมัติตามที่เสนอ ใช้ทบทวนย้อนหลังได้น้อยมาก

### **ตารางอำนาจอนุมัติควรแบ่งเรื่องอย่างไร**

แบ่งตามขนาดของผลกระทบและระยะเวลาที่ผูกพัน ไม่ใช่ตามชื่อแผนก ตารางที่ใช้ได้มีสามคอลัมน์ คือประเภทเรื่อง เพดานมูลค่าหรือระยะเวลาผูกพัน และผู้อนุมัติ เช่น การลงทุนที่ผูกพันเกินหนึ่งปี การก่อหนี้ใหม่ และการทำรายการกับบริษัทที่มีกรรมการชุดเดียวกัน ขึ้นบอร์ดเสมอไม่ว่ามูลค่าเท่าไร ส่วนเรื่องที่ข้อบังคับหรือกฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจของที่ประชุมผู้ถือหุ้น ต้องระบุแยกไว้อีกแถวหนึ่ง เพื่อไม่ให้บอร์ดลงมติในเรื่องที่ไม่ใช่อำนาจของตัวเอง

### **รายงานการประชุมคณะกรรมการควรบันทึกอะไร**

บันทึกให้คนที่ไม่ได้อยู่ในห้องเข้าใจได้ว่ามติเกิดจากข้อมูลชุดใด สิ่งที่ควรมีทุกฉบับคือวันเวลา ผู้เข้าประชุมและผู้ลา วาระพร้อมประเด็นที่อภิปราย ข้อทักท้วงและคำชี้แจง มติพร้อมเงื่อนไข ผู้รับผิดชอบ และกำหนดรายงานกลับ เอกสารประกอบวาระที่ใช้จริงในวันนั้นควรเก็บไว้เป็นชุดเดียวกับรายงาน สำหรับกรรมการที่เห็นต่าง การให้บันทึกข้อทักท้วงของตนไว้คือหลักฐานว่าได้ใช้ความระมัดระวังตามมาตรา 1168 แล้ว

## ประชุมผู้ถือหุ้นผิดขั้นตอน มติเสียได้อย่างไร

คณะกรรมการเป็นผู้เรียกประชุมผู้ถือหุ้น มติที่ประชุมใหญ่จึงเสียได้จากขั้นตอนที่บอร์ดทำพลาด มาตรา 1195 ให้กรรมการหรือผู้ถือหุ้นร้องขอให้ศาลเพิกถอนมติที่ประชุมใหญ่ที่นัดเรียก ประชุม หรือลงมติฝ่าฝืนกฎหมายหรือข้อบังคับได้ภายในหนึ่งเดือนนับแต่วันลงมติ

เอกสารของกรมพัฒนาธุรกิจการค้ารวบรวมคำพิพากษาศาลฎีกาไว้หลายเรื่อง ที่เกี่ยวกับงานของบอร์ดโดยตรงมีสามเรื่อง

| คำพิพากษาศาลฎีกา | ประเด็น                                                                 | ผล                                                                                                                     |
| ------------------- | ----------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 9127/2559           | แต่งตั้งกรรมการเพิ่มภายใต้วาระ "พิจารณาเรื่องอื่น ๆ (ถ้ามี)"   | เรื่องสำคัญที่ผู้ถือหุ้นควรได้คิดก่อนประชุม ใช้วาระนี้ไม่ได้ มติส่วนที่แต่งตั้งเป็นมติผิดระเบียบ |
| 3996/2561           | ลงพิมพ์คำบอกกล่าวเรียกประชุมวิสามัญก่อนวันประชุมเพียงหกวัน | ไม่ครบเจ็ดวันตามมาตรา 1175 การนัดประชุมไม่ชอบ มติเป็นมติผิดระเบียบ                                        |
| 5402/2562           | ไม่มีการประชุมจริงแต่ทำรายงานการประชุมเท็จ                     | ไม่อยู่ในกำหนดหนึ่งเดือนของมาตรา 1195 ใช้อายุความทั่วไปสิบปี                                               |

บทเรียนสำหรับผู้บริหารคือเรื่องที่ต้องการมติของผู้ถือหุ้นต้องอยู่ในหนังสือนัดประชุมเป็นวาระของตัวเอง และคำบอกกล่าวต้องออกทันตามระยะที่กฎหมายและข้อบังคับกำหนด

### **รายงานการประชุมที่ลงชื่อย้อนหลังโดยไม่ได้ประชุมจริง เสี่ยงอะไร**

เสี่ยงทั้งต่อมติและต่อตัวกรรมการ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5402/2562 ที่เอกสารของกรมพัฒนาธุรกิจการค้ายกไว้ วางหลักว่าการประชุมที่ไม่ได้เกิดขึ้นจริงแล้วทำรายงานเท็จ ไม่ใช่มติผิดระเบียบที่ต้องฟ้องภายในหนึ่งเดือน แต่ใช้อายุความทั่วไปสิบปี ผู้มีส่วนได้เสียจึงยกขึ้นมาได้อีกนานหลังวันที่ลงชื่อ บริษัทที่เคยใช้วิธีเวียนเอกสารให้ลงนามโดยไม่ประชุม ควรตรวจข้อบังคับว่ารองรับวิธีนั้นหรือไม่ แล้วปรับให้ตรงก่อนเรื่องจะถูกหยิบขึ้นมา

## ทดลองวาระแบบใหม่สามรอบประชุม

การเปลี่ยนทั้งหมดพร้อมกันทำให้แยกไม่ออกว่าอะไรได้ผล การทดลองสามรอบให้ข้อมูลพอตัดสินใจ

1. **รอบที่หนึ่ง** ย้ายวาระเพื่อพิจารณาขึ้นต้นการประชุม และส่งรายงานผลเป็นเอกสารล่วงหน้า
2. **รอบที่สอง** เพิ่มโครงสี่ส่วนให้ทุกวาระเพื่อพิจารณา และบังคับกติกาเลื่อนวาระที่เอกสารไม่ทัน
3. **รอบที่สาม** ให้เลขานุการบันทึกคำถามทุกข้อแยกประเภท คือขอข้อมูลเพิ่ม ทดสอบสมมติฐาน และเสนอทางเลือกใหม่

หลังรอบที่สาม ให้เทียบสัดส่วนเวลาที่ใช้กับวาระเพื่อพิจารณาและสัดส่วนคำถามแต่ละประเภทกับรอบก่อนทดลอง ตัวเลขสองชุดนี้บอกได้ว่าบอร์ดเปลี่ยนจากผู้รับฟังเป็นผู้กำกับแล้วหรือยัง

บอร์ดที่ตัดสินใจได้ต้องมีข้อมูลเข้าห้องประชุมก่อน สิ่งที่ผู้ถือหุ้นนอกบอร์ดควรได้รับทุกรอบอยู่ใน[Investor Relations คืออะไร ผลที่ 184 บริษัทเห็นหลังเริ่มทำ](https://phygital.co.th/insights/investor-relations-basics) บทบาทของบอร์ดตอนเปลี่ยนรุ่นผู้บริหารอยู่ใน[แผนสืบทอดธุรกิจครอบครัว บทเรียนจากการเปลี่ยน CEO 5,334 ครั้ง](https://phygital.co.th/insights/succession-planning-family-business) กรรมการที่นั่งทั้งบริษัทแม่และบริษัทลูกดูเรื่องรายการระหว่างกันใน[ตั้งบริษัทลูก เมื่อไรควรแยกนิติบุคคล กับเส้นถือหุ้น 50%](https://phygital.co.th/insights/when-to-set-up-subsidiary) และหมวดความรู้บริหารทั้งหมดรวมอยู่ใน[ความรู้บริหารจัดการ 9 หมวดที่ CEO ต้องรู้ ผลิตภาพขึ้น 17%](https://phygital.co.th/insights/ceo-business-management-knowledge-guide)

## สรุป

กรรมการบริษัทจำกัดมีหน้าที่ตามกฎหมายสามชั้น มาตรา 1144 วางให้กรรมการอยู่ในความครอบงำของที่ประชุมผู้ถือหุ้น มาตรา 1168 ให้ใช้ความระมัดระวัง และมาตรา 1169 เปิดให้ผู้ถือหุ้นฟ้องแทนบริษัทได้ วาระเพื่อพิจารณาควรขึ้นต้นประชุมพร้อมโครงสี่ส่วน รายงานการประชุมควรบันทึกเหตุผลและข้อทักท้วง และเรื่องที่ต้องการมติผู้ถือหุ้นต้องมีวาระของตัวเอง เพราะฎีกาที่ 9127/2559 ชี้ว่าวาระเรื่องอื่น ๆ ใช้แต่งตั้งกรรมการไม่ได้

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### คณะกรรมการควรประชุมบ่อยแค่ไหน

รอบไตรมาสเป็นจุดตั้งต้นที่ใช้กันมาก เพราะตรงกับรอบปิดงบและยาวพอให้มติรอบก่อนเห็นผล ปีที่มีการลงทุนก้อนใหญ่หรือปรับโครงสร้างอาจเพิ่มรอบได้ สิ่งที่ต้องระวังคือเพิ่มความถี่โดยคุณภาพของเอกสารเท่าเดิม ซึ่งได้ประชุมถี่ขึ้นแต่ตัดสินใจได้เท่าเดิม ข้อบังคับบางบริษัทกำหนดความถี่ขั้นต่ำไว้แล้ว ควรตรวจก่อนวางปฏิทิน

### ควรเชิญคนนอกครอบครัวมาเป็นกรรมการเมื่อไร

เมื่อเริ่มมีสัญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ได้แก่ มีเจ้าหนี้สถาบันรายใหญ่ มีผู้ถือหุ้นที่ไม่ได้ทำงานในบริษัท มีการตัดสินใจที่ผูกพันหลายปี หรือบอร์ดเห็นตรงกันทุกเรื่องมาเป็นเวลานาน วิธีทดสอบผู้ที่จะเชิญคือส่งเอกสารวาระจริงของรอบที่แล้วให้อ่าน แล้วดูว่าคำถามที่เขาถามทำให้ต้องหาข้อมูลเพิ่มหรือไม่

### กรรมการที่ไม่ได้บริหารงานประจำต้องรับผิดชอบด้วยหรือไม่

ต้องรับผิดชอบตามมาตรฐานเดียวกัน เพราะมาตรา 1168 ผูกหน้าที่ไว้กับการเป็นกรรมการ ไม่ได้ผูกกับการทำงานประจำ สิ่งที่ช่วยได้คือเข้าประชุมสม่ำเสมอ ขอเอกสารเพิ่มเมื่อข้อมูลไม่พอ และให้บันทึกข้อทักท้วงไว้ในรายงานการประชุมทุกครั้งที่เห็นต่าง

### ค่าตอบแทนกรรมการจากภายนอกควรจัดแบบไหน

แยกเป็นค่าตอบแทนประจำตำแหน่งกับเบี้ยประชุมรายครั้ง ให้มีเหตุผลที่จะเข้าประชุมและเตรียมตัวมาก่อน ระดับค่าตอบแทนอ้างอิงจากกิจการขนาดใกล้กันในอุตสาหกรรมเดียวกัน และผ่านการอนุมัติตามที่ข้อบังคับกำหนด สิ่งที่ควรเลี่ยงคือผูกทั้งหมดกับกำไรรายปี เพราะทำให้คนที่ควรถ่วงดุลมีแรงจูงใจแบบเดียวกับฝ่ายจัดการ

### บอร์ดที่เป็นคนในครอบครัวทั้งหมด ทำให้ถกเถียงกันได้จริงอย่างไร

เปลี่ยนที่กระบวนการแทนองค์ประกอบ วิธีที่ให้ผลคือกำหนดผู้รับหน้าที่โต้แย้งหนึ่งคนต่อวาระเพื่อพิจารณา หมุนเวียนตามลำดับที่ตกลงไว้ หน้าที่ของคนนั้นคือเสนอเหตุผลที่ดีที่สุดที่จะไม่ทำ ก่อนลงมติ กติกานี้แยกความเห็นต่างออกจากตัวบุคคล ทำให้การทักท้วงในครอบครัวไม่กลายเป็นเรื่องส่วนตัว

## วาระรายงานผลการตลาดต่อคณะกรรมการ ยังเป็นภาพหน้าจอจากหลายแพลตฟอร์มวางเรียงกัน

PHYGITAL AGENCY สรุปงบสื่อและผลของทุกช่องทางเป็นเอกสารชุดเดียวต่อรอบประชุม ทั้งต้นทุนต่อผู้สนใจแยกตามช่องทาง สัดส่วนรายได้ที่มาจากแต่ละช่องทาง และรายการที่ยังตอบไม่ได้พร้อมกำหนดวันที่จะได้คำตอบ

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)