# ป้ายเจนเนอเรชันยังใช้ได้ไหม เงื่อนไขสี่ข้อของ Pew ปี 2566

> ที่มา: https://phygital.co.th/insights/are-generation-labels-still-useful-pew-research · เผยแพร่ 20 สิงหาคม 2569 · อ่าน 11 นาที · โดย PARANATH PANARATANA

Pew Research Center ยังใช้ป้ายเจนเนอเรชันภายใต้เงื่อนไขสี่ข้อที่ประกาศ 22 พ.ค. 2566 สรุปเงื่อนไข ข้อวิจารณ์ของนักวิชาการ และทางเลือกที่ธุรกิจไทยใช้แทนป้ายรุ่น

## Key Takeaways

- **Pew Research Center ประกาศแนวทางใหม่เรื่องการวิเคราะห์ตามเจนเนอเรชันเมื่อ 22 พฤษภาคม 2566 โดยไม่ได้เลิกใช้ทั้งหมด** — Kim Parker ผู้อำนวยการวิจัยแนวโน้มสังคมเขียนว่าจะพูดถึงเจนเนอเรชันเฉพาะเมื่อเพิ่มคุณค่าให้ข้อถกเถียงสำคัญของประเทศและชี้แนวโน้มสังคมที่มีความหมาย
- **เงื่อนไขมีสี่ข้อ** — คือวิเคราะห์ตามรุ่นเฉพาะเมื่อมีข้อมูลย้อนหลังที่เทียบช่วงวัยเดียวกันได้ ควบคุมปัจจัยอื่นนอกจากอายุ ยังดูความต่างตามอายุได้แม้ไม่ใช่ความต่างของรุ่น และเลิกใช้ป้ายมาตรฐานเป็นค่าตั้งต้น
- **ฝั่งวิชาการไปไกลกว่านั้น Philip N. Cohen นักสังคมวิทยามหาวิทยาลัยแมริแลนด์ เขียนจดหมายถึง Pew ในปี 2564 พร้อมนักวิชาการราว 150 คน** — ขอให้หยุดใช้ป้ายรุ่น และยก Geriatric Millennial เป็นตัวอย่างของกลุ่มย่อยที่แตกออกมาโดยไม่มีเหตุผลรองรับ

ถ้าคุณต้องตัดสินว่าป้ายอย่าง Gen Z หรือ Millennial ยังใช้ในงานได้ไหม หลังได้ยินว่า Pew Research Center เลิกแบ่งเจนแล้ว บทความนี้ให้คำตอบพร้อมข้อควรระวังเมื่อใช้ คำตอบสั้นที่ควรรู้ก่อนคือ Pew ยังใช้ป้ายเจนภายใต้เงื่อนไขสี่ข้อที่ประกาศในปี 2566

เนื้อหาเรียงจากต้นทางของ Pew เอง ต่อด้วยข้อวิจารณ์ของนักวิชาการที่เรียกร้องให้เลิกใช้ แล้วจับคู่ทางเลือกที่ Pew เสนอกับข้อมูลไทยที่ชุดบทความเจนของเราเปิดไว้แล้ว ท้ายบทมีรายการคำถามสำหรับตรวจตัวเลขรายเจนก่อนนำไปใส่ในรายงาน ข่าว หรือแผนการตลาด

## Pew ประกาศอะไรในปี 2566

Pew Research Center ประกาศแนวทางสี่ข้อสำหรับงานวิจัยตามเจนเนอเรชันใน[บทความของ Kim Parker วันที่ 22 พฤษภาคม 2566](https://www.pewresearch.org/short-reads/2023/05/22/how-pew-research-center-will-report-on-generations-moving-forward/) ผู้เขียนเป็นผู้อำนวยการวิจัยแนวโน้มสังคมของ Pew บทความเล่าว่าก่อนออกแนวทาง Pew ใช้เวลาราวหนึ่งปีประเมินงานวิจัยด้านนี้ คุยกับผู้เชี่ยวชาญภายนอกรวมถึงคนที่เคยวิจารณ์งานของ Pew และทดสอบวิธีการทางสถิติ

| ข้อ | สิ่งที่ Pew จะทำ                                                                                                                                      |
| --- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| 1   | วิเคราะห์ตามรุ่นเฉพาะเมื่อมีข้อมูลย้อนหลังที่เทียบคนแต่ละรุ่นในช่วงวัยเดียวกันได้                                                    |
| 2   | แม้มีข้อมูลย้อนหลัง ก็จะควบคุมปัจจัยอื่นนอกจากอายุก่อนสรุปว่าเป็นความต่างของรุ่น                                                     |
| 3   | เมื่อวิเคราะห์ตามรุ่นไม่ได้ ยังดูความต่างตามอายุ เพราะอายุเป็นตัวแปรที่บอกความต่างของทัศนคติและพฤติกรรมได้บ่อยที่สุดตัวหนึ่ง |
| 4   | เมื่อมีข้อมูลพอจะศึกษาคนรุ่นเดียวกันข้ามเวลา จะไม่ใช้นิยามและป้ายเจนมาตรฐานเป็นค่าตั้งต้นเสมอไป                                 |

ประโยคปิดของบทความบอกว่าผู้อ่านไม่ควรคาดหวังงานวิจัยใหม่จาก Pew ที่ใช้มุมมองเจนเนอเรชันมากนัก และ Pew จะพูดถึงเจนเนอเรชันเมื่อเพิ่มคุณค่าให้ข้อถกเถียงสำคัญของประเทศและชี้แนวโน้มสังคมที่มีความหมาย

### **Pew เลิกใช้ป้ายเจนเนอเรชันแล้วหรือยัง**

ยังไม่ได้เลิกทั้งหมด บทความวันที่ 22 พฤษภาคม 2566 ของ Pew Research Center ตั้งเงื่อนไขการใช้ ไม่ได้ประกาศห้าม Pew ยังวิเคราะห์ตามรุ่นได้เมื่อมีข้อมูลย้อนหลังที่เทียบช่วงวัยเดียวกันได้ และยังใช้ป้ายได้เมื่อป้ายนั้นเหมาะกับคำถามวิจัย สิ่งที่เปลี่ยนคือ Pew จะไม่หยิบป้ายมาตรฐานมาใช้เป็นค่าตั้งต้น และบอกผู้อ่านตรง ๆ ว่างานใหม่ที่ใช้มุมมองนี้จะมีไม่มาก การสรุปว่า "Pew เลิกแบ่งเจนแล้ว" จึงตัดเงื่อนไขส่วนนี้ออกไป

## ทำไม Pew ต้องตั้งเงื่อนไข

เหตุผลในบทความของ Pew มีสามชั้น ชั้นแรกคือสนามงานวิจัยเรื่องเจนเนอเรชันแออัด และ Pew บรรยายว่ามีเนื้อหาจำนวนมากที่ขายในนามงานวิจัยแต่ใกล้เคียงคลิกเบตหรือตำนานทางการตลาดมากกว่า ชั้นที่สองคือหนึ่งเจนกว้าง 15-18 ปี ความคิด ประสบการณ์ และพฤติกรรมภายในเจนเดียวกันจึงต่างกันมาก

ชั้นที่สามเป็นเรื่องข้อมูล Pew ทดสอบภายในแล้วพบว่าผู้ตอบตอบคำถามหลายหัวข้อต่างกันตามวิธีสัมภาษณ์ แบบสำรวจทางโทรศัพท์ที่ Pew ทำเมื่อยี่สิบถึงสามสิบปีก่อนจึงเทียบกับแบบสำรวจออนไลน์ในปัจจุบันไม่ได้โดยตรง การเทียบ Gen Z วันนี้กับ Millennials หรือ Gen X ตอนอายุเท่ากันจึงต้องใช้ชุดข้อมูลที่เก็บด้วยวิธีเดิมต่อเนื่องหลายสิบปี เช่น ข้อมูลของสำนักงานสำมะโนประชากรสหรัฐฯ ตัวอย่างที่ Pew ยกเองคือรายงานเรื่องครอบครัวของคนรุ่น Millennials ปี 2563 ซึ่งใช้ข้อมูลสำมะโนย้อนไปถึงปลายทศวรรษ 1960 และพบว่าคนรุ่นนี้แต่งงานและสร้างครอบครัวในจังหวะที่ต่างจากรุ่นก่อนหน้ามาก

### **Period effect ในบทความของ Pew หมายถึงอะไร**

Period effect คือเหตุการณ์ที่กระทบคนทุกช่วงอายุพร้อมกัน ตัวอย่างในบทความของ Pew คือกรณีวอเตอร์เกตที่ทำให้ความเชื่อมั่นต่อรัฐบาลลดลงในทุกกลุ่มอายุ ความต่างระหว่างกลุ่มอายุหลังเหตุการณ์นั้นจึงไม่ควรถูกอ่านว่าเหตุการณ์กระทบรุ่นใดรุ่นหนึ่งมากเป็นพิเศษ Pew ยังเตือนว่าความต่างที่ดูเหมือนเป็นเรื่องรุ่นอาจมาจากลักษณะทางประชากรอื่น เช่น องค์ประกอบด้านเชื้อชาติที่เปลี่ยนไปในสหรัฐฯ การแยกสองเรื่องนี้ออกจากผลของรุ่นต้องใช้การวิเคราะห์ทางสถิติเพิ่ม

## ข้อวิจารณ์จากฝั่งวิชาการ

ก่อนที่ Pew จะออกแนวทาง Philip N. Cohen ศาสตราจารย์สังคมวิทยา มหาวิทยาลัยแมริแลนด์ เขียนจดหมายถึง Pew ในปี 2564 พร้อมนักสังคมศาสตร์และนักประชากรศาสตร์ร่วมลงชื่อราว 150 คน ขอให้หยุดใช้ป้ายเจนในงานวิจัย

[บทสัมภาษณ์ใน Maryland Today ของมหาวิทยาลัยแมริแลนด์ วันที่ 10 พฤศจิกายน 2564](https://today.umd.edu/6-reasons-to-drop-the-generation-labels) สรุปเหตุผลของ Cohen ไว้หกข้อ

| เหตุผลของ Cohen             | ใจความ                                                                                                                               |
| ---------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| ไม่มีฐานทางวิทยาศาสตร์    | ยกเว้น Baby Boomer ที่ตรงกับการเพิ่มของประชากรหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เจนอื่นถูกจัดกลุ่มโดยไม่มีฐานเชิงประจักษ์ |
| จำกัดความคิด               | เริ่มจากหมวดกว้างและไม่แม่นยำ ข้อสรุปก็กว้างและไม่แม่นยำตาม                                                             |
| ส่งเสริมภาพเหมารวม       | ภาพเหมารวมใช้ได้น้อยลงเมื่อเจาะลึก และนำไปสู่หมวดย่อยที่ไม่มีความหมายเพิ่มขึ้น                                    |
| เน้นพฤติกรรมที่มาจากอายุ | สิ่งที่ถูกเรียกว่าลักษณะของรุ่นใหม่หลายเรื่องคือลักษณะของวัยหนุ่มสาว                                                 |
| อิงคนมีเงิน               | พฤติกรรมผู้บริโภคของคนที่มีรายได้เหลือใช้กลายเป็นภาพแทนของทั้งรุ่น                                                  |
| แข่งกันตั้งชื่อเด็ก      | ชื่อรุ่นใหม่ถูกตั้งจากกระแสปัจจุบันที่อาจหมดความหมายเร็ว                                                                |

### **ทำไม Cohen ยก Geriatric Millennial เป็นตัวอย่าง**

ในเหตุผลข้อที่สาม Cohen บอกว่าภาพเหมารวมของแต่ละรุ่นใช้ได้น้อยลงเมื่อเจาะลึก และนำไปสู่การสร้างหมวดย่อยที่ไร้ความหมายมากขึ้น เขายกคำว่า Geriatric Millennial ที่ใช้เรียกคนเกิดช่วงต้นของรุ่น Millennials เป็นตัวอย่าง ส่วนเหตุผลข้อที่สองของเขาชี้ว่า Millennials ปี 1981-1996 รวมคนที่ทำงานมาหลายปีแล้วตอนเกิดวิกฤตเศรษฐกิจกับคนที่เพิ่งเข้ามัธยมปลายไว้ในหมวดเดียว ข้อมูลไทยของคนกลุ่มนี้อยู่ใน[Geriatric Millennial คือใคร ข้อมูลแรงงานไทยอายุ 40-49 ปี](https://phygital.co.th/insights/geriatric-millennial-bridge-generation-workplace)

## ธุรกิจไทยใช้อะไรแทนป้ายเจนได้บ้าง

บทความของ Pew เสนอทางเลือกไว้สี่แบบ และสามแบบมีข้อมูลไทยที่ใช้ได้จริงอยู่ในชุดบทความของเรา

| ทางเลือกที่ Pew เสนอ                               | ตัวอย่างในบทความของ Pew                            | ข้อมูลไทยที่ใช้แทนได้                      |
| ---------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------- | ----------------------------------------------- |
| จัดกลุ่มตามทศวรรษที่เกิด                        | กลุ่มแคบลงและสมาชิกอาจมีอะไรร่วมกันมากขึ้น | ตารางปีเกิดเทียบทะเบียนราษฎรรายปี        |
| จัดกลุ่มตามอายุตอนเกิดเหตุการณ์สำคัญ          | วิกฤตเศรษฐกิจ Great Recession · โควิด-19            | อายุของคนแต่ละปีเกิดช่วงโรงเรียนไทยปิด |
| จัดกลุ่มตามอายุตอนเทคโนโลยีเปิดตัว            | การเปิดตัว iPhone                                   | อายุตอนอินเทอร์เน็ตไทยถึงสัดส่วนต่าง ๆ    |
| จัดกลุ่มตามการเลือกตั้งครั้งแรกที่มีสิทธิ์ | การเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐฯ                    | ยังไม่มีบทความในชุดนี้                     |

ตารางปีเกิดครบทุกปีพร้อมจำนวนคนไทยอยู่ใน[เจนย่อยมีอะไรบ้าง และปีเกิดที่ยังไม่มีชื่อมีคนไทย 25.9 ล้าน](https://phygital.co.th/insights/micro-generations-complete-list-unnamed-gaps) ส่วนการจัดกลุ่มตามอายุตอนโรงเรียนไทยปิดช่วงโควิด ซึ่งตรงกับข้อเสนอของทั้ง Pew และ Cohen อยู่ใน[Gen Z 1.0 กับ Gen Z 2.0 ไทย ปีเกิดไหนเจอโรงเรียนปิดช่วงโควิด](https://phygital.co.th/insights/gen-z-1-0-vs-gen-z-2-0-covid-split)

### **เมื่อไรธุรกิจยังใช้ป้ายเจนได้**

ใช้ได้เมื่อป้ายทำหน้าที่เป็นชื่อเรียกช่วงปีเกิดที่ระบุไว้ชัด และข้อสรุปไม่ได้ระบุลักษณะนิสัยของทั้งรุ่น ตัวอย่างที่ใช้ได้คือ "ลูกค้าที่เกิด พ.ศ. 2539-2555 ซึ่งรายงาน Ipsos ฉบับประเทศไทยเรียกว่า Gen Z" ตัวอย่างที่ไม่ควรใช้คือ "Gen Z ไม่ภักดีต่อแบรนด์" ซึ่งเป็นข้อสรุปเรื่องพฤติกรรมที่ไม่ได้ควบคุมอายุ ช่วงเวลา หรือรายได้ ถ้าข้อมูลของธุรกิจมีเพียงการสำรวจครั้งเดียว ให้รายงานเป็นความต่างตามอายุ ซึ่งเป็นสิ่งที่ Pew ยังทำอยู่

## ตรวจตัวเลขรายเจนก่อนใช้อย่างไร

ตัวเลขรายเจนที่เห็นในรายงานหรือข่าวจะใช้ได้แค่ไหนตรวจได้ด้วยคำถามสี่ข้อ ซึ่งแปลงมาจากเงื่อนไขของ Pew

**1\. ใช้ปีเกิดช่วงไหน**

รายงานที่ไม่บอกช่วงปีเกิดเทียบกับรายงานอื่นไม่ได้ Pew ให้ Millennials เป็นคนเกิด 1981-1996 ขณะที่รายงาน Ipsos ฉบับประเทศไทยให้เป็น 1980-1995

**2\. เทียบคนในช่วงวัยเดียวกันหรือไม่**

ถ้าตัวเลขเทียบ Gen Z วันนี้กับ Gen X วันนี้ ความต่างที่เห็นอาจเป็นเรื่องอายุทั้งหมด

**3\. เก็บข้อมูลด้วยวิธีเดียวกันหรือไม่**

Pew พบว่าคำตอบทางโทรศัพท์กับทางออนไลน์ต่างกันในหลายหัวข้อ ตัวเลขสองปีที่เก็บต่างวิธีจึงไม่ควรนำมาเทียบเป็นแนวโน้ม

**4\. มีเหตุการณ์ที่กระทบทุกวัยในช่วงนั้นหรือไม่**

ถ้ามี ความเปลี่ยนแปลงที่เห็นอาจเป็นผลของช่วงเวลา ไม่ใช่ผลของรุ่น

### **ถ้าตัวเลขรายเจนตอบคำถามสี่ข้อไม่ได้ ควรทำอย่างไร**

ให้ถอยมาใช้ข้อมูลที่ตอบได้ ถ้ารายงานไม่บอกช่วงปีเกิด ให้ใช้เป็นข้อมูลประกอบเท่านั้น ไม่ใช้ตัดสินงบหรือกลุ่มเป้าหมาย ถ้าธุรกิจมีข้อมูลลูกค้าของตัวเอง ให้แบ่งตามปีเกิดแล้วดูยอดซื้อจริงของแต่ละช่วง ซึ่งตอบคำถามข้อ 1 ได้ทันที และถ้าเก็บข้อมูลแบบเดียวกันต่อเนื่องหลายปี ก็จะตอบข้อ 2 และ 3 ได้ในอนาคต ส่วนข้อ 4 ให้จดเหตุการณ์ใหญ่ที่กระทบลูกค้าทุกวัยไว้ในบันทึกของรายงานทุกรอบ

## รายงานที่ยกตัวเลขรายเจนควรบอกสี่เรื่องนี้

เงื่อนไขของ Pew ทำให้คำถามเปลี่ยนจาก "ป้ายเจนยังใช้ได้ไหม" เป็น "ตัวเลขนี้บอกได้ไหมว่าใช้ปีเกิดอะไร เทียบอะไร เก็บอย่างไร และเกิดอะไรขึ้นในช่วงนั้น" รายงานหรือข่าวที่ตอบได้ครบสี่เรื่องใช้ป้ายเจนได้โดยไม่ทำให้ผู้อ่านเข้าใจผิด ส่วนรายงานที่ตอบไม่ได้ควรถอยไปใช้ความต่างตามอายุ

ทีมการตลาดที่ต้องนำเสนอตัวเลขรายเจนต่อผู้บริหารหรือสื่อ เริ่มได้จากการใส่บรรทัดนิยามช่วงปีเกิดและที่มาของข้อมูลไว้ใต้ทุกกราฟ งานนี้ใช้เวลาไม่กี่นาทีต่อรายงาน และกันไม่ให้ตัวเลขถูกนำไปตีความเกินกว่าที่ข้อมูลรองรับ

## สรุป

Pew Research Center ไม่ได้เลิกใช้ป้ายเจนเนอเรชันทั้งหมด บทความของ Kim Parker วันที่ 22 พฤษภาคม 2566 ตั้งเงื่อนไขสี่ข้อ คือวิเคราะห์ตามรุ่นเมื่อมีข้อมูลย้อนหลังที่เทียบช่วงวัยเดียวกันได้ ควบคุมปัจจัยอื่น ยังดูความต่างตามอายุ และเลิกใช้ป้ายมาตรฐานเป็นค่าตั้งต้น ส่วน Philip N. Cohen กับนักวิชาการราว 150 คนขอให้เลิกใช้ป้ายตั้งแต่ปี 2564 ธุรกิจไทยใช้ทางเลือกที่ Pew เสนอได้ทันที เช่น จัดกลุ่มตามปีเกิดรายปีหรือตามอายุตอนโรงเรียนปิดช่วงโควิด และควรระบุช่วงปีเกิดกับที่มาของตัวเลขรายเจนทุกครั้ง

## คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

### Age cohort ต่างจากเจนเนอเรชันอย่างไร

บทความของ Pew อธิบายว่า age cohort คือกลุ่มคนที่เกิดในช่วงเวลาใกล้กัน ซึ่งกว้างหรือแคบได้ตามคำถามวิจัย ส่วนเจนเนอเรชันเป็นช่วงกว้างราว 15-18 ปีที่มีชื่อและนิยามตายตัว การจัดกลุ่มตามทศวรรษที่เกิดหรืออายุตอนเกิดเหตุการณ์จึงเป็น age cohort ที่ไม่ต้องมีป้ายรุ่น

### ทำไม Baby Boomer ถึงถูกมองว่ามีเหตุผลรองรับมากกว่ารุ่นอื่น

Cohen อธิบายในบทสัมภาษณ์ของ Maryland Today ว่า Baby Boomer ตรงกับการเพิ่มของประชากรหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งเป็นเหตุการณ์ทางประชากรที่จับต้องได้ ส่วนรุ่นอื่นถูกจัดกลุ่มโดยไม่มีฐานเชิงประจักษ์

### ประโยคไหนในบทความของ Pew ที่ทำให้เข้าใจว่าเลิกแบ่งเจน

น่าจะเป็นประโยคท้ายบทความวันที่ 22 พฤษภาคม 2566 ที่บอกว่าผู้อ่านไม่ควรคาดหวังงานใหม่ที่ใช้มุมมองเจนเนอเรชันมากนัก ถ้าอ่านประโยคนี้แยกจากส่วนอื่นจะดูเหมือนการเลิกใช้ แต่ประโยคถัดไปในย่อหน้าเดียวกันวางเงื่อนไขว่าจะยังพูดถึงเจนเนอเรชันเมื่อเพิ่มคุณค่าให้ข้อถกเถียงสำคัญ

### บทความเจนอื่นของ PHYGITAL ยังใช้ป้ายเจนอยู่ ขัดกับเงื่อนไขของ Pew ไหม

ชุดบทความของเราใช้ป้ายเจนเป็นชื่อเรียกช่วงปีเกิดที่ระบุไว้ในแต่ละบท แล้วใช้ข้อมูลทางการของไทย เช่น ทะเบียนราษฎรหรือการสำรวจภาวะการทำงาน เป็นแกน โดยไม่สรุปนิสัยของทั้งรุ่น ซึ่งตรงกับข้อ 3 และข้อ 4 ของ Pew มากกว่าการวิเคราะห์ตามรุ่นแบบเต็มรูป

### ธุรกิจเล็กที่ไม่มีข้อมูลย้อนหลังหลายสิบปีควรเลิกพูดถึงเจนไหม

ไม่จำเป็นต้องเลิกคำ แต่ควรเลิกสรุปว่าความต่างที่เห็นเป็นเรื่องของรุ่น ข้อมูลลูกค้าปีเดียวบอกความต่างตามอายุได้ ซึ่งมีประโยชน์พอสำหรับเลือกช่องทางหรือข้อความ เมื่อเก็บข้อมูลแบบเดิมต่อเนื่องหลายปี จึงค่อยเริ่มดูว่าคนรุ่นเดียวกันเปลี่ยนไปอย่างไรเมื่ออายุมากขึ้น

## ตัวเลขรายเจนในรายงานหรือข่าวของแบรนด์ควรบอกได้ว่ามาจากปีเกิดช่วงไหนและเทียบกับอะไร

PHYGITAL AGENCY ตรวจนิยามและที่มาของสถิติรายเจนก่อนนำไปใช้ในข่าวประชาสัมพันธ์ คอนเทนต์ และรายงานผู้บริหาร แล้วปรับข้อสรุปให้ไม่เกินกว่าที่ข้อมูลรองรับ

- [นัดประชุมผ่าน Google Meet](https://calendar.app.google/DotQdE7Ca8LZG6Us5)
- [เพิ่มเพื่อนใน LINE](https://lin.ee/J8Qq8Do)